Đo đạc chỉnh lý bản đồ địa chính khi thu hồi đất: Khi nào phải lập phương án nhiệm vụ?

Trong quá trình triển khai các dự án có sử dụng đất, công tác thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ và tái định cư thường gắn với yêu cầu xác định chính xác ranh giới, diện tích và hiện trạng các thửa đất. Vì vậy, bản đồ địa chính có vai trò quan trọng trong việc xác định phạm vi khu vực Nhà nước thu hồi đất và phục vụ các bước tiếp theo của quá trình quản lý đất đai.

Một vấn đề được đặt ra là khi thực hiện thu hồi đất, nếu phải đo đạc chỉnh lý bản đồ địa chính thì hoạt động này có được xem là công việc phục vụ quản lý nhà nước về đất đai thuộc thẩm quyền của cấp xã hay không? Đồng thời, trường hợp nào phải lập phương án nhiệm vụ đo đạc, lập bản đồ địa chính theo quy định hiện hành?

Vấn đề này đã được Bộ Nông nghiệp và Môi trường trả lời trên cơ sở các quy định tại Nghị định số 101/2024/NĐ-CP, Nghị định số 49/2026/NĐ-CP và Thông tư số 26/2024/TT-BTNMT.

Bản đồ địa chính được sử dụng cho mục đích thu hồi đất

Theo quy định tại điểm b khoản 2 Điều 3 Nghị định số 101/2024/NĐ-CP ngày 29/7/2024 của Chính phủ, bản đồ địa chính được lập để phục vụ nhiều mục đích quản lý và sử dụng đất khác nhau.

Trong đó, một trong những mục đích quan trọng là phục vụ thu hồi đất; bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất.

Điều này cho thấy bản đồ địa chính không chỉ có ý nghĩa trong việc xác định thông tin thửa đất mà còn là cơ sở kỹ thuật quan trọng trong quá trình triển khai các thủ tục liên quan đến thu hồi đất.

Theo hướng dẫn của Bộ Nông nghiệp và Môi trường, khi tổ chức thực hiện công tác thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ và tái định cư, cơ quan, tổ chức có liên quan phải sử dụng bản đồ địa chính đã được cơ quan có thẩm quyền phê duyệt.

Việc sử dụng bản đồ đã được phê duyệt nhằm bảo đảm thông tin về vị trí, ranh giới, diện tích và các yếu tố liên quan đến thửa đất có cơ sở pháp lý, hạn chế sai lệch trong quá trình xác định phạm vi thu hồi.

Khi nào phải đo đạc chỉnh lý bản đồ địa chính?

Không phải mọi trường hợp thực hiện thu hồi đất đều mặc nhiên phải đo đạc chỉnh lý lại bản đồ địa chính.

Điểm d khoản 2 Điều 4 Nghị định số 101/2024/NĐ-CP quy định việc đo đạc chỉnh lý bản đồ địa chính được thực hiện đối với khu vực đã có bản đồ địa chính nhưng xuất hiện sự thay đổi về một hoặc một số yếu tố liên quan đến nội dung bản đồ.

Các yếu tố có thể thay đổi bao gồm:

• Hình dạng thửa đất;
• Kích thước thửa đất;
• Diện tích thửa đất;
• Các yếu tố khác có liên quan đến nội dung bản đồ địa chính.

Như vậy, việc có phải đo đạc chỉnh lý hay không cần được xác định trên cơ sở đối soát thực tế với bản đồ địa chính hiện có.

Nếu thông tin trên bản đồ vẫn phù hợp và không xuất hiện những thay đổi thuộc trường hợp phải chỉnh lý thì không thể mặc nhiên kết luận rằng phải thực hiện một đợt đo đạc chỉnh lý mới.

Ngược lại, nếu quá trình đối soát cho thấy hình dạng, kích thước, diện tích hoặc các yếu tố liên quan đến nội dung bản đồ đã thay đổi thì việc đo đạc chỉnh lý cần được tổ chức thực hiện theo quy định.

Xác định ranh giới khu vực Nhà nước thu hồi đất ra sao?

Một nội dung đáng chú ý trong hướng dẫn của Bộ Nông nghiệp và Môi trường là quy định kỹ thuật liên quan đến việc xác định và thể hiện thửa đất trên bản đồ địa chính.

Theo khoản 7 Điều 13 Thông tư số 26/2024/TT-BTNMT ngày 26/11/2024, khi thực hiện đo đạc chi tiết có thể phải xác định ranh giới, mốc giới khu vực Nhà nước thu hồi đất, hay còn gọi là chỉ giới.

Việc xác định này phải dựa trên hồ sơ thu hồi đất đã được cơ quan có thẩm quyền phê duyệt.

Đối với nơi đã có bản đồ địa chính, chỉ giới khu vực Nhà nước thu hồi đất được bổ sung lên bản đồ địa chính bằng phương pháp đo đạc trực tiếp tại thực địa hoặc chuyển vẽ từ hồ sơ lên bản đồ địa chính.

Tuy nhiên, phương pháp chuyển vẽ chỉ được thực hiện khi hồ sơ có đủ thông tin cần thiết và bảo đảm độ chính xác theo quy định.

Điều này có ý nghĩa quan trọng trong thực tế, bởi ranh giới khu vực thu hồi đất cần được xác định thống nhất giữa hồ sơ pháp lý và dữ liệu bản đồ. Nếu chỉ giới được xác định thiếu chính xác, những bước tiếp theo liên quan đến kiểm đếm, bồi thường, hỗ trợ và tái định cư có thể gặp khó khăn.

Trường hợp phải chỉnh lý bản đồ sau khi đối soát

Một tình huống có thể phát sinh là khu vực thu hồi đất đã được xác định theo hồ sơ, nhưng khi đối soát với bản đồ địa chính lại phát hiện sự khác biệt.

Theo hướng dẫn của Bộ Nông nghiệp và Môi trường, nếu quá trình đối soát khu vực Nhà nước thu hồi đất với bản đồ địa chính cho thấy có sự thay đổi về hình dạng, kích thước, diện tích thửa đất hoặc các yếu tố khác liên quan đến nội dung bản đồ thì phải căn cứ quy định tại điểm d khoản 2 Điều 4 Nghị định số 101/2024/NĐ-CP để tổ chức thực hiện đo đạc chỉnh lý bản đồ địa chính.

Nói cách khác, việc chỉnh lý không chỉ dựa vào việc khu vực đó có nằm trong một dự án thu hồi đất hay không, mà còn phụ thuộc vào tình trạng thực tế của dữ liệu bản đồ địa chính.

Đây là điểm cần được các cơ quan, đơn vị thực hiện công tác thu hồi đất lưu ý để tránh nhầm lẫn giữa đo đạc phục vụ xác định khu vực thu hồi đất và đo đạc chỉnh lý bản đồ địa chính do bản đồ hiện có đã có thay đổi.

Có phải trường hợp nào thu hồi đất cũng phải lập phương án nhiệm vụ đo đạc?

Đây là nội dung được đặt ra trong câu hỏi gửi Bộ Nông nghiệp và Môi trường.

Theo trả lời của Bộ, đối với trường hợp phải lập phương án nhiệm vụ đo đạc để phục vụ thu hồi đất thì việc này được thực hiện trong quá trình lập và trình các cơ quan có thẩm quyền phê duyệt hồ sơ thu hồi đất.

Như vậy, yêu cầu lập phương án nhiệm vụ đo đạc cần được xác định gắn với hồ sơ và quy trình thu hồi đất cụ thể, thay vì hiểu rằng mọi trường hợp thu hồi đất đều đương nhiên phải lập một phương án nhiệm vụ đo đạc riêng.

Đây cũng là vấn đề có ý nghĩa thực tế đối với các địa phương, chủ đầu tư và đơn vị tư vấn đo đạc khi chuẩn bị hồ sơ dự án.

Quy định về thẩm định thiết kế kỹ thuật – dự toán

Theo điểm b khoản 2 Điều 12 Nghị định số 49/2026/NĐ-CP ngày 31/01/2026, cơ quan có chức năng quản lý đất đai cấp tỉnh có trách nhiệm thẩm định thiết kế kỹ thuật trong thiết kế kỹ thuật – dự toán, phương án nhiệm vụ.

Trong khi đó, cơ quan có chức năng quản lý đất đai cấp xã có trách nhiệm tổ chức thực hiện việc thẩm định kỹ thuật trong phương án nhiệm vụ, thiết kế kỹ thuật – dự toán đối với trường hợp trích đo bản đồ địa chính hoặc đo đạc chỉnh lý bản đồ địa chính phục vụ công tác quản lý nhà nước về đất đai thuộc thẩm quyền của cấp xã.

Việc thẩm định dự toán kinh phí trong thiết kế kỹ thuật – dự toán, phương án nhiệm vụ được thực hiện theo quy định của pháp luật về quản lý ngân sách nhà nước.

Quy định này cho thấy việc xác định đúng mục đích, phạm vi và thẩm quyền của công tác đo đạc là yếu tố quan trọng để xác định cơ quan thực hiện cũng như quy trình thẩm định tương ứng.

Ý nghĩa đối với các dự án có thu hồi đất

Đối với những dự án phải thực hiện thu hồi đất, dữ liệu bản đồ địa chính là một trong những cơ sở quan trọng để xác định phạm vi ảnh hưởng của dự án.

Việc bản đồ được cập nhật, chỉnh lý đúng quy định có thể giúp quá trình xác định thửa đất, ranh giới và diện tích liên quan đến khu vực thu hồi rõ ràng hơn.

Tuy nhiên, doanh nghiệp, chủ đầu tư hoặc đơn vị thực hiện dự án không nên mặc định rằng cứ có thu hồi đất là phải đo đạc chỉnh lý toàn bộ bản đồ địa chính.

Trình tự phù hợp là kiểm tra hồ sơ, đối soát khu vực thu hồi với bản đồ địa chính đã được phê duyệt, xác định có phát sinh thay đổi về hình dạng, kích thước, diện tích hoặc các yếu tố liên quan hay không. Nếu thuộc trường hợp phải chỉnh lý thì tổ chức thực hiện theo quy định.

Đối với trường hợp phải lập phương án nhiệm vụ đo đạc để phục vụ thu hồi đất, phương án này được thực hiện trong quá trình lập và trình hồ sơ thu hồi đất để các cơ quan có thẩm quyền xem xét, phê duyệt.

Những điểm cần lưu ý khi thực hiện

Từ hướng dẫn của Bộ Nông nghiệp và Môi trường, có thể lưu ý một số vấn đề quan trọng.

Thứ nhất, bản đồ địa chính được sử dụng cho mục đích thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ và tái định cư. Vì vậy, việc sử dụng dữ liệu bản đồ cần dựa trên bản đồ đã được cơ quan có thẩm quyền phê duyệt.

Thứ hai, đo đạc chỉnh lý không phải là yêu cầu tự động đối với mọi khu vực thu hồi đất. Việc này được đặt ra khi khu vực đã có bản đồ địa chính nhưng xuất hiện những thay đổi thuộc trường hợp phải chỉnh lý.

Thứ ba, khi xác định ranh giới khu vực Nhà nước thu hồi đất, cần căn cứ hồ sơ thu hồi đất đã được cơ quan có thẩm quyền phê duyệt và thực hiện theo yêu cầu kỹ thuật về đo đạc.

Thứ tư, nếu phải lập phương án nhiệm vụ đo đạc phục vụ thu hồi đất thì việc lập phương án cần được thực hiện trong quá trình lập và trình hồ sơ thu hồi đất.

Cuối cùng, các cơ quan, tổ chức và cá nhân có liên quan cần nghiên cứu đầy đủ các quy định pháp luật đất đai hiện hành trước khi tổ chức thực hiện, đặc biệt trong bối cảnh quy định về quản lý đất đai và thẩm quyền của các cấp đang được hoàn thiện.

Việc đo đạc và chỉnh lý bản đồ địa chính trong quá trình thu hồi đất cần được xác định dựa trên hồ sơ pháp lý và hiện trạng dữ liệu bản đồ, thay vì áp dụng một cách máy móc cho tất cả các dự án.

Theo hướng dẫn của Bộ Nông nghiệp và Môi trường, bản đồ địa chính được sử dụng để phục vụ thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ và tái định cư. Khi đối soát phát hiện thay đổi về hình dạng, kích thước, diện tích thửa đất hoặc các yếu tố liên quan đến nội dung bản đồ, cơ quan thực hiện cần căn cứ quy định để tổ chức đo đạc chỉnh lý.

Đối với trường hợp phải lập phương án nhiệm vụ đo đạc phục vụ thu hồi đất, việc này được thực hiện trong quá trình lập và trình hồ sơ thu hồi đất để cơ quan có thẩm quyền xem xét, phê duyệt.

Các quy định cụ thể có thể phụ thuộc vào hồ sơ, hiện trạng khu vực và thẩm quyền của từng cơ quan. Do đó, tổ chức, cá nhân thực hiện dự án cần nghiên cứu đầy đủ quy định pháp luật đất đai hiện hành trước khi triển khai.

Câu hỏi về bản đồ địa chính

1. Bản đồ địa chính có được sử dụng để phục vụ thu hồi đất không?

Có. Theo quy định được Bộ Nông nghiệp và Môi trường viện dẫn, bản đồ địa chính được lập để phục vụ nhiều mục đích, trong đó có thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất.

2. Thu hồi đất có phải lúc nào cũng đo đạc chỉnh lý bản đồ địa chính?

Không. Việc chỉnh lý được đặt ra khi khu vực đã có bản đồ địa chính nhưng có sự thay đổi về hình dạng, kích thước, diện tích thửa đất hoặc các yếu tố khác liên quan đến nội dung bản đồ.

3. Làm thế nào để xác định ranh giới khu vực Nhà nước thu hồi đất?

Ranh giới, mốc giới khu vực Nhà nước thu hồi đất được xác định dựa trên hồ sơ thu hồi đất đã được cơ quan có thẩm quyền phê duyệt. Tùy điều kiện, có thể đo đạc trực tiếp tại thực địa hoặc chuyển vẽ từ hồ sơ lên bản đồ nếu đủ thông tin và bảo đảm độ chính xác.

4. Khi nào phải đo đạc chỉnh lý bản đồ địa chính?

Nếu quá trình đối soát khu vực Nhà nước thu hồi đất với bản đồ địa chính cho thấy có sự thay đổi về hình dạng, kích thước, diện tích thửa đất hoặc các yếu tố khác liên quan đến nội dung bản đồ thì phải căn cứ quy định hiện hành để tổ chức đo đạc chỉnh lý.

5. Trường hợp phải lập phương án nhiệm vụ đo đạc thì thực hiện khi nào?

Theo hướng dẫn của Bộ Nông nghiệp và Môi trường, trường hợp phải lập phương án nhiệm vụ đo đạc để phục vụ thu hồi đất thì thực hiện trong quá trình lập và trình cơ quan có thẩm quyền phê duyệt hồ sơ thu hồi đất.

6. Cấp xã có trách nhiệm thẩm định kỹ thuật trong trường hợp nào?

Theo quy định tại Nghị định số 49/2026/NĐ-CP được nêu trong nội dung trả lời, cơ quan có chức năng quản lý đất đai cấp xã tổ chức thực hiện việc thẩm định kỹ thuật trong phương án nhiệm vụ, thiết kế kỹ thuật – dự toán đối với trường hợp trích đo bản đồ địa chính hoặc đo đạc chỉnh lý bản đồ địa chính phục vụ công tác quản lý nhà nước về đất đai thuộc thẩm quyền của cấp xã.