Bộ Công Thương ban hành phương án điều phối vật liệu xây dựng giai đoạn 2026–2030: Hà Nội và nhiều địa phương được hỗ trợ nguồn cung

Điều phối vật liệu xây dựng để bảo đảm tiến độ các dự án trọng điểm quốc gia

Bộ Công Thương vừa ban hành Quyết định số 2800/QĐ-BCT về phương án tạm thời điều phối, hỗ trợ nguồn vật liệu xây dựng thông thường giữa các tỉnh, thành phố. Đây là cơ sở để tổ chức cung ứng vật liệu phục vụ các công trình, dự án trọng điểm và quan trọng quốc gia trong giai đoạn 2026–2030, trong bối cảnh nhu cầu đá xây dựng, cát và đất san lấp tại nhiều khu vực có thể vượt khả năng cung ứng tại chỗ.

Theo phương án, việc điều phối hướng tới mục tiêu bảo đảm nguồn vật liệu đầy đủ, đúng thời điểm, đáp ứng yêu cầu chất lượng và có chi phí hợp lý. Đồng thời, văn bản xác định rõ địa phương có khả năng cung cấp, địa phương cần tiếp nhận hỗ trợ, loại vật liệu, khối lượng và trách nhiệm của các cơ quan, tổ chức, cá nhân liên quan.

Trên cơ sở đó, các địa phương có căn cứ xác định những mỏ khoáng sản cụ thể, xem xét cấp phép, nâng công suất khai thác hoặc tổ chức các phương án cung ứng phù hợp với nhu cầu thực tế. Cách tiếp cận này nhằm hạn chế tình trạng nơi có nguồn vật liệu nhưng chưa khai thác hết khả năng, trong khi các địa phương khác phải đối mặt với nguy cơ thiếu nguyên liệu phục vụ thi công.

Đối với thị trường bất động sản và xây dựng, nguồn cung vật liệu là yếu tố có ảnh hưởng trực tiếp đến chi phí đầu tư, tiến độ thi công và khả năng hoàn thành các dự án. Vì vậy, phương án điều phối giữa các tỉnh, thành phố được kỳ vọng tạo thêm cơ sở để tháo gỡ những điểm nghẽn về vật liệu cho các công trình hạ tầng giao thông và các dự án quan trọng trong những năm tới.

Ba nhóm địa phương theo khả năng cung cấp và nhu cầu vật liệu

Theo phương án của Bộ Công Thương, các địa phương được phân thành ba nhóm dựa trên khả năng cân đối nguồn cung và nhu cầu hỗ trợ. Việc phân nhóm mang tính tổng thể, không có nghĩa một địa phương chỉ có thể cung cấp hoặc tiếp nhận duy nhất một loại vật liệu.

Nhóm 1: 18 địa phương tự bảo đảm và có khả năng cung cấp cho nơi khác

Nhóm thứ nhất gồm 18 tỉnh, thành phố có khả năng tự cân đối nguồn vật liệu và hỗ trợ các địa phương khác khi cần thiết. Danh sách bao gồm Cao Bằng, Điện Biên, Lai Châu, Sơn La, Tuyên Quang, Phú Thọ, Thái Nguyên, thành phố Bắc Ninh, thành phố Quảng Ninh, Thanh Hóa, Nghệ An, Hà Tĩnh, Quảng Trị, thành phố Đà Nẵng, Quảng Ngãi, Gia Lai, Lâm Đồng và Đồng Tháp.

Đây là nhóm địa phương được xác định có khả năng tham gia mạng lưới cung ứng liên tỉnh. Tùy theo điều kiện địa chất, trữ lượng, công suất khai thác và nhu cầu tại từng thời điểm, các địa phương có thể hỗ trợ nguồn đá xây dựng, cát hoặc đất san lấp cho những khu vực đang thiếu hụt.

Tuy nhiên, khả năng cung cấp thực tế vẫn cần được xác định theo từng loại vật liệu, từng mỏ và điều kiện vận chuyển. Việc thuộc nhóm tự cân đối không đồng nghĩa mọi địa phương trong nhóm đều dư thừa tất cả các loại vật liệu xây dựng.

Nhóm 2: 10 địa phương cần bổ sung nguồn nhưng có thể tự cân đối

Nhóm thứ hai gồm 10 tỉnh, thành phố đang thiếu một số loại vật liệu nhưng có khả năng tự khắc phục thông qua các giải pháp như nâng công suất khai thác, mở rộng khu vực khai thác, khai thác xuống sâu hoặc cấp phép mới theo quy định.

Các địa phương thuộc nhóm này gồm Lạng Sơn, Lào Cai, thành phố Hải Phòng, thành phố Huế, Đắk Lắk, Khánh Hòa, thành phố Đồng Nai, Thành phố Hồ Chí Minh, Vĩnh Long và An Giang.

Việc bổ sung nguồn cung tại chỗ có thể giúp giảm áp lực phải vận chuyển vật liệu từ những khu vực xa hơn. Dù vậy, hiệu quả của các giải pháp này còn phụ thuộc vào trữ lượng khoáng sản, thủ tục pháp lý, điều kiện khai thác, năng lực của doanh nghiệp và yêu cầu bảo vệ môi trường.

Nhóm 3: Sáu địa phương cần được điều phối nguồn vật liệu

Nhóm thứ ba gồm sáu tỉnh, thành phố được xác định thiếu vật liệu và không thể tự cân đối đầy đủ, do đó cần tiếp nhận nguồn cung từ địa phương khác. Danh sách gồm thành phố Hà Nội, Hưng Yên, Tây Ninh, Cà Mau, thành phố Cần Thơ và Ninh Bình.

Đối với những địa phương này, khả năng tiếp cận nguồn vật liệu từ các khu vực có điều kiện khai thác thuận lợi hơn có ý nghĩa quan trọng đối với việc bảo đảm tiến độ xây dựng. Tuy nhiên, nguồn cung thực tế còn phụ thuộc vào loại vật liệu cần sử dụng, công suất khai thác được phép, năng lực vận chuyển và nhu cầu của các dự án tại từng thời điểm.

Bộ Công Thương cũng lưu ý rằng phân nhóm chỉ phản ánh khả năng cân đối tổng thể. Một địa phương có thể thiếu đá xây dựng nhưng lại có khả năng cung cấp cát hoặc đất san lấp cho nơi khác. Vì vậy, việc điều phối phải được thực hiện cụ thể theo từng loại vật liệu thay vì chỉ căn cứ vào tên nhóm địa phương.

Các hành lang điều phối vật liệu xây dựng đáng chú ý

Để triển khai phương án trong thực tế, hoạt động điều phối được tổ chức theo những hành lang cung ứng chính, phù hợp với nguồn vật liệu và nhu cầu tại từng vùng.

Hành lang Đồng bằng sông Cửu Long – Đông Nam Bộ

Tại khu vực phía Nam, phương án xác định nguồn đá xây dựng từ An Giang, Thành phố Hồ Chí Minh và thành phố Đồng Nai sẽ được cung cấp cho Cà Mau và thành phố Cần Thơ.

Ở chiều ngược lại, nguồn cát từ thành phố Cần Thơ, Vĩnh Long và Đồng Tháp sẽ được điều phối để hỗ trợ Tây Ninh và thành phố Đồng Nai.

Cách tổ chức cung ứng theo hai chiều giúp tận dụng lợi thế nguồn vật liệu của từng địa phương, đồng thời mở rộng khả năng kết nối giữa các khu vực có nhu cầu xây dựng lớn. Tuy nhiên, để bảo đảm hiệu quả, việc vận chuyển cần được tính toán dựa trên cự ly, phương thức vận tải, chi phí và điều kiện cung cấp hợp pháp.

Đối với các dự án hạ tầng giao thông, khu đô thị và công trình công nghiệp, chi phí vật liệu và vận chuyển có thể ảnh hưởng đáng kể đến tổng mức đầu tư. Do đó, việc xác định nguồn cung phù hợp về vị trí và chủng loại có vai trò quan trọng trong quản lý chi phí xây dựng.

Hành lang Đồng bằng sông Hồng

Tại miền Bắc, thành phố Hà Nội sẽ tiếp nhận đá xây dựng và đất san lấp từ Ninh Bình, Phú Thọ, Tuyên Quang, Thái Nguyên, thành phố Bắc Ninh, Thanh Hóa và Nghệ An.

Trong khi đó, Hưng Yên dự kiến tiếp nhận nguồn vật liệu từ Ninh Bình, thành phố Quảng Ninh và Tuyên Quang.

Việc xác định các địa phương cung cấp giúp tạo cơ sở để tổ chức nguồn nguyên liệu phục vụ các dự án trên địa bàn Hà Nội và Hưng Yên. Đây là những khu vực có nhu cầu phát triển hạ tầng, xây dựng đô thị và triển khai nhiều loại công trình.

Dù vậy, phương án điều phối không đồng nghĩa toàn bộ lượng vật liệu từ các địa phương nêu trên sẽ được chuyển ngay lập tức. Khối lượng thực tế, nguồn mỏ cụ thể và thời gian cung ứng cần được xác định trong quá trình triển khai, trên cơ sở nhu cầu của dự án và khả năng khai thác hợp pháp.

Bốn nhóm nguồn vật liệu được huy động

Quyết định số 2800/QĐ-BCT xác định bốn nhóm nguồn vật liệu có thể được huy động để phục vụ nhu cầu xây dựng.

Thứ nhất, các khu vực khoáng sản nhóm III và nhóm IV đủ điều kiện pháp lý. Đây là các khu vực khoáng sản làm vật liệu xây dựng thông thường thuộc phạm vi quy định, trong đó có các khu vực đã được cấp giấy phép khai thác khoáng sản hoặc giấy phép khai thác tận thu khoáng sản không thông qua đấu giá quyền khai thác và giấy phép còn hiệu lực.

Thứ hai, các khu vực được phép thu hồi khoáng sản. Nguồn này bao gồm những khu vực có giấy xác nhận đăng ký thu hồi khoáng sản còn hiệu lực, với khối lượng khoáng sản làm vật liệu xây dựng thông thường được phép thu hồi từ 100.000 m³ trở lên.

Thứ ba, các khu vực khoáng sản đã được cấp phép thông qua đấu giá và những nguồn vật liệu hợp pháp khác. Việc huy động nguồn cung thuộc nhóm này được thực hiện trên cơ sở tổ chức, cá nhân có quyền khai thác hoặc sở hữu vật liệu có văn bản đồng ý tham gia.

Thứ tư, các khu vực đã được điều tra, đánh giá tiềm năng hoặc thăm dò nhưng chưa được cấp phép khai thác. Nguồn này chỉ được xem xét huy động khi những nguồn nêu trên không đáp ứng nhu cầu. Việc huy động vẫn phải tuân thủ điều kiện và trình tự pháp luật có liên quan, không thể hiểu là cho phép khai thác tự do tại khu vực chưa được cấp phép.

Việc phân chia nguồn vật liệu thành các nhóm giúp cơ quan quản lý xác định thứ tự huy động, đồng thời làm rõ điều kiện pháp lý của từng nguồn. Đây là yếu tố quan trọng nhằm tránh tình trạng thiếu vật liệu kéo dài trong khi việc khai thác, thu hồi hoặc đưa nguồn cung mới vào sử dụng chưa được tổ chức phù hợp.

Nguyên tắc ưu tiên khi điều phối vật liệu

Theo phương án, vật liệu được ưu tiên phục vụ theo thứ tự: công trình, dự án quan trọng quốc gia và trọng điểm quốc gia; công trình, dự án khẩn cấp, cấp bách và phòng, chống thiên tai; sau đó là các công trình, dự án khác thuộc trường hợp quy định tại khoản 1a Điều 55 của Luật Địa chất và khoáng sản.

Về nguồn huy động, phương án ưu tiên những khu vực đã được cấp giấy phép khai thác khoáng sản hoặc giấy phép khai thác tận thu khoáng sản không thông qua đấu giá; những khu vực thu hồi khoáng sản có giấy xác nhận còn hiệu lực; cùng nguồn đã được cấp phép thông qua đấu giá nếu tổ chức, cá nhân có liên quan đồng thuận tham gia.

Ngoài yếu tố pháp lý, cự ly vận chuyển và phương thức vận tải hợp lý cũng là tiêu chí được ưu tiên. Việc lựa chọn nguồn vật liệu gần công trình, khi đáp ứng đầy đủ yêu cầu kỹ thuật và pháp luật, có thể góp phần giảm chi phí logistics và hạn chế ảnh hưởng đến tiến độ thi công.

Phương án đồng thời khuyến khích sử dụng vật liệu thay thế đáp ứng tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật, trong đó có đất đá thải mỏ và cát biển theo quy định. Việc sử dụng các nguồn thay thế cần được đánh giá về chất lượng, đặc tính kỹ thuật, tác động môi trường và khả năng phù hợp với từng hạng mục công trình.

Một điểm đáng chú ý là hoạt động điều phối không phụ thuộc vào địa giới hành chính. Điều này cho phép tổ chức cung ứng theo nhu cầu thực tế và điều kiện nguồn vật liệu, thay vì chỉ giới hạn trong phạm vi một tỉnh, thành phố.

Tuy nhiên, đối với khoáng sản khai thác từ giấy phép được cấp theo cơ chế đặc thù tại khoản 1b Điều 55 và khoản 2 Điều 72 của Luật Địa chất và khoáng sản, việc cung cấp chỉ được thực hiện cho các công trình, dự án thuộc phạm vi quy định tại khoản 1a Điều 55 của luật. Vì vậy, các bên tham gia cần xác định đúng đối tượng sử dụng và điều kiện pháp lý của nguồn vật liệu.

Giá vật liệu được thỏa thuận theo hợp đồng

Quyết định của Bộ Công Thương nêu rõ việc mua bán vật liệu được thực hiện thông qua hợp đồng giữa các bên. Giá bán do tổ chức, cá nhân khai thác hoặc thu hồi khoáng sản quyết định và thỏa thuận với bên mua.

Các bên có trách nhiệm thực hiện việc kê khai, niêm yết và công khai giá theo đúng quy định của pháp luật về giá. Trong khi đó, chi phí vật liệu được tính trong dự toán công trình phải tuân thủ quy định về quản lý chi phí đầu tư xây dựng.

Điều này có nghĩa phương án điều phối nhằm tạo điều kiện kết nối nguồn cung và nhu cầu, chứ không mặc nhiên ấn định một mức giá chung cho tất cả các địa phương hoặc mọi loại vật liệu.

Giá vật liệu tại công trình vẫn có thể khác nhau tùy theo chủng loại, chất lượng, vị trí mỏ, điều kiện khai thác, cự ly vận chuyển, phương thức giao nhận và thỏa thuận hợp đồng. Vì vậy, chủ đầu tư, nhà thầu và đơn vị cung ứng cần tính toán tổng chi phí thực tế thay vì chỉ so sánh giá vật liệu tại mỏ.

Tác động đối với thị trường xây dựng và bất động sản

Nguồn vật liệu xây dựng có vai trò quan trọng đối với tiến độ và chi phí đầu tư các dự án giao thông, khu đô thị, nhà ở và công trình công nghiệp. Khi một địa phương thiếu đá, cát hoặc đất san lấp, nhà thầu có thể phải tìm nguồn thay thế ở xa hơn, làm tăng chi phí vận chuyển và gây khó khăn cho kế hoạch thi công.

Việc xây dựng phương án điều phối liên tỉnh có thể tạo thêm cơ sở để giảm tình trạng thiếu hụt cục bộ, tận dụng tốt hơn nguồn vật liệu hợp pháp và giúp các cơ quan quản lý chủ động xác định những mỏ có thể tham gia cung ứng.

Đối với thị trường bất động sản, nguồn vật liệu ổn định có thể hỗ trợ việc kiểm soát chi phí xây dựng và tiến độ phát triển dự án. Tuy nhiên, không nên suy luận rằng quyết định điều phối sẽ ngay lập tức làm giảm giá nhà hoặc giá vật liệu trên toàn thị trường. Hiệu quả còn phụ thuộc vào khối lượng thực tế được cung cấp, thời gian triển khai, chi phí vận chuyển, điều kiện khai thác và nhu cầu xây dựng tại từng địa phương.

Đối với doanh nghiệp, điều quan trọng là chủ động cập nhật kế hoạch điều phối, xác minh nguồn cung, điều kiện pháp lý của mỏ và các yêu cầu về chất lượng. Việc ký hợp đồng cung ứng cần làm rõ khối lượng, tiến độ giao hàng, giá bán, chi phí vận chuyển và trách nhiệm của mỗi bên để hạn chế rủi ro trong quá trình thực hiện.

Với người mua nhà và nhà đầu tư bất động sản, tiến độ hạ tầng là một trong nhiều yếu tố cần theo dõi khi đánh giá dự án. Bên cạnh thông tin về nguồn vật liệu, cần xem xét thêm pháp lý dự án, năng lực chủ đầu tư, tiến độ thi công thực tế và điều kiện thị trường trước khi đưa ra quyết định tài chính.

Quyết định số 2800/QĐ-BCT về phương án tạm thời điều phối vật liệu xây dựng giữa các tỉnh, thành phố tạo cơ sở để tổ chức nguồn cung phục vụ các công trình, dự án quan trọng trong giai đoạn 2026–2030. Việc phân nhóm địa phương, xác định hành lang cung ứng và quy định thứ tự huy động nguồn vật liệu giúp các cơ quan quản lý có thêm căn cứ phối hợp, đồng thời hỗ trợ doanh nghiệp chủ động hơn trong kế hoạch thi công.

Tuy nhiên, hiệu quả thực tế sẽ phụ thuộc vào quá trình xác định mỏ cụ thể, cấp phép hoặc điều chỉnh công suất theo quy định, khả năng vận chuyển và sự phối hợp giữa các bên. Đối với thị trường xây dựng và bất động sản, cần theo dõi việc triển khai phương án cùng những thay đổi về chi phí, tiến độ và nguồn cung tại từng địa phương để đánh giá tác động chính xác hơn.

Câu hỏi về việc điều phối vật liệu xây dựng giai đoạn 2026–2030

1. Quyết định 2800/QĐ-BCT nhằm mục đích gì?

Quyết định ban hành phương án tạm thời điều phối, hỗ trợ nguồn vật liệu xây dựng thông thường giữa các tỉnh, thành phố để phục vụ công trình, dự án trọng điểm và quan trọng quốc gia trong giai đoạn 2026–2030. Phương án hướng tới bảo đảm nguồn cung đúng thời điểm, đáp ứng yêu cầu chất lượng và có chi phí hợp lý.

2. Những địa phương nào cần tiếp nhận hỗ trợ vật liệu xây dựng?

Theo phương án được nêu, nhóm cần điều phối từ địa phương khác gồm Hà Nội, Hưng Yên, Tây Ninh, Cà Mau, thành phố Cần Thơ và Ninh Bình. Loại vật liệu và nguồn cung cụ thể được xác định theo nhu cầu từng địa phương.

3. Vật liệu xây dựng sẽ được điều phối từ những nguồn nào?

Nguồn huy động gồm các khu vực khoáng sản đủ điều kiện pháp lý, khu vực được phép thu hồi khoáng sản với khối lượng đáp ứng tiêu chí, các khu vực đã cấp phép thông qua đấu giá và nguồn vật liệu hợp pháp khác. Khu vực đã được điều tra hoặc thăm dò nhưng chưa cấp phép chỉ được xem xét khi các nguồn trên không đáp ứng nhu cầu và phải tuân thủ quy định liên quan.

4. Quyết định có quy định một mức giá chung cho vật liệu xây dựng không?

Không. Việc mua bán được thực hiện theo hợp đồng giữa các bên; giá bán do tổ chức, cá nhân khai thác hoặc thu hồi khoáng sản quyết định và thỏa thuận với bên mua. Các bên phải tuân thủ quy định về kê khai, niêm yết, công khai giá và quản lý chi phí đầu tư xây dựng.

5. Việc điều phối có giúp giảm giá nhà ở không?

Chưa thể khẳng định điều đó. Việc cải thiện nguồn cung có thể hỗ trợ tiến độ và chi phí xây dựng nếu được triển khai hiệu quả, nhưng giá nhà còn chịu tác động của giá đất, chi phí vốn, nhân công, pháp lý dự án, nhu cầu thị trường và nhiều yếu tố khác.

6. Doanh nghiệp xây dựng cần lưu ý điều gì?

Doanh nghiệp cần xác minh nguồn vật liệu hợp pháp, điều kiện khai thác và cung ứng, chất lượng vật liệu, năng lực giao hàng cũng như chi phí vận chuyển. Hợp đồng nên quy định rõ khối lượng, tiến độ, phương thức giao nhận, giá bán và trách nhiệm của các bên.