Lâm Đồng: Vụ lấy đất dân xây chợ gần 30 năm chưa bồi thường, chính quyền thừa nhận vướng mắc

Gần 30 năm sau khi gia đình ông Phan Văn Cầu bàn giao đất để chính quyền xây dựng chợ Đức Xuyên, quyền lợi liên quan đến diện tích đất này vẫn chưa được giải quyết dứt điểm. Vụ việc kéo dài qua nhiều cấp chính quyền, thậm chí đã được đưa ra xét xử tại tòa án, nhưng đến nay vẫn tồn tại những vướng mắc về trình tự thu hồi đất, bồi thường và căn cứ pháp lý để xử lý.

Mới đây, UBND xã Quảng Phú, tỉnh Lâm Đồng cho biết đã báo cáo UBND tỉnh về những khó khăn trong quá trình giải quyết kiến nghị của người dân. Địa phương đồng thời đề xuất cơ quan cấp tỉnh và các sở, ngành liên quan tham gia làm trung gian hòa giải nhằm tìm phương án bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của các bên.

Vụ việc không chỉ đặt ra câu hỏi về trách nhiệm trong quá trình quản lý đất đai trước đây mà còn cho thấy những khó khăn khi xử lý các trường hợp sử dụng đất kéo dài nhưng chưa hoàn tất thủ tục thu hồi, bồi thường theo quy định.

Gần 30 năm giao đất xây chợ nhưng người dân chưa được bồi thường

Theo nội dung phản ánh, năm 1997, gia đình ông Phan Văn Cầu, trú tại thôn Xuyên Hải, xã Quảng Phú, đã bàn giao đất để UBND xã Đức Xuyên (cũ) xây dựng chợ Đức Xuyên.

Tuy nhiên, quá trình sử dụng đất để triển khai công trình không được thực hiện đầy đủ theo trình tự, thủ tục thu hồi đất. Gia đình ông Cầu cũng chưa nhận được khoản bồi thường, hỗ trợ liên quan đến diện tích đất đã bàn giao.

Sau nhiều năm kiến nghị nhưng chưa được giải quyết thỏa đáng, ông Cầu đã thực hiện quyền khởi kiện tại tòa án để bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của gia đình.

Đến nay, dù vụ việc đã trải qua quá trình xét xử và các cơ quan chức năng có những văn bản xử lý liên quan, phần quyền lợi của người dân đối với diện tích đất được sử dụng làm chợ vẫn chưa được giải quyết triệt để.

Đây là tình huống kéo dài đặc biệt đáng chú ý bởi khu đất đã được sử dụng vào mục đích công cộng trong nhiều năm, trong khi các thủ tục pháp lý liên quan đến việc thu hồi và bồi thường chưa được hoàn thiện.

Tòa án xác định việc thu hồi đất trước đây không đúng quy định

Một trong những căn cứ quan trọng trong quá trình giải quyết vụ việc là Bản án hành chính sơ thẩm số 02/2024/HC-ST ngày 18/1/2024 của TAND tỉnh Đắk Nông (cũ).

Theo bản án, việc UBND xã Đức Xuyên (cũ) thu hồi đất của hai hộ dân, trong đó có hộ gia đình ông Phan Văn Cầu, không đúng trình tự, thủ tục pháp luật. Cơ quan cấp xã không có thẩm quyền thu hồi đất trong trường hợp này, bởi thẩm quyền thuộc UBND huyện Krông Nô (cũ).

Bản án cũng xác định việc không thực hiện bồi thường, hỗ trợ đối với các hộ dân liên quan là không đúng quy định pháp luật.

Đáng chú ý, tòa án đã tuyên hủy Công văn số 2224/UBND-TNMT ngày 15/11/2022 của UBND huyện Krông Nô (cũ).

Sau đó, ngày 1/11/2024, UBND huyện Krông Nô (cũ) ban hành Công văn số 2496/UBND-TNMT để hủy Công văn số 2224 nói trên.

Tuy nhiên, việc hủy bỏ văn bản hành chính không đồng nghĩa với việc toàn bộ quyền lợi của người dân đã được khôi phục hoặc giải quyết xong.

Đây chính là điểm khiến vụ việc tiếp tục kéo dài. Mặc dù tính không đúng pháp luật trong quá trình thu hồi đất trước đây đã được tòa án xác định, nhưng việc xử lý hậu quả đối với diện tích đất hiện đang được sử dụng làm chợ vẫn chưa tìm được phương án thống nhất.

Chính quyền địa phương thừa nhận vướng mắc, chưa tìm được hướng xử lý

Liên quan đến vụ việc, ông Ngân Thanh Hải, Phó Chủ tịch UBND xã Quảng Phú, cho biết địa phương đã có báo cáo gửi UBND tỉnh Lâm Đồng, nêu rõ những khó khăn trong quá trình giải quyết kiến nghị của ông Phan Văn Cầu.

Theo thông tin từ UBND xã Quảng Phú, UBND tỉnh đã giao Sở Nông nghiệp và Môi trường chủ trì, phối hợp với Thanh tra tỉnh và các cơ quan liên quan tham mưu xử lý những đề xuất của địa phương.

Sau đó, Sở Nông nghiệp và Môi trường có văn bản yêu cầu UBND xã Quảng Phú khẩn trương nghiên cứu, thực hiện và giải quyết dứt điểm vụ việc theo thẩm quyền, đúng quy định pháp luật. Đồng thời, địa phương phải có văn bản trả lời công dân.

Tuy nhiên, UBND xã Quảng Phú cho rằng những khó khăn pháp lý đã được báo cáo từ trước nhưng đến nay vẫn chưa có phương án giải quyết phù hợp.

Theo lập luận của địa phương, bản án hành chính sơ thẩm năm 2024 xác định việc thu hồi đất trước đây không đúng quy định, nhưng không tuyên buộc phải trả lại đất hoặc xác lập quyền sử dụng đất cho gia đình ông Cầu đối với phần diện tích hiện đang được sử dụng làm chợ Đức Xuyên.

Do đó, xã cho rằng chưa có căn cứ pháp lý để thực hiện yêu cầu trả lại đất hoặc cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất đối với phần diện tích này.

Vấn đề đặt ra là khu đất đã được sử dụng để xây dựng công trình công cộng trong thời gian dài, trong khi thủ tục thu hồi đất và bồi thường ban đầu không được thực hiện đúng quy định. Việc xử lý hậu quả của quá trình này hiện gặp khó khăn do thiếu cơ chế pháp lý cụ thể mà địa phương cho rằng có thể áp dụng trực tiếp.

Vì sao vụ việc rơi vào bế tắc sau khi có bản án của tòa án?

Theo UBND xã Quảng Phú, một trong những trở ngại lớn nhất là pháp luật hiện hành chưa có quy định cụ thể về việc thực hiện lại, thực hiện bổ sung hoặc khắc phục trình tự, thủ tục thu hồi đất đối với những trường hợp dự án đã triển khai, hoàn thành nhưng trước đó chưa thực hiện đầy đủ quy trình thu hồi đất và bồi thường giải phóng mặt bằng.

Trong trường hợp chợ Đức Xuyên, khu đất đã được sử dụng cho mục đích công cộng từ năm 1997. Việc xử lý hiện nay không đơn thuần là xem xét một quyết định thu hồi đất mới, mà còn liên quan đến hậu quả pháp lý của quá trình quản lý, sử dụng đất kéo dài nhiều năm.

Mặt khác, bản án hành chính đã xác định những sai sót trong quá trình thu hồi đất trước đây, nhưng theo thông tin được địa phương báo cáo, nội dung bản án không trực tiếp giải quyết việc trả lại đất hoặc xác lập quyền sử dụng đất cho hộ gia đình ông Cầu.

Điều này khiến chính quyền địa phương gặp khó khăn khi lựa chọn phương án xử lý tiếp theo.

Tuy nhiên, cần phân biệt giữa việc chưa có căn cứ để trả lại đất hoặc cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất và trách nhiệm xem xét, giải quyết những quyền lợi hợp pháp của người dân phát sinh từ việc đất đã được sử dụng để xây dựng công trình công cộng.

Việc bản án không tuyên trả lại đất không đồng nghĩa với việc những vấn đề liên quan đến bồi thường, hỗ trợ và trách nhiệm của cơ quan quản lý trước đây đương nhiên được xem là đã giải quyết xong.

Đây cũng là vấn đề cần được các cơ quan chuyên môn cấp tỉnh nghiên cứu trên cơ sở hồ sơ đất đai, quá trình bàn giao đất, hiện trạng sử dụng và các quy định pháp luật có liên quan.

Đề xuất tỉnh làm trung gian hòa giải để giải quyết quyền lợi người dân

Trước những vướng mắc hiện tại, UBND xã Quảng Phú cho rằng hòa giải là phương án phù hợp để các bên tìm kiếm hướng giải quyết vụ việc.

Tuy nhiên, địa phương cũng nêu rõ do chính quyền xã có quyền, nghĩa vụ và lợi ích trực tiếp liên quan đến vụ việc nên không thể tự đứng ra tổ chức thỏa thuận, hòa giải với người dân.

Vì vậy, UBND xã Quảng Phú kiến nghị Thường trực HĐND tỉnh và UBND tỉnh Lâm Đồng xem xét chỉ đạo, giao Sở Nông nghiệp và Môi trường chủ trì, phối hợp với Sở Tư pháp, Thanh tra tỉnh cùng các sở, ngành liên quan làm trung gian hòa giải.

Đề xuất này hướng đến việc tìm kiếm tiếng nói chung giữa chính quyền và gia đình ông Cầu, đồng thời xác định phương án xử lý phù hợp với các quy định pháp luật.

Dù vậy, để hòa giải có thể mang lại kết quả thực chất, việc xem xét cần dựa trên hồ sơ pháp lý đầy đủ, bao gồm nguồn gốc đất, diện tích đã bàn giao, quá trình sử dụng đất, các văn bản hành chính trước đây và nội dung bản án đã có hiệu lực.

Đặc biệt, cần làm rõ trách nhiệm của các cơ quan liên quan trong quá trình sử dụng đất xây dựng chợ nhưng chưa hoàn tất thủ tục thu hồi và bồi thường theo quy định.

Một phương án giải quyết thỏa đáng không chỉ có ý nghĩa đối với gia đình ông Phan Văn Cầu mà còn góp phần bảo đảm tính nghiêm minh của pháp luật trong quản lý đất đai, hạn chế những tranh chấp kéo dài tương tự.

Bài học về thu hồi đất, bồi thường và quản lý bất động sản

Vụ việc tại chợ Đức Xuyên là trường hợp đáng chú ý trong thực tiễn quản lý đất đai, đặc biệt đối với những công trình công cộng được hình thành từ nhiều năm trước.

Theo nguyên tắc của pháp luật đất đai, việc thu hồi đất phải được thực hiện bởi cơ quan có thẩm quyền, đúng trình tự, thủ tục và bảo đảm quyền lợi của người sử dụng đất theo quy định.

Việc sử dụng đất của người dân để xây dựng công trình công cộng không thể chỉ dựa trên thỏa thuận hoặc hoạt động bàn giao đất không rõ ràng về căn cứ pháp lý, nghĩa vụ tài chính và trách nhiệm bồi thường.

Đối với các dự án xây dựng chợ, trường học, đường giao thông hoặc công trình hạ tầng khác, hồ sơ pháp lý về đất đai cần được hoàn thiện trước và trong quá trình triển khai.

Từ góc độ người mua và nhà đầu tư bất động sản, vụ việc cũng cho thấy tầm quan trọng của việc kiểm tra nguồn gốc đất, hồ sơ địa chính và lịch sử sử dụng đất trước khi thực hiện giao dịch.

Một thửa đất có giấy tờ hoặc hiện trạng sử dụng ổn định trong thời gian dài chưa chắc đã loại trừ hoàn toàn những vấn đề pháp lý liên quan đến nguồn gốc, ranh giới hoặc quá trình thu hồi đất trước đây.

Do đó, khi mua bán bất động sản, người dân cần chú ý:

• Kiểm tra giấy chứng nhận quyền sử dụng đất và thông tin chủ sử dụng hợp pháp.
• Đối chiếu diện tích, ranh giới thực tế với hồ sơ địa chính.
• Kiểm tra thông tin quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất và các quyết định thu hồi đất có liên quan.
• Tìm hiểu lịch sử tranh chấp, khiếu nại hoặc các quyết định hành chính đối với thửa đất.
• Xác minh tình trạng pháp lý tại cơ quan đăng ký đất đai và cơ quan có thẩm quyền trước khi đặt cọc hoặc thanh toán.

Đối với những bất động sản có lịch sử sử dụng phức tạp, việc tham khảo ý kiến chuyên gia pháp lý đất đai là cần thiết để hạn chế rủi ro.

Vụ việc gần 30 năm chưa được giải quyết tại Quảng Phú cũng đặt ra yêu cầu nâng cao trách nhiệm của các cơ quan quản lý trong việc xử lý những tồn tại lịch sử về đất đai, bảo đảm quyền lợi chính đáng của người dân và tránh để khiếu nại kéo dài qua nhiều thế hệ.

Vụ việc gia đình ông Phan Văn Cầu giao đất xây chợ Đức Xuyên từ năm 1997 nhưng gần 30 năm chưa được giải quyết quyền lợi là vấn đề cần được các cơ quan chức năng tỉnh Lâm Đồng xem xét thấu đáo. Việc tìm ra phương án xử lý phù hợp không chỉ cần bảo đảm đúng quy định pháp luật mà còn phải chú trọng bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người dân.

Thông tin phục vụ mục đích tham khảo, không phải khuyến nghị đầu tư. Người dân cần kiểm tra hồ sơ pháp lý và tham khảo cơ quan có thẩm quyền khi phát sinh vấn đề liên quan đến quyền sử dụng đất.

Câu hỏi thường gặp về vụ việc đất xây chợ Đức Xuyên

1. Vụ việc gia đình ông Phan Văn Cầu xảy ra từ năm nào?

Theo thông tin phản ánh, năm 1997, gia đình ông Phan Văn Cầu bàn giao đất để UBND xã Đức Xuyên (cũ) xây dựng chợ Đức Xuyên. Tuy nhiên, thủ tục thu hồi đất và bồi thường, hỗ trợ chưa được thực hiện đúng quy định.

2. Tòa án đã kết luận gì về việc thu hồi đất?

Tại Bản án hành chính sơ thẩm số 02/2024/HC-ST ngày 18/1/2024, TAND tỉnh Đắk Nông (cũ) xác định việc UBND xã Đức Xuyên (cũ) thu hồi đất của hai hộ dân, trong đó có hộ ông Cầu, không đúng trình tự, thủ tục và không thực hiện bồi thường, hỗ trợ theo quy định.

3. Vì sao người dân vẫn chưa được giải quyết quyền lợi sau khi có bản án?

Theo UBND xã Quảng Phú, bản án không tuyên trả lại đất hoặc xác lập quyền sử dụng đất đối với phần đất hiện được sử dụng làm chợ. Địa phương cũng cho rằng chưa có quy định cụ thể về việc khắc phục thủ tục thu hồi đất đối với trường hợp công trình đã hoàn thành nhưng quy trình thu hồi, bồi thường trước đây chưa được thực hiện đầy đủ.

4. Chính quyền xã Quảng Phú đề xuất phương án gì?

UBND xã Quảng Phú đề xuất UBND tỉnh giao Sở Nông nghiệp và Môi trường chủ trì, phối hợp với Sở Tư pháp, Thanh tra tỉnh và các đơn vị liên quan làm trung gian hòa giải.

5. Việc hủy Công văn số 2224/UBND-TNMT đã giải quyết xong vụ việc chưa?

Chưa. UBND huyện Krông Nô (cũ) đã ban hành Công văn số 2496/UBND-TNMT ngày 1/11/2024 để hủy Công văn số 2224/UBND-TNMT ngày 15/11/2022. Tuy nhiên, quyền lợi của gia đình ông Cầu liên quan đến diện tích đất xây chợ vẫn chưa được giải quyết dứt điểm.

6. Người dân cần lưu ý gì khi mua đất có lịch sử sử dụng phức tạp?

Người mua cần kiểm tra giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, nguồn gốc đất, hồ sơ địa chính, thông tin quy hoạch, tình trạng tranh chấp và các quyết định hành chính liên quan. Không nên chỉ căn cứ vào hiện trạng sử dụng đất để quyết định giao dịch.