Thu Hồi Hơn 50% Đất Ở Để Làm Đường Có Được Bồi Thường Bằng Đất Tái Định Cư? Cục Quản Lý Đất Đai Chính Thức Lên Tiếng

Câu chuyện bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất luôn là vấn đề được người dân đặc biệt quan tâm, nhất là trong bối cảnh nhiều địa phương đang đẩy mạnh đầu tư hạ tầng giao thông và phát triển đô thị.

Mới đây, một trường hợp tại tỉnh Bắc Ninh đã thu hút sự chú ý khi gia đình bị thu hồi hơn 50% diện tích đất ở để phục vụ dự án mở rộng đường nhưng phương án bồi thường được đề xuất lại là bằng tiền thay vì giao đất ở tái định cư.

Vụ việc không chỉ phản ánh những băn khoăn phổ biến của người dân khi bị thu hồi đất mà còn đặt ra nhiều câu hỏi liên quan đến việc áp dụng các quy định mới của Luật Đất đai 2024.

Gia đình tại Bắc Ninh bị thu hồi hơn 51m² đất để mở rộng đường

Theo phản ánh gửi đến Bộ Nông nghiệp và Môi trường, ông Thân Văn Tú tại xã Yên Phong, tỉnh Bắc Ninh đang sử dụng một thửa đất có diện tích thực tế 96,7m².

Nguồn gốc thửa đất được UBND huyện Yên Phong giao có thu tiền sử dụng đất từ năm 1991. Đến năm 1998, gia đình được cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất với diện tích 86m².

Phần diện tích còn lại khoảng 11m² được sử dụng ổn định từ năm 1991 đến nay, không xảy ra tranh chấp, không vi phạm pháp luật đất đai và không bị xử lý hành chính.

Theo phương án giải phóng mặt bằng phục vụ dự án mở rộng tuyến đường Huỳnh Thúc Kháng, gia đình ông Tú bị thu hồi 51,8m² đất, phần diện tích còn lại là 45,2m².

Điều khiến gia đình băn khoăn là Ban Giải phóng mặt bằng đề xuất bồi thường bằng tiền thay vì bố trí đất ở tái định cư, mặc dù địa phương được cho là vẫn còn quỹ đất tái định cư và một số hộ dân khác trong cùng dự án được xem xét giao đất ở.

Những câu hỏi người dân đặt ra

Trước phương án bồi thường này, ông Tú đề nghị cơ quan chức năng làm rõ nhiều nội dung quan trọng.

Cụ thể:

• Việc bồi thường bằng tiền sẽ được tính theo bảng giá đất của Nhà nước hay giá thị trường?
• Trường hợp bị thu hồi hơn 50% diện tích đất ở có thuộc diện được bồi thường bằng đất ở hay không?
• Phần diện tích đất còn lại sau thu hồi có được cấp lại Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất?
• Có quy định nào bắt buộc phải thu hồi toàn bộ thửa đất mới được bố trí đất tái định cư hay không?

Đây cũng là những vấn đề được rất nhiều hộ dân trên cả nước quan tâm khi gặp tình huống tương tự.

Cục Quản lý đất đai nói gì?

Trả lời kiến nghị của công dân, Cục Quản lý đất đai đã viện dẫn các quy định của Luật Đất đai năm 2024 và các nghị định hướng dẫn liên quan.

Theo khoản 2 Điều 91 Luật Đất đai 2024, nguyên tắc bồi thường khi Nhà nước thu hồi đất được xác định như sau:

Việc bồi thường về đất trước hết được thực hiện bằng việc giao đất có cùng mục đích sử dụng với loại đất bị thu hồi.

Trong trường hợp địa phương không có quỹ đất phù hợp để bồi thường thì sẽ thực hiện bồi thường bằng tiền.

Ngược lại, nếu người dân thuộc diện được bồi thường bằng đất hoặc nhà ở nhưng có nhu cầu nhận tiền thì cơ quan Nhà nước có thể xem xét bồi thường bằng tiền theo nguyện vọng đã đăng ký.

Điều này cho thấy pháp luật hiện hành ưu tiên phương án bồi thường bằng đất cùng mục đích sử dụng nếu đáp ứng đủ điều kiện và có quỹ đất.

Có thể được xem xét giao đất khác mục đích sử dụng

Một điểm đáng chú ý trong Luật Đất đai 2024 là trường hợp người dân có nhu cầu và địa phương còn quỹ đất hoặc quỹ nhà ở thì có thể được xem xét bồi thường bằng đất có mục đích sử dụng khác hoặc bằng nhà ở.

Quy định này mở rộng hơn so với trước đây, tạo điều kiện cho các địa phương linh hoạt trong việc bố trí tái định cư và ổn định cuộc sống cho người dân sau thu hồi đất.

Tuy nhiên, việc áp dụng trên thực tế còn phụ thuộc vào hồ sơ cụ thể, quy hoạch được duyệt và điều kiện quỹ đất của từng địa phương.

Giá đất bồi thường được tính như thế nào?

Liên quan đến vấn đề được nhiều người quan tâm nhất là giá bồi thường, Cục Quản lý đất đai dẫn chiếu Nghị quyết số 254/2025/QH15.

Theo quy định hiện hành, giá đất dùng để tính tiền bồi thường khi Nhà nước thu hồi đất sẽ được xác định trên cơ sở:

• Giá đất trong bảng giá đất do địa phương ban hành.
• Hệ số điều chỉnh giá đất theo quy định.

Như vậy, giá bồi thường không hoàn toàn là giá giao dịch tự do trên thị trường, nhưng cũng không đơn thuần là giá niêm yết cứng trong bảng giá đất mà có sự điều chỉnh bằng hệ số K nhằm tiệm cận hơn với giá thực tế.

Đây là một trong những thay đổi đáng chú ý của hệ thống pháp luật đất đai mới.

Khi nào được bố trí tái định cư?

Theo Luật Đất đai 2024, việc bố trí tái định cư còn phụ thuộc vào nhiều yếu tố như:

• Mức độ ảnh hưởng đến chỗ ở của người dân.
• Điều kiện nhà ở còn lại sau thu hồi đất.
• Việc hộ gia đình còn nơi ở nào khác hay không.
• Quy hoạch tái định cư tại địa phương.
• Quỹ đất và quỹ nhà tái định cư hiện có.

Đặc biệt, trường hợp trong hộ gia đình có nhiều thế hệ hoặc nhiều cặp vợ chồng cùng chung sống trên một thửa đất bị thu hồi sẽ được xem xét theo khoản 4 Điều 111 Luật Đất đai 2024.

Vì sao Cục Quản lý đất đai chưa thể kết luận trường hợp cụ thể?

Mặc dù đã giải thích các nguyên tắc pháp luật liên quan, Cục Quản lý đất đai cho biết không thể đưa ra kết luận cuối cùng đối với trường hợp của ông Thân Văn Tú.

Nguyên nhân là cơ quan này chưa được cung cấp đầy đủ hồ sơ pháp lý, tài liệu kỹ thuật, phương án bồi thường chi tiết cũng như các thông tin liên quan đến quy hoạch và quỹ đất tái định cư của địa phương.

Do đó, việc xác định gia đình ông Tú có thuộc diện được giao đất tái định cư hay không cần được xem xét trên hồ sơ thực tế tại địa phương.

Cục Quản lý đất đai đề nghị công dân liên hệ trực tiếp cơ quan quản lý đất đai cấp huyện hoặc cấp tỉnh để được giải quyết theo đúng quy định pháp luật.

Tác động đối với người dân và thị trường bất động sản

Vụ việc tại Bắc Ninh cho thấy các quy định mới của Luật Đất đai 2024 đang dần đi vào thực tiễn và tác động trực tiếp đến quyền lợi của người sử dụng đất.

Trong bối cảnh nhiều dự án hạ tầng, khu đô thị và giao thông trọng điểm đang được triển khai trên cả nước, việc hiểu rõ các quy định về bồi thường, hỗ trợ và tái định cư là điều cần thiết để người dân bảo vệ quyền lợi hợp pháp của mình.

Đồng thời, đây cũng là cơ sở để các địa phương thực hiện công tác giải phóng mặt bằng minh bạch hơn, hạn chế khiếu nại và đẩy nhanh tiến độ các dự án phát triển kinh tế – xã hội.