Hơn 10.400 cơ sở nhà, đất công dôi dư chưa được xử lý: Chính phủ đề xuất cơ chế cho thuê tối đa 5 năm

Việc sắp xếp tổ chức bộ máy và đơn vị hành chính trên cả nước đang đặt ra yêu cầu cấp thiết về quản lý, sử dụng hiệu quả tài sản công, đặc biệt là các trụ sở, cơ sở nhà đất không còn nhu cầu sử dụng. Theo số liệu của Bộ Tài chính, đến ngày 26/10, cả nước có 31.530 cơ sở nhà, đất dôi dư thuộc diện phải xử lý sau quá trình sắp xếp. Trong đó, 21.127 cơ sở đã hoàn thành xử lý, đạt gần 67%, nhưng vẫn còn 10.403 cơ sở cần tiếp tục giải quyết.

Trước thực trạng này, ngày 4/11, Thủ tướng Chính phủ ban hành Công điện số 71/CĐ-TTg về tăng cường hiệu quả quản lý, hạch toán và theo dõi tài sản công. Thủ tướng yêu cầu các cơ quan, đơn vị khẩn trương rà soát, cập nhật hồ sơ, bảo đảm số liệu tài sản thực tế thống nhất với sổ sách kế toán, đồng thời xử lý dứt điểm những tài sản hư hỏng, không còn nhu cầu sử dụng hoặc đang được sử dụng sai mục đích.

Đáng chú ý, Bộ Tài chính đang xây dựng dự thảo Nghị quyết của Chính phủ nhằm bổ sung một số cơ chế, chính sách đặc thù để đẩy nhanh tiến độ xử lý và khai thác nhà, đất dôi dư. Một trong những đề xuất đáng quan tâm là cho phép tổ chức phát triển quỹ đất hoặc đơn vị sự nghiệp công lập được cho thuê một số cơ sở nhà, đất trong thời gian chờ thực hiện thủ tục giao đất, cho thuê đất, với thời hạn tối đa 5 năm.

Cả nước còn hơn 10.400 cơ sở nhà, đất công dôi dư chưa được xử lý

Theo số liệu Bộ Tài chính công bố, tính đến ngày 26/10, tổng số cơ sở nhà, đất dôi dư thuộc diện phải xử lý sau sắp xếp tổ chức bộ máy và đơn vị hành chính là 31.530 cơ sở.

Trong số này, 21.127 cơ sở đã hoàn thành xử lý, tương đương gần 67%. Như vậy, vẫn còn 10.403 cơ sở chưa được giải quyết dứt điểm. Đây là khối lượng tài sản công đáng kể, đòi hỏi các bộ, ngành và địa phương tiếp tục rà soát, xác định phương án sử dụng phù hợp.

Việc xử lý nhà, đất dôi dư không đơn thuần là sắp xếp lại trụ sở sau khi các cơ quan thay đổi tổ chức. Đây còn là nhiệm vụ nhằm hạn chế tình trạng tài sản công bị bỏ trống, xuống cấp, lãng phí hoặc không được khai thác đúng công năng.

Những cơ sở không còn được sử dụng có thể được xem xét chuyển đổi mục đích, bố trí cho đơn vị khác sử dụng hoặc khai thác theo các cơ chế phù hợp với quy định pháp luật. Tuy nhiên, quá trình này cần bảo đảm đúng thẩm quyền, đúng mục đích và không làm thất thoát tài sản nhà nước.

Tuyên Quang và Bắc Ninh đạt tỷ lệ xử lý gần 100%

Số liệu thống kê cho thấy tiến độ xử lý nhà, đất dôi dư giữa các địa phương có sự khác biệt đáng kể. Đáng chú ý, một số địa phương có số lượng cơ sở phải xử lý tương đối lớn nhưng vẫn đạt tỷ lệ hoàn thành cao.

Tuyên Quang là một trong những địa phương có kết quả nổi bật. Trong tổng số 1.611 cơ sở nhà, đất thuộc diện phải xử lý, địa phương đã hoàn thành 1.581 cơ sở, đạt tỷ lệ 98,1%. Số lượng còn lại chỉ là 30 cơ sở.

Bắc Ninh cũng ghi nhận tiến độ tích cực. Địa phương có 1.031 cơ sở cần xử lý, trong đó đã hoàn thành 1.001 cơ sở, tương đương 97,1%. Kết quả này cho thấy việc có số lượng tài sản dôi dư lớn không đồng nghĩa với tiến độ xử lý chậm.

Một số địa phương khác cũng đạt kết quả đáng chú ý. An Giang có tổng cộng 1.192 cơ sở và đã xử lý được 993 cơ sở. Hải Phòng có 1.001 cơ sở, trong đó 892 cơ sở đã hoàn thành, đạt tỷ lệ 89,1%.

Những kết quả này cho thấy công tác rà soát, phân loại và tổ chức xử lý tài sản công có thể được đẩy nhanh khi địa phương chủ động xây dựng phương án và triển khai đồng bộ các nhiệm vụ liên quan.

TP.HCM mới xử lý 5%, Đà Nẵng còn 965 cơ sở chưa hoàn thành

Ở chiều ngược lại, một số địa phương vẫn có tiến độ xử lý nhà, đất dôi dư thấp hơn đáng kể so với mức bình quân chung.

TP.HCM mới hoàn thành xử lý 14 trong tổng số 279 cơ sở, tương đương khoảng 5%. Đây là một trong những tỷ lệ thấp nhất trong nhóm địa phương được thống kê.

Cà Mau đạt tỷ lệ 11%, trong khi Quảng Trị đạt 11,6%. Đà Nẵng cũng mới hoàn thành 24% số cơ sở thuộc diện phải xử lý. Đáng chú ý, địa phương này vẫn còn tới 965 cơ sở nhà, đất dôi dư chưa hoàn thành xử lý.

Gia Lai cũng là địa phương có số lượng cơ sở tồn đọng lớn, với 971 cơ sở chưa được xử lý.

Sự chênh lệch về tiến độ giữa các địa phương cho thấy khối lượng công việc không phải yếu tố duy nhất quyết định kết quả. Khả năng rà soát hiện trạng, hoàn thiện hồ sơ pháp lý, xác định phương án sử dụng và tổ chức thực hiện cũng có vai trò quan trọng.

Đối với những cơ sở có tình trạng pháp lý phức tạp, công trình xuống cấp hoặc chưa xác định được đơn vị tiếp nhận, việc xử lý có thể mất nhiều thời gian hơn. Nếu không có phương án cụ thể, tài sản công dễ rơi vào tình trạng bỏ trống kéo dài, gây lãng phí nguồn lực và phát sinh chi phí quản lý, bảo vệ.

17 địa phương và 15 cơ quan Trung ương có tiến độ thấp hơn mức chung

Theo số liệu được Bộ Tài chính tổng hợp, có 17 địa phương và 15 cơ quan Trung ương có tỷ lệ hoàn thành xử lý nhà, đất dôi dư thấp hơn tiến độ chung.

Trong nhóm địa phương, số lượng cơ sở nhà, đất còn phải tiếp tục xử lý lên tới 9.608 cơ sở. Đây là phần lớn khối lượng công việc còn tồn đọng trên cả nước.

Đối với khối bộ, cơ quan Trung ương, còn 795 cơ sở chưa hoàn thành xử lý, thuộc 22 đơn vị.

Những con số này cho thấy nhiệm vụ sắp xếp, xử lý tài sản công vẫn cần được tập trung thực hiện trong thời gian tới. Nếu các cơ sở không còn nhu cầu sử dụng tiếp tục bị bỏ trống, ngân sách nhà nước có thể phải gánh thêm chi phí bảo trì, bảo vệ và quản lý, trong khi giá trị khai thác của tài sản không được phát huy.

Vì vậy, việc đẩy nhanh tiến độ cần đi cùng với yêu cầu kiểm soát chặt chẽ quá trình xử lý. Mục tiêu không chỉ là hoàn thành các chỉ tiêu thống kê mà còn phải bảo đảm tài sản công được sử dụng đúng mục đích, hiệu quả và minh bạch.

Bộ Tài chính xây dựng phần mềm theo dõi tài sản nhà, đất dôi dư

Để tăng cường khả năng giám sát và tổng hợp dữ liệu, Bộ Tài chính đã xây dựng phần mềm theo dõi tình hình sắp xếp, xử lý và khai thác các cơ sở nhà, đất dôi dư.

Theo ông Nguyễn Tân Thịnh, Cục trưởng Cục Quản lý công sản thuộc Bộ Tài chính, dữ liệu trên phần mềm sẽ phục vụ công tác theo dõi, tổng hợp và đánh giá tiến độ thực hiện của các bộ, ngành và địa phương.

Hệ thống này đồng thời cung cấp nguồn thông tin phục vụ hoạt động chỉ đạo, điều hành và giám sát. Việc ứng dụng phần mềm được kỳ vọng giúp cơ quan quản lý nắm bắt tình hình xử lý tài sản công một cách có hệ thống, hạn chế tình trạng số liệu thiếu đồng bộ hoặc cập nhật chậm.

Đây cũng là cơ sở để đánh giá trách nhiệm của từng đơn vị trong quá trình triển khai nhiệm vụ. Theo định hướng được nêu, tiến độ và kết quả xử lý nhà, đất dôi dư sẽ là một trong những tiêu chí đánh giá mức độ hoàn thành nhiệm vụ của người đứng đầu cấp ủy, chính quyền tại các bộ, cơ quan Trung ương và địa phương, cũng như các đơn vị có liên quan.

Điều này cho thấy việc xử lý tài sản công không còn chỉ là nhiệm vụ hành chính riêng lẻ của cơ quan quản lý tài sản, mà còn gắn với trách nhiệm điều hành và kết quả thực hiện nhiệm vụ của người đứng đầu.

Đề xuất cho thuê nhà, đất dôi dư tối đa 5 năm trong thời gian chờ xử lý

Một trong những nội dung đáng chú ý là Bộ Tài chính đang dự thảo Nghị quyết của Chính phủ để bổ sung cơ chế, chính sách đặc thù nhằm đẩy nhanh tiến độ xử lý và khai thác nhà, đất dôi dư.

Dự thảo được xây dựng theo hướng tăng cường phân cấp, phân quyền, đồng thời tạo điều kiện để các cơ sở nhà, đất chưa được giao hoặc cho thuê theo phương án chính thức có thể được khai thác trong thời gian chờ hoàn thiện thủ tục.

Cụ thể, dự thảo đề xuất cho phép tổ chức phát triển quỹ đất, nếu được Chủ tịch UBND cấp tỉnh đồng ý, được cho thuê nhà, đất dôi dư đã tiếp nhận. Cơ chế này được áp dụng tương tự như đối với tổ chức có chức năng quản lý, kinh doanh nhà tại địa phương trong thời gian chưa thực hiện giao đất hoặc cho thuê đất.

Đáng chú ý, tổ chức phát triển quỹ đất không phải thực hiện thủ tục bổ sung nhiệm vụ quản lý, kinh doanh nhà. Thời hạn cho thuê tối đa được đề xuất là 5 năm.

Đây là giải pháp nhằm hạn chế tình trạng nhà, đất công bị bỏ trống trong thời gian chờ cơ quan có thẩm quyền quyết định phương án sử dụng chính thức. Thay vì để tài sản không được khai thác, cơ chế cho thuê có thể tạo điều kiện sử dụng tạm thời, đồng thời phát huy giá trị của tài sản nhà nước.

Tuy nhiên, việc cho thuê vẫn phải tuân thủ các điều kiện và thẩm quyền theo cơ chế được ban hành. Thời hạn tối đa 5 năm cũng cho thấy đây là giải pháp khai thác trong giai đoạn chuyển tiếp, không phải phương án thay thế cho việc hoàn thiện thủ tục giao đất hoặc cho thuê đất theo quy định.

Cấp xã có thể giao đơn vị sự nghiệp công lập cho thuê nhà, đất dôi dư

Không chỉ áp dụng đối với tổ chức phát triển quỹ đất cấp tỉnh, dự thảo còn đề xuất cơ chế xử lý đối với nhà, đất dôi dư do UBND cấp xã tiếp nhận.

Theo đó, trong trường hợp có nhu cầu khai thác ngắn hạn khi chưa thực hiện thủ tục giao đất hoặc cho thuê đất, Chủ tịch UBND cấp xã có thể giao đơn vị sự nghiệp công lập trong lĩnh vực kinh tế trực thuộc thực hiện việc cho thuê nhà, đất.

Cơ chế này được đề xuất theo hướng tương tự đối với tổ chức phát triển quỹ đất. Đơn vị sự nghiệp công lập không phải thực hiện thủ tục bổ sung nhiệm vụ quản lý, kinh doanh nhà và thời hạn cho thuê tối đa là 5 năm.

Một điểm quan trọng được đặt ra là trong thời gian thuê, nếu Nhà nước thực hiện kế hoạch sử dụng đất thì hợp đồng thuê phải chấm dứt trước thời hạn.

Quy định này nhằm bảo đảm việc khai thác tạm thời không làm ảnh hưởng đến kế hoạch sử dụng đất và quyền quản lý của Nhà nước đối với tài sản công. Bên thuê cần nhận thức rõ tính chất có thời hạn của hợp đồng, bởi tài sản có thể được thu hồi để phục vụ phương án sử dụng đất đã được cơ quan có thẩm quyền quyết định.

Nếu được thông qua và triển khai theo đúng quy định, cơ chế này có thể tạo thêm phương án khai thác đối với những cơ sở nhà, đất dôi dư thuộc phạm vi quản lý của cấp xã.

Đề xuất ưu tiên cho thuê nhà, đất đối với các lĩnh vực xã hội hóa

Dự thảo Nghị quyết cũng đề xuất cơ chế ưu tiên thuê nhà, đất đối với các cơ sở thực hiện xã hội hóa thuộc danh mục do Thủ tướng Chính phủ ban hành và đáp ứng tiêu chí về quy mô, tiêu chuẩn.

Theo đề xuất, việc ưu tiên chỉ được áp dụng khi tổ chức thuê sử dụng nhà, đất vào đúng mục đích phù hợp với lĩnh vực và loại hình xã hội hóa.

Các lĩnh vực được đề cập gồm giáo dục, dạy nghề, y tế, văn hóa, thể thao và môi trường.

Đây là những lĩnh vực có nhu cầu về cơ sở vật chất để cung cấp dịch vụ cho cộng đồng. Việc ưu tiên tiếp cận nhà, đất công dôi dư có thể góp phần tận dụng cơ sở hạ tầng sẵn có, đồng thời hỗ trợ phát triển các hoạt động xã hội hóa.

Tuy nhiên, cơ chế ưu tiên không có nghĩa mọi tổ chức hoạt động trong các lĩnh vực trên đều mặc nhiên được thuê nhà, đất. Đối tượng phải thuộc danh mục do Thủ tướng ban hành, đáp ứng các tiêu chí về quy mô, tiêu chuẩn và sử dụng tài sản đúng mục đích được ưu tiên.

Dự thảo cũng đề cập đến quy định về tiền đặt trước khi thuê nhà. Trường hợp đối tượng được ưu tiên không đáp ứng các điều kiện theo quy định, tổ chức đó phải hoàn trả số tiền thuê nhà đã được miễn, giảm cùng khoản tiền tương đương tiền chậm nộp theo quy định của pháp luật về quản lý thuế.

Cơ chế này nhằm bảo đảm chính sách ưu tiên được áp dụng đúng đối tượng, tránh tình trạng lợi dụng ưu đãi để hưởng lợi không phù hợp.

Xử lý các hợp đồng viễn thông trên nhà, đất dôi dư

Một nội dung khác trong dự thảo liên quan đến những cơ sở nhà, đất dôi dư có công trình viễn thông đã được lắp đặt trước thời điểm bàn giao.

Theo đề xuất, đơn vị tiếp nhận có thể kế thừa hợp đồng đã ký kết hoặc tiếp tục khai thác công trình viễn thông theo quy định.

Đây là vấn đề cần được tính đến trong quá trình bàn giao tài sản công, bởi một số cơ sở nhà, đất có thể đang được sử dụng để lắp đặt hạ tầng kỹ thuật phục vụ hoạt động viễn thông.

Nếu không có cơ chế xử lý phù hợp, việc thay đổi đơn vị quản lý có thể gây gián đoạn hợp đồng hoặc ảnh hưởng đến quá trình khai thác hạ tầng đã được đầu tư.

Việc cho phép kế thừa hợp đồng hoặc tiếp tục khai thác theo quy định sẽ giúp quá trình chuyển giao tài sản được thực hiện thuận lợi hơn, đồng thời hạn chế lãng phí đối với các công trình viễn thông đã có sẵn.

Khai thác hiệu quả nhà, đất công dôi dư: Bài toán quản lý và nguồn lực đô thị

Với hơn 10.400 cơ sở nhà, đất dôi dư vẫn cần tiếp tục xử lý, nhiệm vụ đặt ra không chỉ là hoàn thành việc sắp xếp tài sản sau khi tổ chức bộ máy thay đổi. Quan trọng hơn, các cơ quan quản lý phải xác định được phương án sử dụng phù hợp cho từng cơ sở, tránh để tài sản công bị bỏ không trong thời gian dài.

Đối với những cơ sở có thể tiếp tục sử dụng cho hoạt động công, việc điều chuyển hoặc bố trí lại cần được thực hiện phù hợp với nhu cầu thực tế. Với những tài sản chưa thể giao đất hoặc cho thuê đất ngay, cơ chế khai thác tạm thời được đề xuất có thể giúp giảm tình trạng bỏ trống và phát huy giá trị sử dụng.

Trong khi đó, những cơ sở có thể phục vụ các lĩnh vực xã hội hóa như giáo dục, y tế, văn hóa, thể thao, dạy nghề và môi trường cũng có cơ hội được khai thác theo cơ chế ưu tiên nếu đáp ứng đầy đủ điều kiện.

Đối với thị trường bất động sản, việc xử lý nhà, đất công dôi dư là vấn đề đáng theo dõi vì liên quan trực tiếp đến quản lý quỹ đất, sử dụng tài sản công và định hướng phát triển đô thị. Tuy nhiên, không phải toàn bộ nhà, đất dôi dư đều được đưa ra thị trường hoặc có thể chuyển thành dự án bất động sản. Việc khai thác phải căn cứ vào quy hoạch, mục đích sử dụng đất, phương án sắp xếp tài sản và các quy định pháp luật liên quan.

Trong thời gian tới, tiến độ triển khai Công điện 71/CĐ-TTg cùng quá trình hoàn thiện dự thảo Nghị quyết của Chính phủ sẽ là những nội dung quan trọng cần tiếp tục theo dõi. Nếu các cơ chế mới được ban hành và thực hiện hiệu quả, đây có thể là cơ sở để đẩy nhanh quá trình xử lý tài sản công, hạn chế lãng phí và khai thác tốt hơn nguồn lực nhà, đất thuộc sở hữu Nhà nước.

Nguồn tham khảo: Công điện 71/CĐ-TTg ngày 4/11 của Thủ tướng Chính phủ; số liệu và thông tin từ Bộ Tài chính về tình hình sắp xếp, xử lý nhà, đất dôi dư.

Câu hỏi thường gặp về xử lý nhà, đất công dôi dư

1. Cả nước hiện còn bao nhiêu cơ sở nhà, đất dôi dư chưa được xử lý?

Theo số liệu Bộ Tài chính tính đến ngày 26/10, cả nước có 31.530 cơ sở nhà, đất dôi dư thuộc diện phải xử lý sau sắp xếp tổ chức bộ máy và đơn vị hành chính. Trong đó, 21.127 cơ sở đã hoàn thành, còn 10.403 cơ sở cần tiếp tục xử lý.

2. Địa phương nào có tỷ lệ xử lý nhà, đất dôi dư cao?

Tuyên Quang đã hoàn thành xử lý 1.581/1.611 cơ sở, đạt 98,1%. Bắc Ninh hoàn thành 1.001/1.031 cơ sở, đạt 97,1%. Hải Phòng cũng đạt tỷ lệ 89,1%.

3. Địa phương nào có tiến độ xử lý thấp?

Theo số liệu được nêu, TP.HCM mới xử lý 14/279 cơ sở, đạt khoảng 5%. Cà Mau đạt 11%, Quảng Trị đạt 11,6% và Đà Nẵng đạt 24%.

4. Dự thảo Nghị quyết đề xuất thời hạn cho thuê nhà, đất dôi dư tối đa bao lâu?

Dự thảo đề xuất thời hạn cho thuê tối đa 5 năm đối với cơ sở nhà, đất dôi dư được tổ chức phát triển quỹ đất hoặc đơn vị sự nghiệp công lập được giao khai thác trong thời gian chờ thực hiện thủ tục giao đất, cho thuê đất.

5. Cơ quan nào có thể được giao cho thuê nhà, đất dôi dư?

Theo đề xuất, tổ chức phát triển quỹ đất có thể được cho thuê nhà, đất đã tiếp nhận nếu được Chủ tịch UBND cấp tỉnh đồng ý. Đối với nhà, đất do UBND cấp xã tiếp nhận, Chủ tịch UBND cấp xã có thể giao đơn vị sự nghiệp công lập trong lĩnh vực kinh tế trực thuộc thực hiện việc cho thuê theo cơ chế tương tự.

6. Những lĩnh vực nào được đề xuất ưu tiên thuê nhà, đất công dôi dư?

Các lĩnh vực được đề cập gồm giáo dục, dạy nghề, y tế, văn hóa, thể thao và môi trường. Đối tượng ưu tiên phải thuộc danh mục do Thủ tướng Chính phủ ban hành, đáp ứng tiêu chí về quy mô, tiêu chuẩn và sử dụng nhà, đất đúng mục đích xã hội hóa.

7. Nếu Nhà nước cần sử dụng lại nhà, đất đang cho thuê thì xử lý thế nào?

Theo nội dung dự thảo, nếu trong thời hạn thuê Nhà nước thực hiện kế hoạch sử dụng đất thì hợp đồng thuê phải chấm dứt trước thời hạn.

8. Việc xử lý nhà, đất dôi dư có đồng nghĩa các tài sản này sẽ được bán hoặc phát triển thành dự án bất động sản không?

Không. Phương án xử lý có thể bao gồm tiếp tục bố trí sử dụng, điều chuyển, khai thác hoặc thực hiện các hình thức xử lý khác theo quy định. Việc sử dụng tài sản phải phù hợp với mục đích, quy hoạch và phương án được cơ quan có thẩm quyền quyết định.