Không đủ điều kiện bồi thường đất ở có được bố trí nhà ở không? Quy định người dân cần biết

Khi Nhà nước thu hồi đất, nhiều hộ gia đình lo lắng nhất là vấn đề chỗ ở sau di dời, đặc biệt với những trường hợp không đứng tên quyền sử dụng đất hoặc không đủ điều kiện được bồi thường về đất ở.

Trường hợp của bà Bắc là ví dụ điển hình. Gia đình bà đủ điều kiện được đền bù về nhà ở và các công trình trên đất, nhưng lại không đủ điều kiện được bồi thường về đất ở vì bà chỉ làm nhà ở nhờ trên phần đất của anh trai. Tại thời điểm có thông báo thu hồi đất, gia đình bà cũng không có đất ở hay nhà ở nào khác trong địa bàn xã, đồng thời thuộc diện kinh tế khó khăn, đơn thân làm chủ hộ và là người yếu thế trong xã hội.

Vậy trong hoàn cảnh này, gia đình bà có được hưởng chính sách về đất ở, nhà ở theo khoản 2 Điều 79 Luật Đất đai 2013 hay không?

Cục Quản lý đất đai, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã có hướng dẫn nguyên tắc để người dân tham khảo.

Trường hợp thu hồi đất do ô nhiễm môi trường, nguy cơ đe dọa tính mạng

Theo thông tin phản ánh, dự án di dân của UBND huyện trước đây thuộc trường hợp di dời dân cư trong vùng ảnh hưởng môi trường 500m – tức thuộc nhóm đất ở nằm trong khu vực bị ô nhiễm môi trường có nguy cơ đe dọa tính mạng con người.

Căn cứ tại điểm đ khoản 1 Điều 65 Luật Đất đai 2013, Nhà nước được quyền thu hồi đất đối với:

Đất ở trong khu vực bị ô nhiễm môi trường có nguy cơ đe dọa tính mạng con người.

Đây là một trong những trường hợp đặc biệt được pháp luật quy định riêng về bồi thường, hỗ trợ và tái định cư.

Không đủ điều kiện bồi thường đất ở vẫn có thể được bố trí nhà ở

Theo khoản 2 Điều 79 Luật Đất đai 2013 quy định:

Hộ gia đình phải di chuyển chỗ ở nhưng không đủ điều kiện bồi thường về đất ở vẫn có thể được hỗ trợ nhà ở

Cụ thể:

Nếu hộ gia đình, cá nhân khi Nhà nước thu hồi đất gắn liền với nhà ở phải di chuyển chỗ ở mà:

• Không đủ điều kiện được bồi thường về đất ở
• Không có chỗ ở nào khác

thì Nhà nước sẽ xem xét:

• Bán nhà ở
• Cho thuê nhà ở
• Cho thuê mua nhà ở
  hoặc
• Giao đất ở có thu tiền sử dụng đất

Đây là chính sách rất quan trọng nhằm đảm bảo người dân không rơi vào tình trạng không có nơi cư trú sau khi bị thu hồi đất.

Điều kiện quan trọng: Phải không có chỗ ở nào khác

Đây là yếu tố then chốt để được xem xét hỗ trợ.

Nếu tại thời điểm thu hồi đất:

• Người dân không có đất ở khác
• Không có nhà ở khác trong cùng địa bàn xã, phường, thị trấn
• Việc thu hồi buộc phải di chuyển chỗ ở

thì sẽ có cơ sở để được xem xét bố trí nhà ở hoặc giao đất ở theo chính sách hỗ trợ của Nhà nước.

Trong trường hợp bà Bắc, nếu đúng như phản ánh là không có nhà ở nào khác trong địa bàn xã thì đây là căn cứ rất quan trọng để cơ quan có thẩm quyền xem xét giải quyết.

Quy định tại Nghị định 47/2014/NĐ-CP

Khoản 1 Điều 16 Nghị định số 47/2014/NĐ-CP tiếp tục khẳng định:

Đối với trường hợp thu hồi đất ở trong khu vực bị ô nhiễm môi trường có nguy cơ đe dọa tính mạng con người thì việc bồi thường, hỗ trợ và tái định cư được thực hiện theo khoản 1 Điều 79 Luật Đất đai và các điều khoản liên quan.

Điều này có nghĩa:

Người dân thuộc diện di dời bắt buộc do môi trường nguy hiểm vẫn được bảo đảm quyền lợi về ổn định nơi ở, kể cả khi không đủ điều kiện bồi thường trực tiếp về đất ở.

Vì sao không được bồi thường đất ở nhưng vẫn được hỗ trợ nhà ở?

Nhiều người thường nhầm lẫn giữa:Bồi thường về đất ở và Chính sách hỗ trợ tái định cư, bố trí chỗ ở

Hai nội dung này hoàn toàn khác nhau.

Bồi thường về đất ở

Áp dụng cho người có quyền sử dụng đất hợp pháp, đủ điều kiện pháp lý về đất.

Hỗ trợ bố trí nhà ở

Áp dụng cho người không đủ điều kiện bồi thường đất nhưng vẫn phải di chuyển chỗ ở và không còn nơi ở khác.

Đây là chính sách mang tính an sinh xã hội, bảo đảm quyền được có nơi ở tối thiểu cho người dân.

Người dân cần làm gì để được xem xét?

1. Chuẩn bị hồ sơ chứng minh thực tế cư trú

Bao gồm:

• Xác nhận cư trú ổn định
• Giấy tờ liên quan đến nhà ở
• Hồ sơ thu hồi đất
• Giấy xác nhận không có nhà ở khác

2. Liên hệ cơ quan quản lý đất đai địa phương

Do đây là vụ việc cụ thể nên UBND cấp huyện, Phòng Tài nguyên và Môi trường hoặc cơ quan bồi thường giải phóng mặt bằng sẽ là nơi xem xét trực tiếp.

3. Đề nghị xem xét chính sách tái định cư

Người dân nên nộp đơn đề nghị được xem xét bố trí nhà ở hoặc giao đất ở theo khoản 2 Điều 79 Luật Đất đai 2013.

Không đủ điều kiện được bồi thường về đất ở không có nghĩa là người dân sẽ không được bố trí chỗ ở sau khi Nhà nước thu hồi đất.

Nếu phải di chuyển chỗ ở, không có nhà ở khác và thuộc diện thu hồi đất theo quy định pháp luật, người dân vẫn có thể được Nhà nước bán, cho thuê, cho thuê mua nhà ở hoặc giao đất ở có thu tiền sử dụng đất.

Đối với những trường hợp đặc biệt như hộ nghèo, đơn thân, người yếu thế hoặc di dời khỏi vùng nguy hiểm, việc chủ động liên hệ cơ quan chức năng để được xem xét chính sách hỗ trợ là rất cần thiết.