Nhà Ở Công Cộng Singapore và Cải Cách Hộ Khẩu Trung Quốc: Bài Học Quý Giá Cho Việt Nam Trong Quá Trình Đô Thị Hóa

Trong bối cảnh đô thị hóa mạnh mẽ tại châu Á, nhiều quốc gia đang đối mặt với áp lực lớn về nhà ở, hạ tầng xã hội và khả năng tiếp cận dịch vụ công, đặc biệt là đối với nhóm thu nhập thấp và lao động nhập cư. Đây không chỉ là vấn đề an sinh mà còn liên quan trực tiếp đến ổn định xã hội, tăng trưởng kinh tế và năng lực cạnh tranh dài hạn.

Trong số các mô hình nổi bật, Singapore và Trung Quốc đang trở thành hai trường hợp điển hình, mỗi quốc gia áp dụng cách tiếp cận khác nhau nhưng cùng hướng tới mục tiêu xây dựng đô thị bao trùm và bền vững.

Singapore: Nhà Ở Công Cộng – Trụ Cột Ổn Định Xã Hội

Singapore được xem là quốc gia thành công nhất về phát triển nhà ở công cộng. Hệ thống Housing & Development Board (HDB) hiện vận hành hơn 1 triệu căn hộ trải rộng tại 24 thị trấn và 3 khu dân cư, phục vụ khoảng 75-80% dân số.

Điểm đặc biệt là Singapore không xem nhà ở công cộng đơn thuần là chính sách an sinh mà là nền tảng xây dựng tầng lớp trung lưu, duy trì ổn định xã hội và hình thành bản sắc cộng đồng.

Ngay từ những năm đầu độc lập, chính phủ xác định việc người dân sở hữu nhà ổn định là yếu tố cốt lõi để phát triển đất nước. HDB được giao nhiệm vụ quy hoạch, phát triển và vận hành hệ thống nhà ở công cộng.

Hỗ trợ tài chính mạnh mẽ cho người dân

Singapore chấp nhận chi phí lớn để giữ giá nhà ở phù hợp. Trong năm tài khóa 2024, HDB ghi nhận thâm hụt ròng 6,34 tỷ SGD, chủ yếu đến từ hoạt động phát triển và bán nhà công cộng cũng như các khoản trợ cấp.

• Gia đình mua nhà lần đầu có thể nhận trợ cấp đến 120.000 SGD đối với căn hộ mới, 230.000 SGD đối với căn hộ bán lại.
• Người độc thân từ 35 tuổi trở lên được hỗ trợ lên tới 115.000 SGD.
• Khoảng 8-9/10 gia đình mua HDB lần đầu có thể trả góp bằng quỹ CPF mà hầu như không cần tiền mặt.

Singapore không chỉ xây nhà mà còn phát triển đồng bộ các “thị trấn hoàn chỉnh” với trường học, bệnh viện, công viên, ga MRT, trung tâm thương mại và không gian cộng đồng, hướng tới môi trường sống chất lượng.

Thách thức từ thị trường tăng giá

Thành công của HDB cũng kéo theo áp lực mới: giá bán lại căn hộ HDB tăng mạnh, nhiều giao dịch vượt 1 triệu SGD, đặc biệt tại các khu trung tâm như Queenstown, Bishan hay Bukit Merah.

Chính phủ vẫn tiếp tục mở rộng nguồn cung, dự kiến tung ra 55.000 căn hộ mới trong giai đoạn 2025-2027 để hạ nhiệt thị trường.

Trung Quốc: Cải Cách Hộ Khẩu – Mở Rộng Dịch Vụ Công

Trong khi Singapore tập trung vào sở hữu nhà, Trung Quốc lại đẩy mạnh cải cách hộ khẩu (hukou) để mở rộng khả năng tiếp cận dịch vụ công cho hàng trăm triệu lao động nhập cư.

Hệ thống hộ khẩu trước đây gắn quyền lợi như giáo dục, y tế, bảo hiểm với nơi đăng ký khai sinh, khiến hàng trăm triệu lao động nhập cư gặp khó khăn dù sống lâu dài tại đô thị.

Theo chính sách mới, các địa phương phải cung cấp dịch vụ công dựa trên nơi cư trú thực tế, giúp:

• Con em lao động nhập cư tiếp cận trường công lập
• Người lao động tham gia bảo hiểm xã hội tại nơi làm việc
• Mở rộng nhà ở cho thuê công cộng, nhà ở giá rẻ cho người nhập cư

Ngoài ra, Trung Quốc nới lỏng hạn chế hộ khẩu trong các lĩnh vực chăm sóc trẻ em, người cao tuổi và người khuyết tật. Các chính quyền địa phương được yêu cầu tăng hỗ trợ tài chính cho khu vực có lượng dân nhập cư lớn nhằm duy trì chất lượng dịch vụ công.

Nhà ở cho thuê giá rẻ – Giải pháp ổn định xã hội

Trung Quốc xây dựng khoảng 8,7 triệu căn nhà cho thuê được trợ cấp giai đoạn 2021-2025, ưu tiên lao động nhập cư, sinh viên mới tốt nghiệp và người dân mới đến thành phố, với diện tích chủ yếu dưới 70 m² và giá thuê thấp hơn thị trường.

Các địa phương cũng chuyển đổi căn hộ tồn kho từ thị trường bất động sản thành nhà ở giá rẻ, hỗ trợ tiêu dùng nội địa và ổn định dân cư đô thị.

Bài Học Gợi Mở Cho Việt Nam

Kinh nghiệm từ Singapore và Trung Quốc mang lại những gợi ý quan trọng cho Việt Nam trong quá trình đô thị hóa mạnh:

1. Nhà ở xã hội là chiến lược phát triển quốc gia: Cần kết hợp hạ tầng, giáo dục, y tế và các tiện ích cộng đồng để nâng cao chất lượng sống.
2. Mở rộng tiếp cận dịch vụ công dựa trên nơi cư trú thực tế: Giúp ổn định lực lượng lao động, thúc đẩy tiêu dùng và tăng trưởng dài hạn.
3. Vai trò Nhà nước trung tâm: Điều tiết thị trường nhà ở, bảo đảm tính bao trùm của đô thị hóa và hạn chế bất bình đẳng.

Trong dài hạn, thách thức không chỉ là xây thêm bao nhiêu tòa nhà hay mở rộng khu đô thị, mà là làm sao để người dân có khả năng sinh sống ổn định, tiếp cận công bằng với dịch vụ cơ bản, và cảm thấy thuộc về thành phố. Đây là yếu tố quyết định sự bền vững của đô thị hóa trong tương lai.