Có được bồi thường đất khi ở chung với bố mẹ? Quy định mới người dân cần đặc biệt lưu ý

Có được bồi thường đất khi ở chung với bố mẹ khi Nhà nước thu hồi đất?

Nhiều hộ gia đình hiện nay đang sinh sống chung trên cùng một thửa đất với bố mẹ nhưng chưa thể tách sổ đỏ do vướng quy hoạch hoặc các điều kiện pháp lý khác. Khi Nhà nước thu hồi đất để thực hiện dự án, câu hỏi được nhiều người quan tâm là: Con cái đã tách hộ khẩu nhưng vẫn ở chung với bố mẹ có được đền bù đất ở hay không?

Đây cũng là trường hợp thực tế của ông Toàn khi bố mẹ muốn tặng cho ông 80m2 đất vào năm 2022 nhưng không thể thực hiện thủ tục tách sổ do khu đất đã nằm trong quy hoạch.

Theo phản hồi từ cơ quan chức năng, việc được bồi thường hay bố trí tái định cư sẽ phụ thuộc vào nhiều yếu tố như quyền sử dụng đất, điều kiện cấp giấy chứng nhận, hiện trạng cư trú và chính sách của địa phương.

Vướng quy hoạch nên không thể tách sổ đỏ

Theo nội dung phản ánh, năm 2022 bố mẹ ông Toàn muốn cho ông 80m2 đất để ổn định chỗ ở riêng. Tuy nhiên, khi đến cơ quan địa chính phường làm thủ tục tách sổ đỏ thì được thông báo toàn bộ diện tích đất đã nằm trong quy hoạch nên không đủ điều kiện tách thửa.

Dù đã tách hộ khẩu riêng nhưng gia đình ông Toàn vẫn sinh sống chung trên mảnh đất của bố mẹ. Ngoài phần đất này, gia đình ông không còn bất kỳ nhà ở hay đất ở nào khác.

Trong bối cảnh đó, nếu Nhà nước tiến hành giải tỏa, thu hồi đất thì liệu gia đình ông Toàn có được bố trí đất tái định cư hoặc nhận bồi thường riêng hay không là vấn đề được nhiều người quan tâm.

Điều kiện được bồi thường khi Nhà nước thu hồi đất

Theo Điều 74 Luật Đất đai 2013, người sử dụng đất nếu đáp ứng đủ điều kiện theo quy định tại Điều 75 thì sẽ được bồi thường khi Nhà nước thu hồi đất.

Nguyên tắc bồi thường gồm:

• Ưu tiên bồi thường bằng đất có cùng mục đích sử dụng;
• Nếu không còn quỹ đất thì được bồi thường bằng tiền;
• Việc bồi thường phải đảm bảo công khai, minh bạch, khách quan và đúng quy định pháp luật.

Điều này đồng nghĩa, không phải mọi trường hợp sinh sống trên đất bị thu hồi đều mặc nhiên được nhận đất tái định cư hoặc tiền bồi thường riêng.

Người ở chung với bố mẹ có được đền bù riêng?

Theo Khoản 1 Điều 75 Luật Đất đai 2013, hộ gia đình hoặc cá nhân đang sử dụng đất sẽ được bồi thường nếu:

• Có Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất (sổ đỏ); hoặc
• Có đủ điều kiện được cấp sổ đỏ nhưng chưa được cấp.

Trong trường hợp của ông Toàn, phần đất vẫn đứng tên bố mẹ và chưa thực hiện thủ tục tách thửa, tặng cho hợp pháp nên quyền sử dụng đất về pháp lý hiện vẫn thuộc bố mẹ ông.

Điều này cho thấy, việc đã tách hộ khẩu riêng chưa phải là căn cứ duy nhất để được đền bù đất ở riêng khi giải tỏa.

Tuy nhiên, cơ quan chức năng vẫn sẽ xem xét thực tế sử dụng đất, quá trình sinh sống ổn định, số hộ độc lập và quy định tái định cư tại địa phương để quyết định phương án hỗ trợ phù hợp.

Trường hợp nào được bố trí tái định cư?

Điều 79 Luật Đất đai 2013 quy định:

Nếu không còn nhà ở hoặc đất ở nào khác

Hộ gia đình, cá nhân bị thu hồi đất ở mà không còn nơi ở nào khác trong cùng địa bàn xã, phường, thị trấn thì có thể được:

• Bồi thường bằng đất ở;
• Hoặc được bố trí nhà tái định cư;
• Hoặc nhận tiền nếu không có nhu cầu nhận đất.

Nếu không đủ điều kiện bồi thường

Trong trường hợp không đủ điều kiện được bồi thường đất ở nhưng phải di chuyển chỗ ở và không có nơi ở khác, Nhà nước có thể xem xét:

• Bán nhà ở tái định cư;
• Cho thuê nhà ở;
• Hoặc giao đất ở có thu tiền sử dụng đất.

Đây là điểm rất quan trọng với các hộ gia đình nhiều thế hệ cùng sinh sống trên một thửa đất nhưng chưa tách sổ đỏ.

Tách hộ khẩu có đồng nghĩa được nhận suất tái định cư riêng?

Nhiều người cho rằng chỉ cần tách hộ khẩu là sẽ được nhận suất tái định cư riêng khi giải tỏa. Tuy nhiên trên thực tế, điều này không hoàn toàn chính xác.

Cơ quan chức năng thường xem xét nhiều yếu tố như:

• Có sinh sống độc lập thực tế hay không;
• Có nhà riêng, lối đi riêng hay không;
• Có công trình sinh hoạt riêng biệt không;
• Có đủ điều kiện công nhận hộ độc lập hay không;
• Quy định cụ thể của từng địa phương.

Do đó, mỗi trường hợp sẽ có cách xử lý khác nhau và không có công thức áp dụng chung cho tất cả.

Vì sao nhiều trường hợp chưa được tách sổ đỏ?

Hiện nay, có nhiều nguyên nhân khiến người dân dù sinh sống ổn định nhưng chưa thể tách sổ:

• Đất nằm trong quy hoạch;
• Không đủ diện tích tối thiểu tách thửa;
• Chưa hoàn tất thủ tục pháp lý;
• Vướng tranh chấp hoặc nghĩa vụ tài chính;
• Quy hoạch treo kéo dài nhiều năm.

Đây cũng là nguyên nhân khiến nhiều hộ gia đình gặp khó khăn khi xác định quyền lợi bồi thường, tái định cư.

Thị trường bất động sản chịu tác động lớn từ quy hoạch

Không chỉ ảnh hưởng tới quyền lợi người dân, các vấn đề liên quan đến quy hoạch, thu hồi đất và tái định cư cũng đang tác động mạnh tới thị trường bất động sản.

Nhiều khu vực có quy hoạch hạ tầng lớn khiến giá đất biến động mạnh, trong khi không ít hộ dân bị hạn chế quyền xây dựng, chuyển nhượng hoặc tách thửa trong thời gian dài.

Các chuyên gia cho rằng việc minh bạch thông tin quy hoạch và cải thiện thủ tục pháp lý sẽ là yếu tố quan trọng giúp thị trường phát triển ổn định hơn trong thời gian tới.

Người dân cần làm gì để bảo vệ quyền lợi?

Các chuyên gia pháp lý khuyến nghị người dân nên:

• Kiểm tra thông tin quy hoạch định kỳ;
• Hoàn thiện hồ sơ pháp lý đất đai sớm nhất có thể;
• Lập văn bản tặng cho, phân chia tài sản rõ ràng;
• Đăng ký cư trú đúng thực tế;
• Liên hệ cơ quan tài nguyên môi trường để được hướng dẫn cụ thể.

Việc chuẩn bị hồ sơ đầy đủ sẽ giúp hạn chế tranh chấp và đảm bảo quyền lợi khi có quyết định thu hồi đất.

Trường hợp ở chung với bố mẹ nhưng chưa được tách sổ đỏ là tình huống khá phổ biến hiện nay, đặc biệt tại các khu vực đang nằm trong quy hoạch. Việc có được bồi thường đất ở hoặc bố trí tái định cư riêng hay không sẽ phụ thuộc vào nhiều điều kiện pháp lý và thực tế sử dụng đất.

Người dân cần chủ động rà soát hồ sơ pháp lý, liên hệ cơ quan chức năng địa phương để được hướng dẫn cụ thể nhằm đảm bảo tối đa quyền lợi khi Nhà nước thu hồi đất.