Sửa đổi Luật Kiến trúc 2019: Bước ngoặt cho phát triển đô thị bền vững, thích ứng biến đổi khí hậu và chuyển đổi số

Sửa đổi Luật Kiến trúc: Yêu cầu cấp thiết trong bối cảnh mới

Trong bối cảnh phát triển bền vững, thích ứng biến đổi khí hậu và chuyển đổi số đang trở thành xu hướng toàn cầu, việc hoàn thiện Luật Kiến trúc năm 2019 đang được đặt ra như một yêu cầu cấp thiết. Đây không chỉ là bước điều chỉnh về mặt pháp lý mà còn mang ý nghĩa chiến lược, định hình không gian sống chất lượng, đồng bộ và hiện đại cho Việt Nam trong tương lai.

Mới đây, Bộ Xây dựng đã tổ chức hội nghị với chủ đề “Đề xuất sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Kiến trúc năm 2019 hướng tới phát triển kiến trúc bền vững, thích ứng biến đổi khí hậu”. Sự kiện thu hút sự quan tâm của nhiều chuyên gia, nhà quản lý và giới kiến trúc sư.

Theo Thứ trưởng Nguyễn Tường Văn, kể từ khi ban hành, Luật Kiến trúc 2019 đã từng bước khẳng định vai trò là công cụ pháp lý quan trọng trong quản lý và phát triển lĩnh vực kiến trúc. Luật góp phần tạo hành lang pháp lý cho hoạt động kiến trúc chuyên nghiệp, đồng thời nâng cao chất lượng không gian sống và bảo tồn giá trị văn hóa dân tộc.

Nền tảng quan trọng cho kiến trúc bền vững

Một trong những dấu mốc quan trọng là việc Thủ tướng Chính phủ ban hành định hướng phát triển kiến trúc Việt Nam đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2050. Đây được xem là nền tảng chiến lược giúp thúc đẩy kiến trúc theo hướng:

• Bền vững và thân thiện môi trường
• Hiện đại, hội nhập quốc tế
• Gắn với bản sắc văn hóa dân tộc

Tại các địa phương, hệ thống quy chế quản lý kiến trúc đã dần được hoàn thiện. Công tác quy hoạch, quản lý trật tự xây dựng có nhiều chuyển biến tích cực, góp phần cải thiện diện mạo đô thị và nông thôn.

Đặc biệt, Luật Kiến trúc đã giúp kiểm soát tốt hơn không gian đô thị thông qua các quy chế quản lý theo khu vực, gắn với chỉnh trang, tái thiết và bảo tồn. Ở khu vực nông thôn, luật góp phần nâng cao chất lượng sống, hỗ trợ chương trình xây dựng nông thôn mới.

Những bất cập cần tháo gỡ

Dù đạt nhiều kết quả tích cực, quá trình triển khai Luật Kiến trúc vẫn tồn tại không ít hạn chế:

• Quy định còn mang tính nguyên tắc, thiếu tiêu chí cụ thể
• Cách hiểu và áp dụng chưa thống nhất giữa các địa phương
• Chồng chéo với các luật khác như: đất đai, xây dựng, quy hoạch
• Thủ tục hành chính kéo dài, gia tăng chi phí tuân thủ

Đáng chú ý, một số nội dung chưa bắt kịp xu hướng mới như:

• Kiến trúc xanh, giảm phát thải carbon
• Kiến trúc thông minh, đô thị số
• Phát triển không gian ngầm
• Ứng dụng công nghệ trong thiết kế và quản lý

Ngoài ra, các vấn đề quan trọng như tiêu chí đánh giá công trình kiến trúc, bản sắc văn hóa hay cơ chế thi tuyển phương án vẫn chưa rõ ràng, chưa tiệm cận chuẩn quốc tế.

Hướng tới kiến trúc hiện đại, lấy con người làm trung tâm

Theo đại diện Bộ Xây dựng, việc sửa đổi Luật lần này cần đặt trong bối cảnh phát triển mới, với các mục tiêu lớn:

• Thúc đẩy chuyển đổi số trong ngành kiến trúc
• Tăng khả năng thích ứng biến đổi khí hậu
• Nâng cao chất lượng tăng trưởng đô thị
• Đặt con người làm trung tâm trong thiết kế không gian sống

Tính đến tháng 3/2026, cả nước đã cấp khoảng 9.557 chứng chỉ hành nghề kiến trúc, tập trung chủ yếu tại Hà Nội và TP.HCM. Đồng thời, hơn 36.800 lượt kiến trúc sư tham gia các chương trình phát triển nghề nghiệp liên tục giai đoạn 2021–2025, cho thấy nhu cầu nâng cao chất lượng chuyên môn ngày càng lớn.

Các chuyên gia cũng đề xuất nhiều nội dung quan trọng trong lần sửa đổi này như:

• Hoàn thiện cơ chế thi tuyển ý tưởng kiến trúc
• Chuẩn hóa cấp chứng chỉ hành nghề
• Đẩy mạnh chuyển đổi số trong quản lý
• Bổ sung quy định quản lý kiến trúc đô thị và nông thôn

Tác động đến thị trường bất động sản

Việc sửa đổi Luật Kiến trúc không chỉ ảnh hưởng đến ngành xây dựng mà còn tác động trực tiếp đến thị trường bất động sản. Khi các tiêu chuẩn kiến trúc được nâng cao:

• Dự án bất động sản sẽ phải chú trọng hơn đến yếu tố xanh và bền vững
• Giá trị tài sản gắn liền với chất lượng thiết kế và quy hoạch
• Người mua nhà có thêm tiêu chí để đánh giá dự án

Đây cũng là cơ hội để thị trường chuyển mình theo hướng minh bạch, chuyên nghiệp và bền vững hơn.

Việc sửa đổi Luật Kiến trúc 2019 là bước đi tất yếu nhằm đáp ứng yêu cầu phát triển trong giai đoạn mới. Không chỉ giúp hoàn thiện hành lang pháp lý, những thay đổi này còn góp phần định hình diện mạo đô thị hiện đại, bền vững và giàu bản sắc. Đây chính là nền tảng quan trọng để Việt Nam tiến gần hơn tới mục tiêu phát triển đô thị thông minh và nâng cao chất lượng sống cho người dân.