Ứng trước gần 20 tỷ làm dự án điện: Doanh nghiệp kiện vì chậm hoàn trả, lộ rủi ro lớn trong giải phóng mặt bằng

Từ hợp tác đẩy nhanh tiến độ đến tranh chấp pháp lý

Giải phóng mặt bằng từ lâu được xem là “nút thắt” lớn nhất trong các dự án hạ tầng tại Việt Nam. Khi tiến độ bị áp lực, nhiều doanh nghiệp buộc phải ứng trước vốn để đảm bảo dự án triển khai đúng kế hoạch. Tuy nhiên, một vụ việc đang được tòa án thụ lý đã cho thấy những rủi ro tài chính và pháp lý không nhỏ từ cơ chế này.

Theo hồ sơ, trong quá trình triển khai Dự án Trạm biến áp 500kV Đức Hòa và các tuyến đường dây đấu nối (khu vực trước đây thuộc Long An, nay thuộc Tây Ninh), Ban Quản lý dự án các công trình điện miền Nam đã đề nghị Công ty CP Đại Lộc Long An phối hợp bàn giao mặt bằng sớm.

Trên cơ sở đó, doanh nghiệp cho biết đã ứng trước gần 20 tỷ đồng để chi trả bồi thường cho 17 hộ dân. Nhờ đó, mặt bằng được giải phóng nhanh chóng, giúp dự án triển khai đúng tiến độ.

Khoản tiền gần 20 tỷ đồng “treo” và tranh chấp tại tòa

Sau khi phương án bồi thường được cơ quan có thẩm quyền phê duyệt, số tiền hoàn trả được xác định hơn 19,9 tỷ đồng. Tuy nhiên, theo phía doanh nghiệp, khoản tiền này đến nay vẫn chưa được thanh toán.

Không dừng lại ở đó, doanh nghiệp còn cho biết đã tính lãi chậm trả từ ngày 11/4/2025. Đến ngày 15/12/2025, số tiền lãi tạm tính đã vượt 1,48 tỷ đồng và tiếp tục tăng theo thời gian.

Sau nhiều lần kiến nghị nhưng chưa được giải quyết, doanh nghiệp đã quyết định khởi kiện ra tòa án để yêu cầu hoàn trả theo quy định pháp luật. Hiện vụ việc đã được thụ lý và đang trong quá trình giải quyết.

Ở chiều ngược lại, đại diện Ban Quản lý dự án cho biết đã báo cáo lên cấp trên và đang chờ chỉ đạo, chưa đưa ra lý do cụ thể về việc chậm chi trả.

Quy mô dòng tiền lớn: Không chỉ là một dự án riêng lẻ

Theo thống kê từ địa phương, riêng tại khu vực Đức Hòa (cũ), có 4 dự án do Ban Quản lý dự án các công trình điện miền Nam triển khai với tổng kinh phí bồi thường lên tới hơn 250 tỷ đồng.

Trong đó:

• Dự án Trạm biến áp 500kV Đức Hòa: gần 101 tỷ đồng cần chi trả
• Các dự án khác cũng yêu cầu nguồn vốn lớn cho giải phóng mặt bằng

Những con số này cho thấy quy mô tài chính liên quan đến công tác bồi thường là rất lớn. Nếu việc bố trí và giải ngân vốn bị chậm trễ, tác động sẽ không chỉ dừng ở một doanh nghiệp mà có thể lan rộng đến nhiều đơn vị tham gia.

Rủi ro tài chính khi doanh nghiệp phải ứng vốn trước

Từ diễn biến vụ việc, có thể thấy rõ một thực tế: khi doanh nghiệp ứng vốn cho giải phóng mặt bằng, dòng tiền có nguy cơ bị “đóng băng” trong thời gian dài.

Khoản ứng gần 20 tỷ đồng của doanh nghiệp trong trường hợp này không còn là chi phí tạm thời, mà trở thành gánh nặng tài chính:

• Doanh nghiệp phải tự cân đối nguồn vốn cho hoạt động kinh doanh
• Phát sinh chi phí lãi chậm trả ngày càng lớn
• Mất tính chủ động trong kế hoạch tài chính

Đặc biệt, khi vụ việc phải đưa ra tòa, thời gian thu hồi vốn phụ thuộc hoàn toàn vào quá trình xét xử. Điều này tạo ra sự bất định lớn, ảnh hưởng đến chiến lược đầu tư dài hạn.

Trách nhiệm hoàn trả: Khoảng trống cần làm rõ

Vụ việc cũng đặt ra câu hỏi lớn về trách nhiệm trong quá trình hoàn trả vốn. Theo hồ sơ, việc ứng vốn được thực hiện nhằm đẩy nhanh tiến độ dự án và đã có phương án bồi thường được phê duyệt rõ ràng.

Tuy nhiên, việc chậm chi trả cho thấy có thể tồn tại vướng mắc ở nhiều khâu:

• Bố trí nguồn vốn
• Thủ tục giải ngân
• Quy trình phối hợp giữa các cơ quan

Trong các dự án sử dụng vốn nhà nước, việc triển khai thường liên quan đến nhiều cấp, nhiều bước. Chỉ cần một khâu bị chậm trễ cũng có thể ảnh hưởng đến toàn bộ tiến độ và quyền lợi của các bên liên quan.

Việc xác định trách nhiệm cụ thể hiện sẽ do cơ quan có thẩm quyền, đặc biệt là tòa án, xem xét và phân định.

Tác động lan tỏa đến môi trường đầu tư

Không chỉ dừng lại ở một tranh chấp cụ thể, vụ việc còn phản ánh vấn đề mang tính hệ thống trong đầu tư hạ tầng.

Theo chuyên gia kinh tế Nguyễn Văn Sơn, việc doanh nghiệp ứng vốn nhưng hoàn trả chậm có thể tạo áp lực tài chính lớn, đặc biệt với doanh nghiệp nhỏ và vừa.

Trong bối cảnh đầu tư công đang được đẩy mạnh, nếu các vướng mắc về:

• Nguồn vốn
• Thủ tục hành chính
• Cơ chế phối hợp

không được xử lý kịp thời, sẽ ảnh hưởng đến hiệu quả triển khai dự án cũng như niềm tin của doanh nghiệp.

Bài học cho doanh nghiệp và cơ quan quản lý

Từ câu chuyện gần 20 tỷ đồng chưa được hoàn trả, một vấn đề lớn hơn được đặt ra: cơ chế nào bảo đảm quyền lợi cho doanh nghiệp khi tham gia ứng vốn trong các dự án hạ tầng?

Một số bài học quan trọng có thể rút ra:

• Cần có cam kết rõ ràng về thời gian hoàn trả
• Minh bạch quy trình giải ngân và trách nhiệm từng bên
• Hạn chế rủi ro pháp lý thông qua hợp đồng chặt chẽ
• Tăng cường giám sát trong quá trình triển khai

Việc hoàn thiện cơ chế này không chỉ giúp giảm rủi ro mà còn tạo môi trường đầu tư ổn định, thu hút nguồn lực xã hội vào các dự án hạ tầng.