Hạ Môn thức tỉnh trước sức ép giá nhà cao, đặt cược vào công nghiệp công nghệ cao để phục hồi tăng trưởng

Hạ Môn, một trong những thành phố có vị thế đặc biệt tại Trung Quốc, đang đứng trước yêu cầu phải tái cấu trúc nền kinh tế khi tốc độ tăng trưởng công nghiệp có dấu hiệu chững lại trong nhiều năm.

Ngày 7/9, Hạ Môn công bố “Kế hoạch 5 năm lần thứ 15 của thành phố Hạ Môn về phát triển các ngành công nghiệp chiến lược mới nổi”, trong đó đặt mục tiêu xây dựng lại nền tảng công nghiệp, mở rộng các ngành công nghiệp mới nổi và chuẩn bị trước cho những lĩnh vực công nghệ có tiềm năng tăng trưởng dài hạn.

Thông điệp đáng chú ý của kế hoạch là Hạ Môn không muốn chỉ duy trì những ngành công nghiệp vốn có. Thành phố muốn kết nối chặt chẽ hơn giữa nghiên cứu khoa học, doanh nghiệp, nguồn vốn và thị trường ứng dụng, qua đó chuyển từ mô hình “ngành công nghiệp có đặc điểm riêng” sang mô hình có quy mô lớn, doanh nghiệp dẫn đầu, công nghệ cốt lõi và cụm ngành hoàn chỉnh.

Theo mục tiêu được công bố, đến năm 2030, các ngành công nghiệp chiến lược mới nổi sẽ chiếm khoảng 45% tổng giá trị sản lượng của các ngành công nghiệp quy mô lớn. Thành phố cũng đặt mục tiêu hình thành 4 cụm ngành công nghiệp có giá trị sản lượng trên 100 tỷ nhân dân tệ mỗi cụm, đồng thời tạo đột phá về công nghệ cốt lõi và gia tăng số lượng doanh nghiệp chất lượng cao.

Nhưng để hiểu vì sao Hạ Môn phải đưa ra chiến lược mạnh như vậy, cần nhìn lại vấn đề mà thành phố đã đối mặt trong nhiều năm qua.

Từ thành phố tăng trưởng nhanh đến áp lực tụt lại phía sau

Trong giai đoạn 2010-2020, Hạ Môn từng có tốc độ tăng trưởng GDP thuộc nhóm dẫn đầu trong các thành phố có quy chế hoạch định kinh tế độc lập.

Tuy nhiên, bức tranh sau đó đã thay đổi đáng kể.

Trong nhóm 5 thành phố gồm Thâm Quyến, Ninh Ba, Thanh Đảo, Đại Liên và Hạ Môn, Hạ Môn được đánh giá là thành phố có tốc độ tăng trưởng thấp nhất trong giai đoạn 5 năm gần đây.

Đáng chú ý hơn, sau khi Đại Liên đạt mốc GDP 1.000 tỷ nhân dân tệ vào năm 2025, Hạ Môn trở thành thành phố duy nhất trong nhóm này chưa đạt được quy mô GDP 1.000 tỷ nhân dân tệ.

Điều này tạo ra một nghịch lý đáng chú ý.

Hạ Môn sở hữu hàng loạt danh hiệu quan trọng như thành phố trực thuộc tỉnh, thành phố có quy hoạch độc lập và đặc khu kinh tế cấp quốc gia. Tuy nhiên, quy mô dân số, diện tích và nền tảng công nghiệp của thành phố lại tương đối hạn chế.

Một trong những yếu tố được bài phân tích gốc nhấn mạnh là giá nhà quá cao trong giai đoạn thị trường bất động sản tăng nóng, tạo ra hiệu ứng lấn át đối với các hoạt động kinh tế và công nghiệp.

Giá nhà cao và hiệu ứng “lấn át” đối với kinh tế Hạ Môn

Trong chu kỳ tăng giá bất động sản trước đây, Thâm Quyến từng chứng kiến giá nhà tăng từ hơn 30.000 nhân dân tệ/m² vào đầu năm 2015 lên trên 80.000 nhân dân tệ/m² vào đầu năm 2021, thậm chí giá chào bán tại một số khu vực vượt 90.000 nhân dân tệ/m².

Động lực tăng giá tại Thâm Quyến đến từ cả nhu cầu thực tế lẫn dòng vốn đầu cơ. Thành phố liên tục thu hút dân cư, đồng thời nền kinh tế, công nghiệp, tài chính và khoa học công nghệ phát triển mạnh.

Hạ Môn cũng trải qua một chu kỳ tăng giá mạnh, nhưng cơ cấu động lực được mô tả khác biệt.

Theo phân tích trong nội dung gốc, nếu Thâm Quyến có thể xem là khoảng 40% nhu cầu thực và 60% yếu tố đầu cơ, thì tại Hạ Môn tỷ lệ này nghiêng mạnh hơn về đầu cơ, khoảng 20% nhu cầu thực và 80% đầu cơ.

Tại thời điểm đỉnh cao, giá nhà trung bình ở Hạ Môn từng lên khoảng 45.000 nhân dân tệ/m², chỉ đứng sau Bắc Kinh, Thượng Hải và Thâm Quyến trong nhóm các thành phố lớn của Trung Quốc đại lục.

Vấn đề nằm ở chỗ: giá bất động sản tăng nhanh nhưng quy mô kinh tế và công nghiệp của Hạ Môn chưa phát triển tương ứng.

Khi một lượng lớn nguồn lực xã hội tập trung vào bất động sản, chi phí sinh hoạt và chi phí kinh doanh tăng lên. Điều này có thể khiến doanh nghiệp sản xuất khó mở rộng, người lao động khó tích lũy tài sản và sức mua dành cho những lĩnh vực khác bị hạn chế.

Nói cách khác, bất động sản có thể tạo ra tăng trưởng trong ngắn hạn nhưng nếu giá nhà tăng quá xa so với năng lực kinh tế thực, nó có thể trở thành lực cản đối với công nghiệp trong dài hạn.

Ba dấu hiệu cho thấy công nghiệp Hạ Môn đang gặp vấn đề

1. Tỷ trọng công nghiệp trong nền kinh tế giảm mạnh

Năm 2010, cơ cấu ba ngành kinh tế của Hạ Môn lần lượt là khoảng 1,1% đối với khu vực nông nghiệp, 50% đối với khu vực công nghiệp và 48,9% đối với dịch vụ.

Điều đó có nghĩa công nghiệp từng đóng góp khoảng một nửa giá trị gia tăng của nền kinh tế thành phố.

Nhưng đến năm 2024, tỷ trọng ngành công nghiệp thứ cấp đã giảm xuống khoảng 36,6%, trong khi khu vực dịch vụ tăng lên khoảng 63%.

Năm 2025, tỷ trọng công nghiệp thứ cấp được dự báo phục hồi nhẹ lên khoảng 37,8%, nhưng mức này vẫn thấp đáng kể so với giai đoạn trước.

2. Giá trị sản lượng công nghiệp gần như đình trệ

Trong giai đoạn 2021-2024, tổng giá trị sản lượng công nghiệp của Hạ Môn về cơ bản không tăng đáng kể, thậm chí năm 2023 còn ghi nhận mức giảm rõ rệt.

Đây là tín hiệu quan trọng bởi công nghiệp thường đóng vai trò nền tảng đối với năng lực xuất khẩu, việc làm, đầu tư và sức cạnh tranh dài hạn của một thành phố.

3. Ngành điện tử và công nghệ thông tin suy giảm

Đáng chú ý nhất là ngành máy tính, truyền thông và thông tin điện tử, vốn từng là một trong những trụ cột công nghiệp của Hạ Môn.

Tổng giá trị sản lượng của ngành đạt khoảng 172,6 tỷ nhân dân tệ vào năm 2018, tăng lên 268,2 tỷ nhân dân tệ năm 2019.

Đến năm 2021, ngành đạt đỉnh khoảng 304,3 tỷ nhân dân tệ. Cùng năm đó, tổng giá trị sản lượng công nghiệp của Hạ Môn đạt khoảng 822,8 tỷ nhân dân tệ, đồng nghĩa ngành điện tử và thông tin chiếm khoảng 37% tổng sản lượng công nghiệp.

Tuy nhiên, sau năm 2021, ngành bắt đầu thu hẹp.

Đến năm 2024, tổng giá trị sản lượng của ngành thông tin điện tử giảm xuống khoảng 224,6 tỷ nhân dân tệ.

Một số sản phẩm chủ lực cũng cho thấy xu hướng suy giảm.

Sản lượng điện thoại di động từng đạt đỉnh khoảng 35,9245 triệu chiếc, nhưng sau đó giảm rất mạnh. Sản lượng máy ảnh kỹ thuật số cũng giảm từ mức đỉnh khoảng 5,3307 triệu chiếc năm 2011 xuống khoảng 500.000 chiếc năm 2023 trước khi phục hồi lên 619.700 chiếc vào năm 2024.

Trong lĩnh vực màn hình LCD, sản lượng từng đạt khoảng 146,4619 triệu chiếc năm 2015, nhưng giảm xuống khoảng 44,6 triệu chiếc vào năm 2022.

Những con số này cho thấy một thực tế: Hạ Môn từng sở hữu nền tảng sản xuất điện tử đáng kể, nhưng lợi thế đó chưa được chuyển hóa thành một hệ sinh thái công nghiệp công nghệ cao đủ mạnh.

Công nghiệp mới là nền tảng cạnh tranh của các thành phố Trung Quốc

Điểm đáng chú ý trong chiến lược mới của Hạ Môn là thành phố đã nhìn thấy sự thay đổi trong cuộc cạnh tranh đô thị tại Trung Quốc.

Trong giai đoạn hiện nay, lợi thế về dân số, bất động sản hay tiêu dùng đơn thuần ngày càng khó tạo ra sự khác biệt lâu dài.

Công nghệ cao và công nghiệp tiên tiến đang trở thành một trong những chiến trường cạnh tranh quan trọng nhất.

Thâm Quyến là ví dụ nổi bật. Thành phố này không chỉ phát triển các ngành công nghệ mới mà còn liên tục tái cấu trúc không gian công nghiệp, nâng cấp sản xuất và tận dụng các tòa nhà cao tầng để mở rộng không gian công nghiệp trong điều kiện quỹ đất hạn chế.

Nhờ vậy, Thâm Quyến đã hình thành một nền công nghiệp có quy mô rất lớn, với tổng sản lượng và doanh thu công nghiệp ở mức hàng nghìn tỷ nhân dân tệ.

Tô Châu cũng là một trường hợp đáng chú ý. Thành phố sở hữu hệ thống sản xuất tiên tiến với sự tập trung cao trong các lĩnh vực thông tin điện tử, thiết bị cao cấp, y sinh, năng lượng mới và vật liệu mới.

Đặc biệt, Tô Châu đã xây dựng được chuỗi công nghiệp bán dẫn tương đối hoàn chỉnh, từ thiết bị, vật liệu đến đóng gói, kiểm tra và các hoạt động hỗ trợ sản xuất chip.

Hợp Phì lại nổi lên nhờ chiến lược kết hợp màn hình hiển thị, xe năng lượng mới, trí tuệ nhân tạo và chip nhớ.

Vũ Hán cũng đang tái tăng tốc nhờ nhiều trụ cột mới như ô tô, quang điện tử, an ninh mạng, y sinh và hàng không vũ trụ thương mại.

Những trường hợp này cho thấy một điểm chung: thành phố có thể chậm lại trong một chu kỳ công nghiệp, nhưng nếu nhanh chóng tìm được động lực mới thì vẫn có thể phục hồi mạnh mẽ.

Hạ Môn đặt cược vào 4 nhóm ngành mới nổi

Trước những thách thức trên, kế hoạch 5 năm mới của Hạ Môn tập trung vào bốn nhóm ngành chiến lược mới nổi.

Năng lượng mới

Hạ Môn đặt mục tiêu đưa giá trị sản lượng ngành năng lượng mới vượt 300 tỷ nhân dân tệ.

Đây được xem là một trong những hướng quan trọng nhằm tạo động lực tăng trưởng mới, đồng thời kết nối với xu hướng chuyển đổi năng lượng đang diễn ra trên toàn cầu.

Vật liệu mới

Ngành vật liệu mới được đặt mục tiêu vượt 200 tỷ nhân dân tệ.

Đây là lĩnh vực có vai trò nền tảng đối với nhiều ngành công nghệ cao như bán dẫn, năng lượng mới, điện tử, hàng không vũ trụ và sản xuất tiên tiến.

Y sinh và dược phẩm sinh học

Hạ Môn đặt mục tiêu giá trị sản lượng ngành này vượt 150 tỷ nhân dân tệ.

Việc phát triển y sinh không chỉ hướng đến sản xuất dược phẩm mà còn có thể kéo theo nghiên cứu khoa học, công nghệ sinh học, thiết bị y tế và các dịch vụ liên quan.

Du lịch văn hóa và công nghiệp sáng tạo

Nhóm ngành này được đặt mục tiêu vượt 300 tỷ nhân dân tệ.

Đây là lĩnh vực phù hợp với lợi thế của Hạ Môn về du lịch, văn hóa, cảnh quan đô thị và kinh tế dịch vụ, qua đó giúp thành phố không phụ thuộc hoàn toàn vào sản xuất công nghiệp truyền thống.

Hạ Môn còn muốn “đặt cược trước” vào AI và các ngành công nghiệp tương lai

Một điểm đáng chú ý khác là Hạ Môn không chỉ tập trung vào những ngành có thể tạo doanh thu trong 5 năm tới.

Thành phố còn bắt đầu chuẩn bị cho các lĩnh vực có tính chất dài hạn hơn như:

• Trí tuệ nhân tạo;
• Năng lượng hydro;
• Công nghệ sinh học;
• Hàng không vũ trụ biển sâu;
• Công nghệ 6G;
• Công nghệ lượng tử;
• Giao diện não – máy tính.

Trong đó, AI được đặt ở vị trí đặc biệt.

Chiến lược của Hạ Môn không chỉ nhìn AI dưới góc độ phần mềm mà còn mở rộng sang thiết bị đầu cuối thông minh, robot, trí tuệ thể hiện qua cơ thể, mô hình lớn và tác nhân thông minh.

Điều này phản ánh sự thay đổi của ngành AI: giá trị kinh tế trong tương lai có thể không chỉ nằm ở các mô hình phần mềm mà còn ở phần cứng, robot, dữ liệu, thiết bị và các kịch bản ứng dụng thực tế.

Bài toán khó nhất: biến nghiên cứu khoa học thành doanh nghiệp

Có lẽ điểm quan trọng nhất trong kế hoạch mới của Hạ Môn không nằm ở việc lựa chọn bao nhiêu ngành công nghiệp.

Vấn đề cốt lõi là làm thế nào biến công nghệ thành năng lực sản xuất thực tế.

Một thành phố có thể có trường đại học, phòng thí nghiệm và các dự án nghiên cứu, nhưng nếu kết quả nghiên cứu không thể thương mại hóa thì rất khó hình thành sức mạnh công nghiệp.

Hạ Môn vì thế muốn xây dựng một chuỗi hoàn chỉnh:

Nghiên cứu khoa học → chứng minh tính khả thi → sản xuất thử nghiệm → doanh nghiệp → kịch bản ứng dụng → thị trường.

Thành phố dự kiến tăng cường các nền tảng như Thành phố Khoa học Hạ Môn và các phòng thí nghiệm đổi mới, đồng thời thúc đẩy doanh nghiệp trở thành chủ thể chính của đổi mới.

Các quỹ công nghiệp, nền tảng thử nghiệm và những kịch bản ứng dụng thực tế sẽ đóng vai trò cầu nối để đưa thành quả nghiên cứu ra thị trường.

Đây có thể là bước thay đổi quan trọng nhất đối với Hạ Môn.

Bởi nếu chỉ thu hút thêm vốn đầu tư mà không hình thành được doanh nghiệp đầu tàu, chuỗi cung ứng và thị trường ứng dụng, thành phố khó có thể tạo ra một hệ sinh thái công nghiệp có khả năng cạnh tranh với Thâm Quyến, Tô Châu, Hợp Phì hay Vũ Hán.

Hạ Môn sẽ xây dựng lại “kim tự tháp công nghiệp”

Nhìn tổng thể, chiến lược 5 năm mới của Hạ Môn có thể được hình dung như một “kim tự tháp công nghiệp”.

Ở tầng đáy là việc củng cố sản xuất cơ bản và nâng cấp những ngành truyền thống như điện tử, máy móc và thiết bị.

Ở tầng giữa là các cụm ngành mới nổi gồm năng lượng mới, vật liệu mới, y sinh và công nghiệp văn hóa sáng tạo.

Ở tầng trên cùng là những ngành có tính chất dài hạn như AI, năng lượng hydro, hàng không vũ trụ biển sâu, lượng tử, 6G và giao diện não – máy tính.

Mục tiêu cuối cùng không đơn giản là tăng số lượng doanh nghiệp hay mở rộng sản lượng.

Hạ Môn muốn nâng cao giá trị gia tăng trên mỗi đơn vị diện tích, năng suất của doanh nghiệp và hàm lượng công nghệ của nền kinh tế.

Đây cũng là lý do thành phố đặt ra kế hoạch hành động nhằm thúc đẩy tăng trưởng của ngành sản xuất tiên tiến.

Hạ Môn có thể thoát khỏi “cái bẫy” bất động sản?

Câu hỏi lớn nhất đối với Hạ Môn trong 5 năm tới có lẽ không phải là thành phố có thể thu hút bao nhiêu dự án mới.

Câu hỏi quan trọng hơn là liệu Hạ Môn có thể xây dựng được một hệ sinh thái công nghiệp đủ mạnh để giảm sự phụ thuộc vào bất động sản và dịch vụ truyền thống hay không.

Nếu thành công, công nghiệp công nghệ cao có thể tạo thêm việc làm chất lượng cao, thu hút nhân tài, mở rộng nguồn thu ngân sách, thúc đẩy xuất khẩu và tạo ra nhu cầu thực đối với thị trường nhà ở.

Khi đó, bất động sản có thể quay trở lại vai trò phục vụ nền kinh tế thay vì trở thành một trong những yếu tố gây sức ép lên nền kinh tế.

Ngược lại, nếu quá trình chuyển đổi công nghiệp diễn ra chậm, Hạ Môn có nguy cơ tiếp tục chịu sức ép từ chi phí đất đai, giá nhà và cạnh tranh ngày càng gay gắt từ các thành phố công nghiệp mạnh khác.

Hạ Môn đang đứng trước một bước ngoặt quan trọng.

Từ một thành phố từng có tốc độ tăng trưởng kinh tế rất nhanh, Hạ Môn đã phải đối mặt với tình trạng công nghiệp trì trệ, một số ngành sản xuất chủ lực suy giảm và áp lực từ thị trường bất động sản.

Kế hoạch 5 năm lần thứ 15 cho thấy thành phố đã bắt đầu nhìn nhận rõ vấn đề: muốn cạnh tranh trong tương lai, Hạ Môn phải có một nền công nghiệp mạnh hơn.

Chiến lược mới vì thế không chỉ tập trung vào việc phục hồi những ngành cũ mà còn hướng đến xây dựng các cụm ngành mới, phát triển AI và công nghệ tương lai, đồng thời tạo cầu nối giữa nghiên cứu khoa học và thị trường.

Trong 5 năm tới, câu chuyện đáng theo dõi nhất của Hạ Môn sẽ không chỉ là giá nhà tăng hay giảm.

Đó sẽ là câu hỏi lớn hơn: Hạ Môn có thể tái tạo sức mạnh công nghiệp và xây dựng một động cơ tăng trưởng mới đủ mạnh để bước vào chu kỳ phát triển tiếp theo hay không?

Những câu hỏi thường gặp về kinh tế và công nghiệp Hạ Môn

Vì sao Hạ Môn phải đẩy mạnh phát triển công nghiệp mới nổi?

Hạ Môn từng có nền tảng công nghiệp đáng kể, đặc biệt trong điện tử và công nghệ thông tin. Tuy nhiên, tốc độ tăng trưởng công nghiệp chậm lại trong những năm gần đây khiến thành phố cần tìm động lực tăng trưởng mới.

Giá nhà cao có ảnh hưởng đến công nghiệp Hạ Môn không?

Giá nhà cao có thể làm tăng chi phí sinh hoạt, chi phí thu hút nhân lực và chi phí kinh doanh. Nếu giá bất động sản tăng nhanh hơn nền tảng kinh tế, nguồn lực xã hội cũng có thể bị hút vào bất động sản thay vì sản xuất và đổi mới.

Hạ Môn đang tập trung vào những ngành nào?

Bốn nhóm ngành mới nổi được nhấn mạnh gồm năng lượng mới, vật liệu mới, y sinh và du lịch văn hóa sáng tạo. Bên cạnh đó, thành phố chuẩn bị cho AI, năng lượng hydro, lượng tử, 6G và các ngành công nghiệp tương lai.

Hạ Môn có thể cạnh tranh với Thâm Quyến và Tô Châu không?

Khoảng cách hiện tại là rất lớn. Tuy nhiên, mục tiêu của Hạ Môn không nhất thiết phải sao chép hoàn toàn mô hình của các thành phố này. Điều quan trọng là tận dụng diện tích, vị trí, nền tảng nghiên cứu và các lợi thế hiện có để hình thành những cụm ngành riêng có sức cạnh tranh.

Điều gì quyết định thành công của kế hoạch 5 năm mới?

Yếu tố quyết định sẽ là khả năng biến nghiên cứu khoa học thành doanh nghiệp, công nghệ thành sản phẩm và sản phẩm thành thị trường. Nếu giải quyết được mắt xích này, Hạ Môn có cơ hội tái xây dựng nền tảng công nghiệp trong chu kỳ tăng trưởng tiếp theo.