Đề xuất Tháp tài chính quốc tế bên Hồ Gươm gây tranh luận về bảo tồn không gian lịch sử Hà Nội

Từ ngày 7 đến 26/9, UBND phường Hoàn Kiếm phối hợp với UBND phường Cửa Nam tổ chức lấy ý kiến cộng đồng về phương án điều chỉnh cục bộ Quy hoạch phân khu đô thị H1-1B, H1-1C và quy hoạch chi tiết khu vực hồ Hoàn Kiếm.

Phạm vi nghiên cứu của đồ án rộng gần 66 ha, thuộc địa bàn hai phường Hoàn Kiếm và Cửa Nam. Đây là khu vực có vị trí đặc biệt quan trọng trong cấu trúc đô thị trung tâm Hà Nội, tập trung nhiều công trình kiến trúc, văn hóa và lịch sử có giá trị.

Đáng lưu ý, các phương án được đưa ra tại thời điểm này mới là nội dung nghiên cứu để lấy ý kiến, chưa phải phương án cuối cùng đã được cấp có thẩm quyền phê duyệt.

Theo định hướng tổng thể, hồ Hoàn Kiếm sẽ được tổ chức như một quảng trường lớn, đóng vai trò biểu tượng của Thủ đô. Không gian này được nghiên cứu kết nối với Quảng trường Cách mạng Tháng Tám và Nhà hát Lớn, qua đó hình thành một chuỗi không gian lịch sử – văn hóa – nghệ thuật có tính liên kết cao.

Trong tổng thể quy hoạch, khu vực phía Đông hồ Hoàn Kiếm được định hướng gắn kết hệ thống quảng trường, vườn hoa, bảo tàng và không gian kiến trúc cảnh quan. Đồng thời, các trục Tràng Tiền và đại lộ cảnh quan sông Hồng cũng được nghiên cứu nhằm tạo sự liên thông giữa khu vực trung tâm lịch sử với không gian đô thị mới.

Tháp tài chính quốc tế dự kiến đặt tại khu đất Bảo tàng Cách mạng cũ

Một trong những nội dung gây chú ý nhất là đề xuất bố trí Tháp tài chính quốc tế tại khu đất từng là Bảo tàng Cách mạng.

Theo phương án nghiên cứu, công trình mới sẽ được đặt tại khu đất này sau khi nghiên cứu hợp nhất Bảo tàng Lịch sử Quốc gia và Bảo tàng Cách mạng cũ thành một quần thể văn hóa liên thông trên mặt đất và dưới lòng đất.

Quy hoạch đặt ra yêu cầu kiểm soát chặt chẽ vị trí, chiều cao, hình khối và hình thức kiến trúc của Tháp tài chính quốc tế. Công trình được yêu cầu không che chắn những trục nhìn quan trọng, không phá vỡ không gian phía trước Bảo tàng Lịch sử Quốc gia và không làm suy giảm giá trị của các công trình lịch sử, văn hóa hiện hữu.

Tuy nhiên, chính sự xuất hiện của một cao ốc tài chính quy mô lớn trong khu vực giàu giá trị lịch sử đã tạo ra nhiều câu hỏi.

Liệu một tòa tháp hiện đại có thực sự phù hợp với không gian kiến trúc lịch sử quanh Hồ Gươm?

Đây không chỉ là câu chuyện về một công trình riêng lẻ mà còn liên quan đến cách Hà Nội cân bằng giữa nhu cầu phát triển đô thị, khai thác giá trị đất đai và bảo tồn di sản.

Kiến trúc hiện đại có thể xung đột với không gian Nhà hát Lớn

Theo kiến trúc sư Nguyễn Anh Tuấn, nếu quan sát phối cảnh tổng thể khu vực Nhà hát Lớn, Tháp tài chính quốc tế được thể hiện với hình khối vát chéo, nhiều góc cạnh sắc nhọn và diện tích bề mặt kính lớn.

Ông cho rằng hình thức mang tính “cơ học – hiện đại hóa” này có sự khác biệt đáng kể so với ngôn ngữ kiến trúc cổ điển, mềm mại của Nhà hát Lớn cũng như Bảo tàng Lịch sử Quốc gia.

Vấn đề vì vậy không chỉ nằm ở việc công trình cao bao nhiêu tầng, mà còn là tỷ lệ, hình khối, vật liệu, màu sắc và cách công trình tương tác với những kiến trúc lịch sử xung quanh.

Một tòa nhà có thể đẹp khi đứng độc lập nhưng chưa chắc phù hợp khi đặt vào một tổng thể đô thị lịch sử. Đây là bài toán thường gặp tại các khu vực trung tâm lâu đời, nơi giá trị của không gian không chỉ được tạo nên bởi từng công trình mà còn bởi mối quan hệ giữa chúng.

Hồ Gươm là nơi lưu giữ nhiều lớp ký ức của Hà Nội

Trao đổi với báo chí, TS, KTS Lê Phước Anh – Trưởng Khoa Kiến trúc, Đô thị và Khoa học bền vững, Trường Khoa học liên ngành và Nghệ thuật, Đại học Quốc gia Hà Nội – cho rằng Hồ Gươm là kết quả của quá trình tích tụ nhiều thời kỳ lịch sử.

Đó là dấu ấn thời phong kiến, thời Pháp thuộc, giai đoạn xây dựng chủ nghĩa xã hội và thời kỳ mở cửa, hội nhập.

Theo ông, điều cần thiết là bảo tồn sự hiện diện đa dạng của những lớp lịch sử này, thay vì biến khu vực thành một không gian chỉ đại diện cho một hoặc hai giai đoạn.

Điểm đáng chú ý trong quan điểm này là di sản không chỉ nằm ở những tòa nhà được xếp hạng hay những công trình có giá trị kiến trúc đặc biệt.

Di sản còn nằm trong ký ức của cộng đồng.

Với nhiều người Hà Nội, Hồ Gươm có thể gắn với những buổi đi dạo, những hàng cây, những quán kem, các cuộc gặp gỡ gia đình hay những kỷ niệm thời thơ ấu. Chính những trải nghiệm đó tạo nên giá trị tinh thần rất khó đo đếm bằng các chỉ số kinh tế.

TS, KTS Lê Phước Anh cho rằng những bản phối cảnh của đồ án ở giai đoạn hiện tại nên được xem như công cụ để cộng đồng cùng trao đổi và thảo luận, thay vì coi đó là một phương án cố định chắc chắn sẽ được triển khai.

Theo cách tiếp cận này, quá trình quy hoạch cần có thêm sự tham gia của nhiều nhóm đối tượng, đặc biệt là cư dân đang sinh sống và làm việc tại khu vực chịu tác động trực tiếp.

Tháp tài chính quốc tế đặt ra bài toán về tỷ lệ đô thị

Đối với Tháp tài chính quốc tế tại khu đất Bảo tàng Cách mạng cũ, KTS Lê Phước Anh nhận định phối cảnh hiện tại cho thấy sự xung đột về tỷ lệ và hình thái giữa công trình mới với cảnh quan lịch sử.

Đặc biệt, nếu dành một khối tích lớn cho mục đích thương mại và tài chính thay vì chức năng văn hóa, dự án có thể tạo ra sự thay đổi đáng kể đối với tinh thần của vùng lõi di sản.

Trong khu vực lân cận như Hàng Vôi, Hàng Tre hay Trần Quang Khải hiện đã có nhiều công trình cao tầng liên quan đến hoạt động tài chính, ngân hàng.

Do đó, việc bổ sung thêm một công trình thương mại quy mô lớn tại khu đất từng là Bảo tàng Cách mạng có thể tạo ra nhiều tranh luận về sự phù hợp với cấu trúc đô thị lịch sử.

Một câu hỏi quan trọng được đặt ra là: Khu vực trung tâm Hồ Gươm thực sự đang thiếu một công trình tài chính lớn, hay đang cần thêm những không gian văn hóa và công cộng có chất lượng?

Đây là câu hỏi không thể chỉ giải quyết bằng bài toán hiệu quả sử dụng đất. Nó cần được đặt trong bối cảnh rộng hơn về hình ảnh đô thị, bản sắc Hà Nội và giá trị lâu dài của khu vực trung tâm.

Không gian phía sau Nhà hát Lớn cũng cần được cân nhắc

Bên cạnh Tháp tài chính quốc tế, phương án quy hoạch còn nghiên cứu phát triển không gian văn hóa, nghệ thuật mở phía sau Nhà hát Lớn, kết hợp công trình hiện hữu với một không gian biểu diễn ngoài trời.

Ý tưởng tạo thêm không gian nghệ thuật công cộng có thể mang lại sức sống mới cho khu vực. Tuy nhiên, theo các chuyên gia, việc tổ chức sân khấu ngoài trời quy mô lớn cũng cần được cân nhắc kỹ về tỷ lệ, âm thanh, giao thông, cảnh quan và mối quan hệ với các công trình lịch sử.

Một không gian công cộng thành công không nhất thiết phải chứa càng nhiều công trình càng tốt. Đôi khi giá trị lớn nhất lại nằm ở khoảng trống, cây xanh, tầm nhìn và khả năng để con người trải nghiệm không gian một cách tự nhiên.

Bảo tồn không có nghĩa là đóng băng đô thị

Một trong những thách thức lớn nhất của quy hoạch khu vực Hồ Gươm là tìm được điểm cân bằng giữa bảo tồn và phát triển.

Bảo tồn một khu vực lịch sử không đồng nghĩa với việc giữ nguyên mọi thứ và không cho phép bất kỳ thay đổi nào. Ngược lại, phát triển cũng không đồng nghĩa với việc liên tục bổ sung các công trình mới bất kể bối cảnh.

Điều quan trọng là những công trình mới phải tạo được sự đối thoại với lịch sử thay vì cạnh tranh hoặc lấn át lịch sử.

Theo các chuyên gia, những công trình như Bảo tàng Cách mạng, Bảo tàng Địa chất và đặc biệt là Cung Thiếu nhi Hà Nội đều cần được nhìn nhận trong tổng thể ký ức đô thị.

Cung Thiếu nhi Hà Nội, với giá trị kiến trúc hiện đại đặc trưng, là một ví dụ cho thấy lịch sử đô thị không chỉ thuộc về các công trình cổ. Những kiến trúc của các thời kỳ sau cũng có thể trở thành một phần ký ức tập thể nếu được bảo tồn và nhìn nhận đúng giá trị.

Quy hoạch Hồ Gươm cần thêm nhiều góc nhìn trước khi quyết định

Về lâu dài, vấn đề quan trọng không chỉ là có xây Tháp tài chính quốc tế hay không mà còn là Hà Nội muốn hình thành hình ảnh như thế nào cho khu vực trung tâm lịch sử trong vài chục năm tới.

Một quyết định quy hoạch có thể tồn tại hàng chục, thậm chí hàng trăm năm. Nếu một công trình mới được xây dựng không phù hợp, việc sửa chữa hoặc loại bỏ sau này sẽ vô cùng khó khăn và tốn kém.

Ngược lại, nếu quy hoạch được nghiên cứu kỹ, lấy ý kiến rộng rãi và dung hòa được nhiều lợi ích, khu vực Hồ Gươm có thể tiếp tục phát huy vai trò là không gian công cộng quan trọng bậc nhất của Hà Nội.

Do đó, việc lấy ý kiến cộng đồng từ ngày 7 đến 26/9 được xem là một bước quan trọng để người dân, giới chuyên môn và các bên liên quan cùng tham gia vào quá trình định hình tương lai khu vực.

Như KTS Lê Phước Anh nhấn mạnh, Hà Nội cần có trách nhiệm gìn giữ không gian văn hóa và ký ức tập thể. Thành phố có thể phát triển hiện đại nhưng không nên đánh đổi những giá trị không thể thay thế.

Câu chuyện về Tháp tài chính quốc tế tại khu đất Bảo tàng Cách mạng cũ cho thấy bài toán quy hoạch Hồ Gươm không đơn thuần là câu chuyện về một dự án bất động sản hay một công trình kiến trúc.

Đó là bài toán về ký ức, bản sắc, cảnh quan và tương lai của trung tâm Hà Nội.

Nếu được nghiên cứu và điều chỉnh phù hợp, những không gian mới có thể bổ sung sức sống cho khu vực. Nhưng nếu tỷ lệ, hình thái và chức năng của công trình mới không hài hòa với cảnh quan hiện hữu, những tác động để lại có thể kéo dài qua nhiều thế hệ.

Vì vậy, trước khi đưa ra quyết định cuối cùng, việc tiếp tục lắng nghe ý kiến cộng đồng, giới kiến trúc, quy hoạch, văn hóa và các chuyên gia độc lập là cần thiết để bảo đảm Hồ Gươm vẫn giữ được sức hấp dẫn đặc biệt của một không gian lịch sử sống động, đồng thời có khả năng thích ứng với nhu cầu phát triển của Hà Nội hiện đại.

Một số câu hỏi thường gặp về quy hoạch Hồ Gươm và Tháp tài chính quốc tế

1. Tháp tài chính quốc tế dự kiến được xây ở đâu?

Theo phương án nghiên cứu, Tháp tài chính quốc tế được đề xuất tại khu đất Bảo tàng Cách mạng cũ, trong khu vực phía Đông Hồ Gươm, sau khi nghiên cứu phương án hợp nhất Bảo tàng Lịch sử Quốc gia và Bảo tàng Cách mạng cũ.

2. Tháp tài chính quốc tế đã được phê duyệt xây dựng chưa?

Chưa. Các phương án đang được đưa ra lấy ý kiến cộng đồng hiện mới là nội dung nghiên cứu, chưa phải phương án cuối cùng được cấp có thẩm quyền phê duyệt.

3. Vì sao dự án gây tranh luận?

Nguyên nhân chính nằm ở vị trí của công trình. Khu vực xung quanh Hồ Gươm, Nhà hát Lớn và Bảo tàng Lịch sử Quốc gia có giá trị đặc biệt về lịch sử, kiến trúc và ký ức đô thị. Một cao ốc tài chính hiện đại có thể tạo ra sự khác biệt lớn về tỷ lệ và hình thái kiến trúc.

4. Quy hoạch mới có chỉ tập trung xây dựng công trình cao tầng?

Không. Phương án nghiên cứu còn hướng đến việc kết nối quảng trường, vườn hoa, bảo tàng, không gian kiến trúc cảnh quan; phát triển không gian văn hóa, nghệ thuật mở và kết nối các trục đô thị quan trọng.

5. Người dân có thể đóng góp ý kiến cho phương án quy hoạch không?

Theo thông tin được công bố, từ ngày 7 đến 26/9, UBND phường Hoàn Kiếm phối hợp UBND phường Cửa Nam tổ chức lấy ý kiến cộng đồng về các nội dung điều chỉnh quy hoạch liên quan.