Nhà ở xã hội và nghịch lý “không đủ nghèo để được hỗ trợ, không đủ giàu để tự mua”

Nhà ở xã hội – kỳ vọng lớn nhưng khoảng cách tiếp cận ngày càng rõ

Trong bối cảnh giá bất động sản tại các đô thị lớn như Hà Nội, TP.HCM liên tục tăng cao, nhà ở xã hội được kỳ vọng là “phao cứu sinh” cho người lao động thu nhập trung bình và thấp.

Tuy nhiên, thực tế lại đang xuất hiện một nghịch lý đáng chú ý: nhiều người dân không đủ nghèo để được hỗ trợ, nhưng cũng không đủ giàu để tự mua nhà thương mại.

Tại nhiều dự án nhà ở xã hội ở Hà Nội, hình ảnh người dân xếp hàng dài nộp hồ sơ không còn xa lạ. Nhưng phía sau đó là hàng loạt rào cản khiến không ít người dù có nhu cầu ở thực vẫn bị loại khỏi danh sách xét duyệt.

Ngưỡng thu nhập – “hàng rào kỹ thuật” gây tranh cãi

Theo phản ánh gửi đến Bộ Xây dựng, quy định hiện hành về thu nhập (tối đa khoảng 40 triệu đồng/tháng cho hộ gia đình, và có thể nâng lên 50 triệu đồng) đang bộc lộ nhiều bất cập.

Ông Phạm Cảnh – người gửi kiến nghị – cho rằng cách áp dụng ngưỡng thu nhập cứng đang vô tình loại bỏ nhóm người thực sự cần hỗ trợ.

1. Thu nhập không phản ánh đúng đời sống thực tế

Một trong những vấn đề lớn nhất là thu nhập của người lao động không ổn định theo tháng.

• Có tháng vượt ngưỡng do làm thêm giờ
• Có tháng giảm do chi phí phát sinh
• Thu nhập danh nghĩa không phản ánh mức sống thực

Điều này khiến nhiều gia đình bị đánh giá sai lệch, dù thực tế họ chỉ “vừa đủ sống”.

2. Chi phí sinh hoạt đô thị ngày càng đắt đỏ

Tại các đô thị lớn, một gia đình 4 người có thể phải chi trả:

• Tiền thuê nhà
• Chi phí ăn uống
• Học hành cho con
• Y tế và sinh hoạt hàng ngày

Trong bối cảnh đó, việc tiết kiệm được 10 triệu đồng/tháng đã là rất khó. Nhưng ngay cả mức tiết kiệm này cũng không đủ để mua nhà thương mại trong tương lai gần.

Kết quả là một tầng lớp người dân bị kẹt giữa hai lựa chọn:

Không đủ nghèo để được hỗ trợ – không đủ giàu để mua nhà

3. Nguy cơ “lách luật” và khai báo không trung thực

Theo các chuyên gia, quy định thu nhập quá cứng có thể dẫn đến hệ quả:

• Khai thấp thu nhập để đủ điều kiện
• Điều chỉnh hợp đồng lao động
• Tạo ra “lỗ hổng chính sách” trong thực thi

Điều này làm giảm tính minh bạch của chính sách nhà ở xã hội.

Đề xuất: Chuyển từ “lọc thu nhập” sang “lọc nhu cầu thực”

Nhiều ý kiến cho rằng, thay vì siết chặt bằng một con số thu nhập cố định, chính sách cần chuyển hướng:

1. Kiểm soát mục đích sử dụng nhà ở

• Thời gian sở hữu tối thiểu
• Hạn chế chuyển nhượng sớm
• Phạt mạnh hành vi đầu cơ, mua bán chênh lệch

2. Đánh giá toàn diện khả năng tài chính

Không chỉ dựa vào thu nhập, mà cần xét:

• Số người phụ thuộc
• Chi phí sinh hoạt thực tế
• Điều kiện sống tại từng khu vực

3. Ưu tiên đúng nhóm có nhu cầu ở thực

• Người lao động đô thị
• Gia đình trẻ
• Người có thu nhập ổn định nhưng thấp hơn mặt bằng nhà ở thương mại

Điều chỉnh chính sách mới từ Chính phủ: Linh hoạt hơn theo thực tế

Theo Bộ Xây dựng, Chính phủ đã ban hành Nghị định 136/2026/NĐ-CP sửa đổi quy định về nhà ở xã hội, với nhiều điểm đáng chú ý:

Ngưỡng thu nhập mới:

• Người độc thân: không quá 25 triệu đồng/tháng
• Người độc thân nuôi con: không quá 35 triệu đồng/tháng
• Hộ gia đình: không quá 50 triệu đồng/tháng

Điểm mới quan trọng:

• Cho phép địa phương điều chỉnh hệ số thu nhập
• Linh hoạt theo thu nhập bình quân từng vùng
• Có chính sách ưu tiên hộ có từ 3 người phụ thuộc trở lên

Điều này giúp chính sách “mềm hóa” hơn, phù hợp thực tế từng địa phương thay vì áp dụng cứng nhắc trên toàn quốc.

Góc nhìn chuyên sâu: Nhà ở xã hội cần là “đòn bẩy an sinh” chứ không phải rào cản

Các chuyên gia cho rằng, mục tiêu cốt lõi của nhà ở xã hội không phải là “lọc người nghèo”, mà là:

Đảm bảo người lao động có cơ hội an cư trong bối cảnh đô thị hóa nhanh

Nếu tiêu chí quá chặt, chính sách có thể vô tình:

• Đẩy người thu nhập trung bình ra ngoài hệ thống hỗ trợ
• Tăng áp lực lên thị trường nhà thuê
• Làm gia tăng khoảng cách giàu nghèo trong đô thị