Có bắt buộc thu hồi hết đất ở mới được hỗ trợ tái định cư? Giải đáp mới nhất theo Luật Đất đai 2024

Trong quá trình thu hồi đất để thực hiện các dự án phát triển hạ tầng, giao thông hay đô thị, vấn đề bồi thường, hỗ trợ tái định cư luôn là nội dung được người dân đặc biệt quan tâm. Một trong những câu hỏi phổ biến hiện nay là: Có bắt buộc phải bị thu hồi hết đất ở mới được hỗ trợ tái định cư hay không?

Đây cũng là vướng mắc thực tế mà ông Lê Ngọc Quân (Quảng Trị), cán bộ làm công tác giải phóng mặt bằng tại Ban quản lý dự án, gặp phải khi áp dụng khoản 8 Điều 111 Luật Đất đai 2024.

Bài viết dưới đây sẽ giúp làm rõ quy định pháp luật hiện hành và hướng dẫn chính xác từ Cục Quản lý đất đai, Bộ Nông nghiệp và Môi trường.

Tình huống thực tế: Hiểu khác nhau về điều kiện hỗ trợ tái định cư

Trong quá trình lập phương án bồi thường, hỗ trợ, ông Lê Ngọc Quân căn cứ vào khoản 8 Điều 111 Luật Đất đai 2024 để xác định điều kiện được hỗ trợ tái định cư.

Theo ông Quân, để người dân được hỗ trợ theo quy định này cần đáp ứng 4 điều kiện:

1. Có đất ở bị thu hồi

Người sử dụng đất phải thuộc trường hợp bị Nhà nước thu hồi đất ở.

2. Phải di chuyển chỗ ở

Việc thu hồi đất dẫn đến người dân phải chuyển nơi ở.

3. Được bồi thường bằng giao đất ở hoặc nhà ở tái định cư

Tức là không chỉ bồi thường bằng tiền mà còn được bố trí đất ở hoặc nhà ở tái định cư.

4. Tiền bồi thường về đất ở thấp hơn giá trị một suất tái định cư tối thiểu

Khi số tiền bồi thường không đủ để người dân nhận được một suất tái định cư tối thiểu thì Nhà nước sẽ hỗ trợ phần chênh lệch.

Tuy nhiên, hội đồng thẩm định xã không đồng ý với cách hiểu này.

Quan điểm của hội đồng thẩm định: Phải bị thu hồi hết đất ở

Theo hội đồng thẩm định xã và cả công văn hướng dẫn của Sở Nông nghiệp và Môi trường địa phương:

Điều kiện bắt buộc là người dân phải bị thu hồi toàn bộ đất ở

Nói cách khác:

• Nếu chỉ bị thu hồi một phần đất ở
  → sẽ không được hỗ trợ tái định cư theo khoản 8 Điều 111 Luật Đất đai 2024.

Điều này khiến ông Quân đặt câu hỏi:

Vậy cách hiểu nào mới đúng?

Cục Quản lý đất đai trả lời: Không bắt buộc phải thu hồi hết đất ở

Cục Quản lý đất đai, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã có câu trả lời chính thức về vấn đề này.

Căn cứ khoản 8 Điều 111 Luật Đất đai 2024

Quy định nêu rõ:

Trường hợp người có đất ở thu hồi mà phải di chuyển chỗ ở và được bồi thường bằng giao đất ở hoặc nhà ở tái định cư nhưng tiền bồi thường về đất ở không đủ so với giá trị của một suất tái định cư tối thiểu thì được Nhà nước hỗ trợ tiền đủ để được giao một suất tái định cư tối thiểu.

Trong nội dung này:

Không có quy định bắt buộc phải thu hồi hết đất ở

Đây là điểm rất quan trọng.

Quy định tại Nghị định 88/2024/NĐ-CP nói gì?

Tại điểm a khoản 2 Điều 11 Nghị định số 88/2024/NĐ-CP ngày 15/7/2024 của Chính phủ quy định:

Trường hợp thu hồi hết đất ở hoặc phần diện tích đất ở còn lại sau khi thu hồi nhỏ hơn diện tích tối thiểu theo quy định của UBND cấp tỉnh và hộ gia đình, cá nhân không còn đất ở, nhà ở nào khác trên địa bàn xã, phường, thị trấn nơi có đất thu hồi thì được bồi thường bằng đất ở hoặc bằng nhà ở tái định cư.

Điều này cho thấy có hai trường hợp đều được xem xét tái định cư:

Trường hợp 1: Thu hồi toàn bộ đất ở

Trường hợp 2: Chỉ thu hồi một phần nhưng phần đất còn lại không đủ điều kiện để ở

Như vậy:

Không nhất thiết phải bị thu hồi hết đất ở mới được hỗ trợ tái định cư

Vì sao quy định này rất quan trọng?

Nếu chỉ hỗ trợ cho trường hợp bị thu hồi toàn bộ đất ở thì sẽ phát sinh bất cập lớn:

• Người dân bị thu hồi một phần đất nhưng phần còn lại quá nhỏ
• Không đủ diện tích tối thiểu để xây dựng nhà ở
• Không còn nơi ở hợp pháp nhưng vẫn không được hỗ trợ

Điều này rõ ràng không bảo đảm quyền lợi về chỗ ở cho người bị thu hồi đất.

Chính vì vậy, pháp luật hiện hành đã mở rộng phạm vi hỗ trợ để bảo đảm tính nhân văn và thực tiễn.

Người dân cần lưu ý gì khi xác định quyền tái định cư?

Để được xem xét hỗ trợ tái định cư, cần chú ý các yếu tố sau:

Phần đất còn lại có đủ điều kiện ở hay không

UBND cấp tỉnh sẽ quy định diện tích tối thiểu được phép tồn tại sau thu hồi.

Có còn nhà ở hoặc đất ở khác trong cùng địa bàn hay không

Nếu vẫn còn chỗ ở hợp pháp khác tại xã, phường, thị trấn nơi bị thu hồi thì có thể không đủ điều kiện.

Hình thức bồi thường được áp dụng

Nếu được bồi thường bằng giao đất ở hoặc nhà ở tái định cư thì mới xét khoản hỗ trợ chênh lệch theo khoản 8 Điều 111.

Theo Luật Đất đai 2024 và Nghị định 88/2024/NĐ-CP, người dân không bắt buộc phải bị thu hồi hết đất ở mới được hỗ trợ tái định cư.

Trường hợp chỉ bị thu hồi một phần nhưng phần đất còn lại không đủ diện tích tối thiểu để ở và không còn nhà ở khác tại địa phương vẫn có thể được bố trí tái định cư và hỗ trợ theo quy định.

Việc hiểu đúng quy định này không chỉ giúp cơ quan thực hiện giải phóng mặt bằng áp dụng chính xác pháp luật mà còn bảo vệ quyền lợi chính đáng của người dân khi Nhà nước thu hồi đất.