Đường sắt Lào Cai – Hà Nội – Hải Phòng: Tuyến 363 km, vốn đầu tư 289.339 tỷ đồng, phấn đấu hoàn thành năm 2030

Bộ trưởng Bộ Xây dựng Trần Hồng Minh vừa chủ trì cuộc họp với các Ban chỉ đạo và Tổ giúp việc của Bộ nhằm rà soát tình hình triển khai dự án đường sắt tốc độ cao trên trục Bắc – Nam và dự án đầu tư xây dựng tuyến đường sắt Lào Cai – Hà Nội – Hải Phòng.

Trong số các nội dung được báo cáo, dự án đường sắt Lào Cai – Hà Nội – Hải Phòng đang được triển khai theo nhiều dự án thành phần, tiểu dự án. Đây là công trình hạ tầng giao thông có quy mô lớn, được kỳ vọng tăng cường kết nối khu vực Tây Bắc với Hà Nội, đồng bằng Bắc Bộ và hệ thống cảng biển Hải Phòng.

Theo báo cáo tại cuộc họp, ngày 24/8/2026, Quốc hội khóa XVI đã thông qua Nghị quyết số 40/2026/QH16 về điều chỉnh chủ trương đầu tư dự án đường sắt Lào Cai – Hà Nội – Hải Phòng.

Theo chủ trương được điều chỉnh, dự án có tuyến chính dài khoảng 363 km, các tuyến nhánh khoảng 63 km, đi qua 6 tỉnh, thành phố gồm Lào Cai, Phú Thọ, Hà Nội, Bắc Ninh, Hưng Yên và Hải Phòng.

Sơ bộ tổng mức đầu tư của dự án lên tới 289.339 tỷ đồng, với mục tiêu phấn đấu cơ bản hoàn thành chậm nhất vào năm 2030.

Tuyến đường sắt dài 363 km kết nối Lào Cai với Hải Phòng

Theo Nghị quyết được Quốc hội thông qua, điểm đầu của dự án nằm tại vị trí nối ray qua biên giới thuộc tỉnh Lào Cai, trong khi điểm cuối tại ga Nam Hải Phòng.

Tuyến chính có chiều dài khoảng 363 km và các tuyến nhánh khoảng 63 km.

Việc lựa chọn hướng tuyến này tạo ra một hành lang giao thông đường sắt theo trục Tây Bắc – đồng bằng Bắc Bộ – Hải Phòng. Đặc biệt, tuyến có khả năng kết nối khu vực Lào Cai với Hà Nội và hệ thống cảng biển Hải Phòng.

Không chỉ phục vụ hành khách, tuyến đường sắt còn được thiết kế để vận chuyển kết hợp hành khách và hàng hóa.

Đây là một đặc điểm quan trọng đối với một tuyến đường sắt có điểm đầu tại khu vực biên giới và điểm cuối tại một trong những trung tâm cảng biển lớn của miền Bắc.

Nếu được hoàn thành đúng mục tiêu, tuyến có thể tạo thêm một phương thức vận tải xuyên suốt từ khu vực biên giới phía Bắc đến trung tâm kinh tế, logistics và cảng biển Hải Phòng.

Tuyến đường sắt sử dụng khổ 1.435 mm

Về quy mô kỹ thuật, dự án đầu tư mới đường đôi đoạn từ ga Bắc Hồng đến ga Nam Hải Phòng và đoạn từ ga Yên Viên đến ga Gia Lâm.

Các đoạn còn lại được đầu tư đường đơn.

Toàn tuyến sử dụng khổ đường 1.435 mm, đồng thời tổ chức vận chuyển kết hợp hành khách và hàng hóa.

Việc lựa chọn khổ đường và phương án tổ chức khai thác là những yếu tố quan trọng đối với năng lực vận tải, khả năng kết nối và định hướng phát triển lâu dài của tuyến.

Trong bối cảnh nhu cầu vận tải giữa các trung tâm kinh tế ngày càng tăng, việc xây dựng một tuyến đường sắt mới với tiêu chuẩn kỹ thuật đồng bộ có thể góp phần nâng cao năng lực vận chuyển bằng đường sắt.

Tốc độ thiết kế tối đa 160 km/h

Một trong những thông số đáng chú ý của dự án là tốc độ thiết kế.

Theo phương án được nêu, tốc độ thiết kế tối đa 160 km/h được áp dụng trên đoạn từ ga Lào Cai đến ga Nam Hải Phòng.

Riêng đoạn đi qua khu vực đầu mối Hà Nội có tốc độ thiết kế 120 km/h, trong khi các đoạn còn lại có tốc độ thiết kế 80 km/h.

Việc phân chia tốc độ theo từng khu vực phản ánh đặc điểm khác nhau về điều kiện khai thác, mật độ đô thị, hạ tầng hiện hữu và yêu cầu tổ chức giao thông tại từng đoạn tuyến.

Đây cũng là cách tiếp cận nhằm cân bằng giữa tốc độ vận hành, chi phí đầu tư và điều kiện thực tế của hành lang đường sắt.

Công nghệ điện trên tuyến chính

Về công nghệ, tuyến chính và đoạn nhánh nối từ ga Yên Viên đến ga Gia Lâm sử dụng sức kéo điện.

Trong khi đó, các tuyến nhánh kết nối với cảng biển sử dụng sức kéo diesel, sau đó sẽ từng bước chuyển đổi sang đầu máy sử dụng năng lượng sạch.

Định hướng này cho thấy dự án không chỉ tập trung vào việc xây dựng hạ tầng đường sắt mà còn tính đến quá trình chuyển đổi công nghệ vận tải trong tương lai.

Việc từng bước sử dụng năng lượng sạch trên các tuyến nhánh có thể góp phần giảm mức độ phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch và hướng tới hệ thống vận tải bền vững hơn.

Dự án được chia thành nhiều dự án thành phần

Để triển khai một dự án có quy mô lớn như đường sắt Lào Cai – Hà Nội – Hải Phòng, công trình được chia thành các dự án thành phần và tiểu dự án.

Trong đó, dự án thành phần 1 là đầu tư hạ tầng kết nối các ga trên tuyến và quảng trường ga.

Theo báo cáo, gói thầu XL01 thuộc dự án thành phần này đã được khởi công tại 5 vị trí ga từ ngày 19/12/2025.

Ban Đường sắt hiện đang thi công san lấp mặt bằng quảng trường tại 3 ga gồm Lào Cai, Phú Thọ và Nam Hải Dương.

Tuy nhiên, tại hai ga Bắc Hồng và Lương Tài, việc triển khai chưa thể thực hiện đồng loạt do mặt bằng được bàn giao nhỏ lẻ, chưa liền mạch.

Đây là một trong những vấn đề thường gặp đối với các dự án hạ tầng quy mô lớn khi quá trình giải phóng mặt bằng chưa hoàn tất đồng bộ.

15 ga còn lại dự kiến triển khai từ quý IV/2026

Đối với tuyến kết nối và quảng trường của 15 ga còn lại, các đơn vị đang thực hiện khảo sát và thiết kế kỹ thuật.

Theo kế hoạch được báo cáo, công tác này dự kiến hoàn thành để lựa chọn nhà thầu xây lắp và tổ chức thi công từ quý IV/2026.

Như vậy, tiến độ trong thời gian tới sẽ phụ thuộc đáng kể vào chất lượng hồ sơ thiết kế, công tác lựa chọn nhà thầu cũng như khả năng đáp ứng mặt bằng.

Đối với các dự án đường sắt đi qua nhiều địa phương, sự đồng bộ giữa các hạng mục là yếu tố đặc biệt quan trọng. Chậm một khâu có thể ảnh hưởng đến nhiều hạng mục liên quan phía sau.

Dự án thành phần 2 đang hoàn thiện hồ sơ

Đối với dự án thành phần 2 – dự án đầu tư xây dựng công trình đường sắt, hồ sơ Báo cáo nghiên cứu khả thi (BCNCKT) đang được tổng hợp và hoàn thiện để trình Hội đồng thẩm định.

Song song với đó, nhiều thủ tục pháp lý liên quan cũng đang được triển khai.

Các nội dung bao gồm báo cáo đánh giá tác động môi trường, khả năng đảm bảo thoát lũ, an toàn đê điều và xác định cấp độ thông tin của hệ thống thông tin.

Đây là những thủ tục có vai trò quan trọng trước khi dự án bước vào các giai đoạn triển khai tiếp theo.

Chủ đầu tư đồng thời đang thực hiện công tác lựa chọn tư vấn để lập, giám sát và thẩm tra công tác thiết kế kỹ thuật.

Giải phóng mặt bằng là một trong những điểm nghẽn

Theo đánh giá của Cục Kinh tế – Quản lý đầu tư xây dựng, công tác giải phóng mặt bằng tại 6 địa phương và 1 tiểu dự án di dời đường điện vẫn còn chậm.

Nguyên nhân được chỉ ra liên quan đến việc triển khai cắm cọc giải phóng mặt bằng còn chậm, trong khi chủ đầu tư vẫn thận trọng trong quá trình triển khai.

Đối với một dự án đường sắt dài hàng trăm kilomet, giải phóng mặt bằng là một nhiệm vụ phức tạp.

Không chỉ liên quan đến diện tích đất dành cho tuyến đường sắt, công tác này còn có thể liên quan đến nhà ga, quảng trường, đường kết nối, công trình kỹ thuật, hệ thống điện và các hạng mục phụ trợ.

Vì vậy, việc đẩy nhanh cắm cọc, xác định phạm vi thu hồi đất và hoàn thiện bàn giao mặt bằng có ý nghĩa trực tiếp đối với tiến độ thi công.

Vì sao tuyến Lào Cai – Hà Nội – Hải Phòng có ý nghĩa lớn?

Điểm đáng chú ý của dự án nằm ở khả năng kết nối biên giới – đô thị trung tâm – cảng biển trên một hành lang đường sắt mới.

Lào Cai có vị trí quan trọng trong kết nối giao thương qua biên giới. Hà Nội là trung tâm chính trị, kinh tế và giao thông lớn của miền Bắc. Trong khi đó, Hải Phòng là trung tâm cảng biển và logistics quan trọng.

Một tuyến đường sắt kết nối ba khu vực này có thể tạo thêm lựa chọn vận chuyển hàng hóa và hành khách, đặc biệt khi hệ thống logistics ngày càng đòi hỏi nhiều phương thức vận tải có năng lực lớn.

Đối với hàng hóa, đường sắt có thể đóng vai trò bổ trợ cho đường bộ trên những hành lang vận tải dài.

Đối với hành khách, tuyến đường sắt mới có thể mở rộng khả năng kết nối giữa các địa phương nằm trên hành lang Lào Cai – Hà Nội – Hải Phòng.

Tác động đến không gian đô thị và bất động sản

Các dự án đường sắt quy mô lớn thường không chỉ tạo ra thay đổi về giao thông mà còn có thể tác động đến quá trình tổ chức không gian đô thị.

Những khu vực nằm gần ga đường sắt, đầu mối giao thông hoặc tuyến kết nối lớn có thể xuất hiện nhu cầu phát triển dịch vụ, thương mại, logistics và các loại hình đô thị phù hợp.

Tuy nhiên, việc đánh giá tác động đến bất động sản cần dựa trên quy hoạch được phê duyệt, vị trí thực tế, tiến độ triển khai và khả năng hình thành hạ tầng, thay vì chỉ dựa vào thông tin về một tuyến đường sắt.

Đối với người mua đất hoặc nhà ở gần khu vực dự án, cần kiểm tra kỹ quy hoạch sử dụng đất, hành lang an toàn công trình, kế hoạch sử dụng đất và phạm vi giải phóng mặt bằng.

Không phải bất động sản nào nằm gần tuyến đường sắt cũng đương nhiên tăng giá. Ngược lại, những khu vực nằm trong phạm vi ảnh hưởng của công trình hoặc phải thực hiện giải phóng mặt bằng có thể phát sinh những vấn đề hoàn toàn khác.

Mục tiêu hoàn thành dự án vào năm 2030

Sơ bộ tổng mức đầu tư của dự án đường sắt Lào Cai – Hà Nội – Hải Phòng là 289.339 tỷ đồng.

Mục tiêu đặt ra là phấn đấu cơ bản hoàn thành chậm nhất vào năm 2030.

Đây là một mốc thời gian quan trọng khi dự án có quy mô tuyến chính khoảng 363 km, tuyến nhánh khoảng 63 km và đi qua 6 tỉnh, thành phố.

Để đạt được mục tiêu, hàng loạt công việc phải được triển khai đồng thời, từ hoàn thiện hồ sơ, thẩm định, thiết kế kỹ thuật, lựa chọn nhà thầu, giải phóng mặt bằng, di dời hạ tầng kỹ thuật đến thi công các hạng mục đường sắt và nhà ga.

Trong đó, giải phóng mặt bằng và tiến độ chuẩn bị đầu tư tiếp tục là những vấn đề cần được theo dõi sát.

Dự án đường sắt Lào Cai – Hà Nội – Hải Phòng là công trình hạ tầng có quy mô lớn với tuyến chính khoảng 363 km, tuyến nhánh khoảng 63 km và tổng mức đầu tư sơ bộ 289.339 tỷ đồng.

Với thiết kế kết hợp vận chuyển hành khách và hàng hóa, tốc độ tối đa 160 km/h và hành lang kết nối từ Lào Cai qua Hà Nội đến Hải Phòng, dự án được kỳ vọng tạo thêm năng lực vận tải cho khu vực phía Bắc.

Tuy nhiên, để đạt mục tiêu cơ bản hoàn thành vào năm 2030, dự án còn phải giải quyết nhiều nhiệm vụ quan trọng. Trong đó, giải phóng mặt bằng, hoàn thiện hồ sơ nghiên cứu khả thi, các thủ tục môi trường – đê điều, thiết kế kỹ thuật và lựa chọn nhà thầu là những khâu cần được triển khai đồng bộ.

Với các địa phương nằm trên hướng tuyến, tiến độ dự án cũng là thông tin đáng quan tâm đối với quy hoạch đô thị, hạ tầng giao thông và thị trường bất động sản. Người dân và nhà đầu tư cần theo dõi các quyết định quy hoạch, phạm vi giải phóng mặt bằng và kế hoạch triển khai chính thức để có đánh giá chính xác thay vì chạy theo thông tin chưa được xác nhận.

Câu hỏi về tuyến đường sắt Lào Cai – Hà Nội – Hải Phòng

1. Tuyến đường sắt Lào Cai – Hà Nội – Hải Phòng dài bao nhiêu km?

Tuyến chính dài khoảng 363 km, ngoài ra có khoảng 63 km tuyến nhánh.

2. Tuyến đường sắt đi qua những địa phương nào?

Dự án đi qua 6 tỉnh, thành phố gồm Lào Cai, Phú Thọ, Hà Nội, Bắc Ninh, Hưng Yên và Hải Phòng.

3. Tổng mức đầu tư dự án là bao nhiêu?

Sơ bộ tổng mức đầu tư được xác định khoảng 289.339 tỷ đồng.

4. Tuyến đường sắt có vận chuyển hàng hóa không?

Có. Tuyến được thiết kế để vận chuyển kết hợp hành khách và hàng hóa.

5. Tốc độ thiết kế tối đa của tuyến là bao nhiêu?

Đoạn từ ga Lào Cai đến ga Nam Hải Phòng có tốc độ thiết kế tối đa 160 km/h. Đoạn qua đầu mối Hà Nội là 120 km/h và các đoạn còn lại là 80 km/h.

6. Tuyến sử dụng khổ đường nào?

Dự án sử dụng khổ đường 1.435 mm.

7. Khi nào dự kiến hoàn thành dự án?

Dự án phấn đấu cơ bản hoàn thành chậm nhất vào năm 2030.

8. Vấn đề nào đang ảnh hưởng đến tiến độ?

Theo báo cáo, công tác giải phóng mặt bằng tại 6 địa phương và một tiểu dự án di dời đường điện còn chậm. Việc cắm cọc giải phóng mặt bằng và bàn giao mặt bằng chưa đồng bộ là một trong những vấn đề cần được tháo gỡ.