Từ đồng ruộng đến nhà máy: VSIP bước vào chương mới của khu công nghiệp Việt Nam với chiến lược công nghệ cao và phát triển xanh

Từ một vùng đất nông nghiệp ẩm thấp nằm cách TP.HCM khoảng 17 km về phía Bắc, mô hình Khu công nghiệp Việt Nam – Singapore (VSIP) đã trở thành biểu tượng của quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa và thu hút đầu tư nước ngoài tại Việt Nam.

Khởi đầu vào năm 1996 với quy mô chỉ 500 ha, VSIP từng là một ý tưởng mới mẻ, thậm chí được xem là thử nghiệm táo bạo trong bối cảnh Việt Nam vừa bước vào giai đoạn mở cửa mạnh mẽ.

Sau gần ba thập kỷ, mô hình này đã phát triển thành hệ thống khu công nghiệp lớn nhất cả nước với hàng chục dự án trải dài trên nhiều tỉnh thành, thu hút hàng tỷ USD vốn đầu tư nước ngoài.

Tuy nhiên, khi bước sang tuổi 30, VSIP không chỉ đối mặt với bài toán mở rộng quy mô mà còn phải thích nghi với một giai đoạn phát triển mới: chuyển đổi từ tăng trưởng dựa vào lao động giá rẻ sang công nghệ cao, sản xuất xanh và chuỗi cung ứng bền vững.

Khởi đầu từ một ý tưởng táo bạo giữa thời kỳ mở cửa

Năm 1996, các quan chức Việt Nam và Singapore cùng đặt nền móng cho khu công nghiệp đầu tiên thuộc sáng kiến VSIP trên một vùng đất nông nghiệp tại Bình Dương.

Dự án có diện tích ban đầu khoảng 500 ha – không quá lớn nhưng mang theo tham vọng chiến lược: xây dựng một khu công nghiệp liên doanh chuẩn quốc tế để thu hút các nhà sản xuất nước ngoài đến với Việt Nam.

Thời điểm đó, Việt Nam vừa trải qua những bước ngoặt quan trọng.

Năm 1995, Việt Nam chính thức bình thường hóa quan hệ ngoại giao với Mỹ, khép lại nhiều thập kỷ đối đầu với nền kinh tế lớn nhất thế giới.

Cũng trong năm này, Việt Nam trở thành thành viên thứ bảy của ASEAN, mở ra một giai đoạn hội nhập khu vực và toàn cầu mạnh mẽ hơn.

Đây được xem là nền tảng quan trọng cho chiến lược công nghiệp hóa, hiện đại hóa và thu hút vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI).

Singapore và chiến lược khu vực hóa bằng hạ tầng công nghiệp

Ở chiều ngược lại, Singapore khi đó đang triển khai chiến lược khu vực hóa mạnh mẽ.

Quốc đảo này sử dụng các dự án cơ sở hạ tầng do nhà nước dẫn dắt cùng chính sách ưu đãi để khuyến khích doanh nghiệp tư nhân mở rộng ra nước ngoài.

Một trong những trụ cột quan trọng là phát triển các khu công nghiệp tại các quốc gia đối tác.

Trước Việt Nam, Singapore đã triển khai Khu công nghiệp Batamindo tại Indonesia vào năm 1990 và Khu công nghiệp Tô Châu Trung Quốc – Singapore vào năm 1994.

VSIP tại Việt Nam trở thành mắt xích chiến lược tiếp theo trong mạng lưới công nghiệp khu vực này.

Liên doanh giữa Becamex IDC của Việt Nam và Sembcorp Development của Singapore đã tạo nên nền móng cho một mô hình hợp tác thành công kéo dài suốt nhiều thập kỷ.

Từ 500 ha đến hệ thống khu công nghiệp lớn nhất Việt Nam

Sau gần 30 năm, VSIP đã vượt xa quy mô thử nghiệm ban đầu để trở thành nền tảng khu công nghiệp lớn nhất Việt Nam.

Hiện nay, hệ thống VSIP đã phát triển thành 22 khu công nghiệp và đô thị dịch vụ trải rộng trên hơn 12.000 ha tại 15 tỉnh, thành phố trên cả nước.

Theo kế hoạch, tổng số khu VSIP sẽ tăng lên 30 vào năm 2026.

Không chỉ mở rộng về diện tích, VSIP còn ghi dấu ấn mạnh mẽ trong thu hút đầu tư nước ngoài.

Tính đến nay, hệ thống này đã thu hút hơn 28 tỷ USD vốn FDI cùng khoảng 1.000 doanh nghiệp thuê mặt bằng.

Danh sách nhà đầu tư bao gồm nhiều tập đoàn quốc tế lớn như Lego của Đan Mạch, PepsiCo của Mỹ hay Luxshare – nhà sản xuất linh kiện điện tử lớn đến từ Trung Quốc.

Sự hiện diện của các doanh nghiệp này cho thấy sức hút bền vững của mô hình VSIP trong bối cảnh cạnh tranh khu vực ngày càng gay gắt.

Bước ngoặt mới: từ lao động giá rẻ sang công nghệ cao

Tuy nhiên, môi trường đầu tư hiện nay đã thay đổi đáng kể so với giai đoạn đầu.

Nếu trước đây lợi thế lớn nhất của Việt Nam là lao động dồi dào và chi phí thấp, thì hiện nay các nhà đầu tư ngày càng quan tâm đến những yếu tố khác như chất lượng hạ tầng, năng lượng sạch, tiêu chuẩn ESG và khả năng tham gia vào chuỗi cung ứng công nghệ cao.

Đây là lý do VSIP đang bước vào giai đoạn chuyển đổi chiến lược.

Thay vì chỉ phát triển các khu công nghiệp truyền thống, mô hình mới tập trung nhiều hơn vào công nghệ cao, logistics thông minh, sản xuất xanh và phát triển bền vững.

Các khu công nghiệp thế hệ mới được định hướng giảm phát thải carbon, sử dụng năng lượng tái tạo, tối ưu quản lý tài nguyên và tăng tỷ lệ tự động hóa.

Đây không chỉ là yêu cầu từ thị trường quốc tế mà còn là điều kiện sống còn để Việt Nam duy trì sức cạnh tranh trong làn sóng dịch chuyển chuỗi cung ứng toàn cầu.

VSIP và cơ hội đón làn sóng dịch chuyển sản xuất

Bối cảnh địa chính trị toàn cầu, xu hướng đa dạng hóa chuỗi cung ứng và chiến lược “China +1” của nhiều tập đoàn quốc tế đang mở ra cơ hội lớn cho Việt Nam.

Nhiều doanh nghiệp sản xuất đang tìm kiếm các điểm đến mới tại Đông Nam Á để giảm phụ thuộc vào một thị trường duy nhất.

Với lợi thế vị trí địa lý, các hiệp định thương mại tự do và nền tảng công nghiệp đang phát triển mạnh, Việt Nam được xem là điểm đến hấp dẫn.

Trong bức tranh đó, VSIP giữ vai trò đặc biệt quan trọng khi cung cấp sẵn quỹ đất, hạ tầng hoàn chỉnh và môi trường đầu tư minh bạch cho doanh nghiệp quốc tế.

Tuy nhiên, để tận dụng tốt cơ hội này, VSIP cần tiếp tục nâng cấp chất lượng khu công nghiệp thay vì chỉ mở rộng số lượng.

Bài toán không còn là “có bao nhiêu đất” mà là “đất đó tạo ra giá trị gì”.

Khu công nghiệp xanh sẽ là chuẩn mực mới

Các chuyên gia nhận định rằng tương lai của bất động sản công nghiệp không còn nằm ở mô hình sản xuất thâm dụng lao động mà sẽ chuyển mạnh sang khu công nghiệp sinh thái, khu công nghiệp thông minh và trung tâm sản xuất công nghệ cao.

Điều này đồng nghĩa với việc các khu công nghiệp như VSIP phải tái định vị để phù hợp với nhu cầu mới của thị trường.

Không chỉ là nơi đặt nhà máy, khu công nghiệp tương lai sẽ là hệ sinh thái hoàn chỉnh gồm sản xuất, logistics, nhà ở chuyên gia, dịch vụ thương mại và hạ tầng xanh.

Nếu làm tốt điều này, VSIP không chỉ giữ vai trò là nền tảng công nghiệp lớn nhất Việt Nam mà còn có thể trở thành hình mẫu khu công nghiệp thế hệ mới của khu vực Đông Nam Á.