Kinh nghiệm từ những điểm sáng giải ngân vốn đầu tư công 2026: Bài học từ Hải Phòng, Gia Lai và các bộ ngành

Trong bối cảnh nền kinh tế cần thêm động lực tăng trưởng, đầu tư công tiếp tục được xem là “đầu kéo” quan trọng giúp thúc đẩy hạ tầng, kích thích sản xuất và tạo lan tỏa cho toàn bộ nền kinh tế. Tuy nhiên, bài toán lớn nhất vẫn là làm sao đẩy nhanh tiến độ phân bổ và giải ngân nguồn vốn đúng kế hoạch.

Ngày 24/4, Thủ tướng Lê Minh Hưng đã chủ trì Hội nghị toàn quốc về đẩy mạnh phân bổ, giải ngân vốn đầu tư công năm 2026. Hội nghị không chỉ nhằm kiểm điểm tiến độ thực hiện mà còn tập trung nhận diện các “điểm nghẽn”, phân tích nguyên nhân và tìm ra giải pháp tháo gỡ thực chất.

Đặc biệt, những địa phương như Hải Phòng, Gia Lai cùng một số bộ ngành có tỷ lệ giải ngân cao đã trở thành những “điểm sáng”, mang đến nhiều bài học đáng chú ý cho công tác đầu tư công năm nay.

Giải ngân đầu tư công 2026: Không chỉ là tiến độ mà còn là trách nhiệm quản trị

Theo chỉ đạo của Chính phủ, giải ngân vốn đầu tư công không đơn thuần là hoàn thành kế hoạch chi tiêu ngân sách mà còn gắn trực tiếp với hiệu quả phát triển kinh tế – xã hội và trách nhiệm của từng cấp quản lý.

Hội nghị toàn quốc lần này tập trung đánh giá toàn diện các khó khăn trong giải ngân vốn đầu tư công, bao gồm:

• Vướng mắc trong bồi thường, giải phóng mặt bằng
• Thiếu hụt vật liệu xây dựng
• Biến động giá nguyên vật liệu
• Chậm bố trí tái định cư
• Năng lực nhà thầu và chủ đầu tư chưa đáp ứng yêu cầu
• Sự chồng chéo trong tổ chức thực hiện và phối hợp giữa các cấp

Chính phủ yêu cầu xác định rõ trách nhiệm từng cơ quan, từng địa phương, từng cá nhân liên quan, từ đó làm cơ sở kiểm tra, giám sát và đánh giá cán bộ theo Quy định 366 của Bộ Chính trị.

Thông điệp xuyên suốt là: không để tình trạng né tránh trách nhiệm hay “đùn đẩy” lên bộ ngành trung ương.

Hải Phòng: Chủ động tháo gỡ khó khăn để hướng tới giải ngân 100%

TP Hải Phòng là một trong những địa phương có tỷ lệ giải ngân tốt nhất cả nước trong quý I/2026.

Năm nay, thành phố được giao hơn 38.750 tỷ đồng vốn đầu tư công và hiện đã giải ngân đạt 23,1%. Đây là con số rất tích cực trong bối cảnh nhiều địa phương vẫn đang loay hoay với công tác phân bổ vốn và thủ tục triển khai.

Tại hội nghị, đại diện Hải Phòng cam kết sẽ nỗ lực giải ngân 100% số vốn được giao, đồng thời nâng cao hiệu quả thực hiện các dự án.

Tuy nhiên, địa phương này cũng chỉ ra những khó khăn thực tế đang ảnh hưởng đến tiến độ, đặc biệt là biến động giá vật liệu xây dựng do tác động từ xung đột Trung Đông kể từ tháng 2/2026.

Việc giá năng lượng tăng cao kéo theo giá thép, xi măng, cát, đá và nhiều nhóm vật liệu khác leo thang khiến nhiều hợp đồng trọn gói và hợp đồng đơn giá cố định gặp áp lực lớn.

Hải Phòng đã kiến nghị Bộ Xây dựng và Bộ Tài chính xem xét cho phép điều chỉnh giá vật liệu xây dựng theo biên độ thực tế từng tháng nhằm đảm bảo quyền lợi cho nhà thầu và đẩy nhanh tiến độ giải ngân.

Ngoài ra, thành phố cũng đề xuất sớm có hướng dẫn thực hiện tiết kiệm 5% chi phí đầu tư công ngay từ đầu năm để tránh tình trạng chờ hướng dẫn đến cuối năm mới xử lý.

Gia Lai: Quyết liệt xử lý nhà thầu yếu và chuẩn bị mặt bằng sạch từ sớm

Tỉnh Gia Lai cũng là một điểm sáng đáng chú ý khi đạt tỷ lệ giải ngân 14,4% sau 3 tháng đầu năm, trên tổng vốn được giao hơn 14.200 tỷ đồng.

Theo đại diện địa phương, yếu tố quan trọng nhất giúp Gia Lai đạt kết quả tích cực chính là sự quyết liệt trong quản lý nhà thầu và giải phóng mặt bằng.

Tỉnh đã mạnh tay loại bỏ các nhà thầu, đơn vị tư vấn không đủ năng lực, thậm chí điều chuyển chủ đầu tư nếu không hoàn thành tốt vai trò quản lý dự án.

Thay vì chờ phát sinh vướng mắc mới xử lý, Gia Lai chủ động chuẩn bị sẵn khu tái định cư để người dân có thể vào ở ngay khi dự án triển khai, từ đó đẩy nhanh tiến độ bàn giao mặt bằng sạch.

Bên cạnh đó, tỉnh cũng chuẩn bị sẵn các mỏ vật liệu xây dựng trên địa bàn để bàn giao cho chủ đầu tư khai thác ngay mà không phải trải qua nhiều thủ tục phức tạp.

Đây là một cách làm thực tế, giúp giảm đáng kể thời gian chờ đợi và hạn chế rủi ro thiếu hụt vật liệu.

Gia Lai cũng tăng cường ứng dụng khoa học công nghệ, đặc biệt là mô hình BIM trong quản lý dự án xây dựng, góp phần nâng cao hiệu quả kiểm soát tiến độ và ổn định chi phí.

Bộ Công an: Vượt khó ở vùng sâu, vùng xa

Năm 2026, Bộ Công an được giao gần 40.000 tỷ đồng vốn đầu tư công và hiện đã giải ngân trên 23%, thuộc nhóm cao so với nhiều bộ ngành khác.

Tuy nhiên, các dự án của Bộ cũng gặp nhiều khó khăn tương tự địa phương như:

• San lấp mặt bằng phức tạp
• Giá vật liệu xây dựng tăng cao
• Khan hiếm nguồn cung nguyên liệu
• Chi phí nhân công tăng mạnh
• Chi phí vận chuyển lớn do công trình nằm ở vùng sâu, vùng xa

Thượng tướng Trần Quốc Tỏ cho biết Bộ sẽ tiếp tục chỉ đạo các nhà thầu nỗ lực vượt khó, đồng thời cam kết giải ngân ở mức cao nhất vào cuối năm nay.

Điều này cho thấy, dù điều kiện triển khai khó khăn hơn, việc chủ động quản trị và bám sát tiến độ vẫn là yếu tố quyết định.

Bộ Xây dựng và Bộ Tài chính nói gì về điều chỉnh hợp đồng?

Một trong những nội dung được nhiều địa phương quan tâm nhất là việc điều chỉnh hợp đồng xây dựng khi giá vật liệu tăng đột biến.

Theo Thứ trưởng Bộ Xây dựng Nguyễn Danh Huy, Điều 84 Luật Xây dựng 2025 đã quy định rất rõ về việc sửa đổi hợp đồng xây dựng.

Các bên được phép điều chỉnh khối lượng, tiến độ, đơn giá, giá hợp đồng trong các trường hợp như:

• Nhà nước thay đổi chính sách pháp luật
• Điều chỉnh nội dung, phạm vi công việc
• Xảy ra sự kiện bất khả kháng
• Hoàn cảnh thực hiện hợp đồng thay đổi cơ bản

Tuy nhiên, nhiều địa phương vẫn băn khoăn về khái niệm “bất khả kháng”, đặc biệt với việc giá xăng dầu tăng mạnh trong thời gian qua có được xem là căn cứ điều chỉnh hay không.

Bộ Tài chính đề nghị Bộ Xây dựng cần hướng dẫn cụ thể hơn để địa phương có cơ sở vận dụng linh hoạt.

Giải phóng mặt bằng: Trách nhiệm hoàn toàn thuộc về địa phương

Phát biểu tại hội nghị, Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Trịnh Việt Hùng nhấn mạnh rõ ràng rằng công tác bồi thường, giải phóng mặt bằng và tái định cư hoàn toàn thuộc thẩm quyền của địa phương.

Từ kiểm đếm, xác định đơn giá bồi thường, phê duyệt phương án bồi thường đến bố trí tạm cư đều phải do địa phương chủ động xử lý.

Ông khẳng định các địa phương không nên tiếp tục “đùn đẩy” trách nhiệm lên các bộ, ngành trung ương.

Ngay cả đánh giá tác động môi trường (ĐTM), hiện cũng đã được phân cấp gần như hoàn toàn cho địa phương thực hiện và tự chịu trách nhiệm.

Đây là thông điệp mạnh mẽ nhằm thúc đẩy tính chủ động và trách nhiệm thực thi ở cấp cơ sở.