Đề xuất bỏ bắt buộc công chứng mọi giao dịch bất động sản: Hướng đi mới giảm chi phí, tăng linh hoạt

Tranh luận sửa Luật Công chứng: Nên linh hoạt thay vì “đồng loạt bắt buộc”

Tại phiên thảo luận về dự án sửa đổi Luật Công chứng diễn ra ngày 11/4, dưới sự điều hành của Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định, nhiều đại biểu đã nêu quan điểm đáng chú ý liên quan đến phạm vi bắt buộc công chứng trong giao dịch bất động sản.

Một trong những nội dung nhận được sự quan tâm lớn là đề xuất không bắt buộc công chứng với tất cả giao dịch nhà đất, thay vào đó cần thiết kế quy định linh hoạt, phù hợp với từng loại hợp đồng cụ thể.

Không nên “đồng phục” mọi giao dịch bất động sản

Đại biểu Nguyễn Minh Tuấn (Đoàn ĐBQH tỉnh Phú Thọ) cho rằng công chứng bất động sản là vấn đề người dân đặc biệt quan tâm, nhưng thực tế đang phát sinh nhiều vướng mắc.

Theo ông, việc quy định tất cả giao dịch bất động sản đều phải công chứng là chưa thực sự hợp lý. Thay vào đó:

• Có loại hợp đồng nên bắt buộc công chứng
• Có loại chỉ nên khuyến khích
• Có loại có thể để người dân tự quyết định

Cách tiếp cận này giúp giảm chi phí, thủ tục hành chính và tăng tính chủ động cho người dân, doanh nghiệp.

Làm rõ vai trò công chứng: Hình thức hay nội dung?

Một vấn đề quan trọng khác được đặt ra là bản chất của hoạt động công chứng trong giao dịch bất động sản.

Theo đại biểu Nguyễn Minh Tuấn, cần làm rõ:

• Công chứng chỉ xác nhận hình thức hợp đồng?
• Hay kiểm tra cả nội dung giao dịch?

Đặc biệt, trong các trường hợp có dấu hiệu vi phạm như trốn thuế, trách nhiệm của công chứng viên cần được xác định rõ ràng để tránh rủi ro pháp lý.

Có nên công chứng hợp đồng đặt cọc?

Một nội dung gây tranh luận khác là việc có nên đưa hợp đồng đặt cọc vào diện bắt buộc công chứng hay không.

Đại biểu Lê Thanh Hoàn (Đoàn ĐBQH tỉnh Thanh Hóa) cho rằng cần cân nhắc kỹ lưỡng vấn đề này.

Hiện nay:

• Pháp luật chỉ bắt buộc công chứng với các hợp đồng mua bán, tặng cho, thế chấp, góp vốn bằng bất động sản
• Hợp đồng đặt cọc chưa thuộc diện bắt buộc

Nếu mở rộng phạm vi công chứng sang hợp đồng đặt cọc, có thể phát sinh nhiều hệ lụy trong thực tiễn.

Rủi ro pháp lý nếu công chứng đặt cọc

Theo phân tích của đại biểu Lê Thanh Hoàn, việc công chứng hợp đồng đặt cọc có thể gây ra tình huống phức tạp:

• Nếu bên mua vi phạm, bên bán có quyền giao dịch với người khác
• Nhưng nếu hợp đồng đặt cọc đã được công chứng mà chưa hủy, có thể phát sinh tranh chấp
• Thậm chí có thể bị lợi dụng để gây bất lợi cho bên bán

Do đó, ông đề nghị không nên đưa loại hợp đồng này vào diện bắt buộc công chứng trong dự thảo luật.

Cân bằng giữa an toàn pháp lý và sự thuận tiện

Nhiều đại biểu thống nhất rằng việc xác định phạm vi giao dịch bắt buộc công chứng có tác động rất lớn đến:

• Đời sống dân sự
• Hoạt động đầu tư kinh doanh
• Quyền lợi của người dân

Vì vậy, luật cần đảm bảo:

• Rõ ràng, minh bạch, tránh quy định định tính
• Thống nhất với các luật chuyên ngành
• Không tạo thêm rào cản thủ tục

Đặc biệt, trong bối cảnh thị trường bất động sản cần phục hồi, việc giảm bớt thủ tục hành chính là yếu tố quan trọng thúc đẩy giao dịch.

Tác động đến thị trường bất động sản

Nếu đề xuất này được thông qua, thị trường có thể ghi nhận nhiều thay đổi tích cực:

Giảm chi phí giao dịch

Người dân và doanh nghiệp không còn phải chi trả chi phí công chứng trong mọi trường hợp.

Tăng tính linh hoạt

Các bên có thể lựa chọn công chứng tùy theo mức độ rủi ro và nhu cầu.

Thúc đẩy thanh khoản thị trường

Giao dịch bất động sản trở nên nhanh chóng, thuận tiện hơn.

Tuy nhiên, điều này cũng đặt ra yêu cầu nâng cao ý thức pháp lý của người dân để hạn chế rủi ro khi không công chứng.

Góc nhìn chuyên gia: Linh hoạt nhưng cần kiểm soát

Các chuyên gia cho rằng hướng tiếp cận linh hoạt là phù hợp, nhưng cần đi kèm:

• Hệ thống pháp lý rõ ràng
• Cơ chế kiểm soát rủi ro hiệu quả
• Tăng cường minh bạch thông tin

Nếu không, việc nới lỏng có thể dẫn đến tranh chấp và rủi ro pháp lý trong giao dịch bất động sản.

Đề xuất sửa đổi Luật Công chứng theo hướng không bắt buộc công chứng mọi giao dịch bất động sản là bước đi đáng chú ý, phản ánh tư duy quản lý linh hoạt, phù hợp với thực tiễn.

Tuy nhiên, để chính sách phát huy hiệu quả, cần thiết kế quy định chi tiết, minh bạch và đồng bộ với các luật liên quan, nhằm vừa đảm bảo an toàn pháp lý, vừa tạo thuận lợi tối đa cho người dân và doanh nghiệp.