Hà Nội tiếp tục đề án giãn dân phố cổ: Đề xuất 902 căn nhà ở xã hội, người đủ điều kiện được mua không qua bốc thăm

Hà Nội xem xét chính sách đặc thù cho người dân khó khăn về nhà ở tại phố cổ

Sáng 28/10, HĐND TP Hà Nội tổ chức kỳ họp chuyên đề thứ Bảy để xem xét, quyết nghị các nội dung thuộc thẩm quyền. Một trong những nội dung đáng chú ý là dự thảo nghị quyết về giải quyết chỗ ở cho nhóm người dân khó khăn về nhà ở tại khu vực phố cổ, phố cũ, theo hướng cho phép người đủ điều kiện mua hoặc thuê mua nhà ở xã hội mà không phải tham gia bốc thăm.

Đề xuất được đưa ra trong bối cảnh tình trạng nhiều hộ gia đình sống chen chúc trong những căn nhà có diện tích hạn chế tại khu vực trung tâm Hà Nội vẫn là vấn đề đáng quan tâm. Theo kết quả rà soát của UBND phường Hoàn Kiếm, có 902 hộ với tổng cộng 3.621 nhân khẩu đang sinh sống trong các nhà đông hộ, với diện tích nhà ở bình quân dưới 5m² sàn/người.

Nếu được thông qua và triển khai theo phương án đề xuất, chính sách sẽ tạo thêm cơ hội để nhóm cư dân khó khăn chuyển đến nơi ở có điều kiện sinh hoạt tốt hơn. Đồng thời, đây cũng là bước tiếp nối nỗ lực thực hiện đề án giãn dân phố cổ được ban hành từ năm 2013, vốn chưa đạt tiến triển như kỳ vọng do thiếu quỹ nhà sẵn sàng bố trí cho người dân.

Cần phân biệt giữa nội dung đang được trình xem xét và chính sách đã có hiệu lực. Các điều kiện, trình tự đăng ký, danh mục căn hộ và thời điểm thực hiện cuối cùng cần căn cứ vào nghị quyết được thông qua cùng hướng dẫn chính thức của cơ quan có thẩm quyền.

902 hộ với 3.621 nhân khẩu đang sống trong điều kiện chật hẹp

Theo số liệu rà soát của UBND phường Hoàn Kiếm, 902 hộ thuộc nhóm được đề cập có tổng cộng 3.621 nhân khẩu. Bình quân mỗi hộ có khoảng bốn người, trong khi diện tích nhà ở bình quân thấp hơn 5m² sàn/người. Nhiều gia đình có nhiều thế hệ cùng sinh hoạt trên diện tích chưa đến 20m² sàn.

Thực trạng này không đơn thuần là thiếu không gian sinh hoạt. Diện tích quá nhỏ còn ảnh hưởng đến sự riêng tư, điều kiện nghỉ ngơi, học tập và chất lượng cuộc sống của các thành viên trong gia đình. Khi nhiều người cùng sử dụng một không gian hạn chế, những nhu cầu thiết yếu như nấu ăn, vệ sinh, thông gió và tiếp cận ánh sáng tự nhiên cũng trở nên khó khăn hơn.

Theo đánh giá được nêu trong hồ sơ đề xuất, một bộ phận cư dân đang sống trong những căn nhà ống cũ, nằm sâu trong các ngõ nhỏ. Lối thoát nạn có nơi hạn chế hoặc phải sử dụng chung, gây khó khăn cho việc tiếp cận của phương tiện chữa cháy khi xảy ra sự cố.

Nhiều căn nhà thiếu ánh sáng, thông gió; các hộ phải dùng chung khu vệ sinh, bếp hoặc nguồn nước. Đây là những yếu tố có thể làm gia tăng rủi ro về an toàn và ảnh hưởng đến sức khỏe, đặc biệt với người cao tuổi, trẻ nhỏ và người có hoàn cảnh khó khăn.

UBND thành phố cho rằng tình trạng này chưa đáp ứng yêu cầu về điều kiện sống tối thiểu, đồng thời đặt ra vấn đề bảo đảm quyền có nơi ở hợp pháp của công dân theo Điều 22 Hiến pháp năm 2013.

Trong bối cảnh đó, phương án bố trí nhà ở xã hội được xem là một hướng xử lý nhằm hỗ trợ những hộ khó khăn nhất, thay vì để người dân tự giải quyết trong điều kiện hạn chế về tài chính và khả năng cải tạo nhà ở.

Mỗi hộ đủ điều kiện được mua hoặc thuê mua một căn, không qua bốc thăm

Theo phương án UBND TP Hà Nội trình HĐND thành phố, mỗi hộ gia đình hoặc cá nhân đủ điều kiện được mua hoặc thuê mua một căn hộ nhà ở xã hội trong quỹ nhà được bố trí. Việc phân bổ dự kiến không qua bốc thăm và mỗi hộ chỉ được giải quyết một lần.

Cơ chế này có điểm khác biệt so với cách phân bổ nhà ở xã hội thường gắn với quy trình tiếp nhận hồ sơ và lựa chọn người mua khi số lượng đăng ký vượt nguồn cung. Đối với nhóm đối tượng đặc thù tại phố cổ, phố cũ, thành phố đề xuất xác định điều kiện theo tình trạng cư trú, diện tích nhà ở và mức độ khó khăn, sau đó phê duyệt danh sách đủ điều kiện.

Tuy nhiên, không phải tất cả cư dân sinh sống tại phố cổ đều tự động được hưởng chính sách. Người đăng ký phải đáp ứng đồng thời các yêu cầu cụ thể.

Thứ nhất, người đăng ký phải có đăng ký thường trú và thực tế sinh sống tại nhà ở thuộc khu vực phố cổ, phố cũ của phường Hoàn Kiếm trước ngày nghị quyết được thông qua.

Thứ hai, diện tích nhà ở bình quân phải dưới 5m² sàn/người. Đây là tiêu chí nhằm xác định nhóm hộ đang sống trong điều kiện chật chội theo kết quả rà soát.

Thứ ba, người đăng ký phải đáp ứng các điều kiện mua hoặc thuê mua nhà ở xã hội theo quy định pháp luật hiện hành. Việc đáp ứng tiêu chí diện tích không thay thế các điều kiện pháp lý khác đối với người mua hoặc thuê mua.

Thứ tư, hộ gia đình hoặc cá nhân phải tự nguyện đăng ký và được UBND phường phê duyệt trong danh sách.

Việc yêu cầu người dân tự nguyện tham gia có ý nghĩa quan trọng, bởi chuyển nơi ở không chỉ là thay đổi căn nhà mà còn có thể tác động đến công việc, sinh hoạt, học tập của con cái và mạng lưới hỗ trợ gia đình. Người dân cần được tiếp cận đầy đủ thông tin về căn hộ, giá bán, điều kiện thanh toán và địa điểm nơi ở mới trước khi đưa ra quyết định.

Năm 2026 dự kiến bố trí 552 căn hộ tại 9 dự án

Theo tờ trình, thành phố dự kiến bố trí tối đa 902 căn hộ nhà ở xã hội, tương ứng với số hộ thuộc nhóm giãn dân tự nguyện được rà soát. Số lượng thực tế sẽ được điều chỉnh theo nhu cầu đăng ký mua, thuê mua và điều kiện triển khai.

Trong năm 2026, phương án dự kiến bố trí trước 552 căn hộ tại 9 dự án. Phần nhu cầu còn lại dự kiến tiếp tục được giải quyết trong năm 2027, tùy thuộc vào tiến độ và quỹ nhà có thể đưa vào bố trí.

Các khu vực được nêu trong danh mục dự kiến gồm Lĩnh Nam, Đại Mỗ, Đan Phượng, Thạch Thất, Vĩnh Hưng, Mê Linh và Phúc Thịnh. Đây là những địa điểm nằm ngoài lõi phố cổ, tạo thêm lựa chọn để người dân chuyển đến nơi ở mới có diện tích và điều kiện sinh hoạt phù hợp hơn.

Theo đề xuất, mỗi dự án bố trí không quá 20% số căn hộ mở bán, trên cơ sở thỏa thuận với chủ đầu tư. Việc lựa chọn dự án phải tính đến khả năng kết nối giao thông công cộng, ưu tiên các khu vực gắn với đường sắt đô thị; đồng thời cần có trường học, cơ sở y tế, chợ và dịch vụ thương mại.

Tiến độ hoàn thành của dự án cũng là tiêu chí quan trọng. Quỹ căn hộ chỉ có thể đáp ứng mục tiêu giãn dân khi đủ điều kiện bàn giao hoặc bố trí sử dụng theo kế hoạch. Việc xác định cơ cấu căn hộ cần phù hợp với quy mô gia đình bình quân khoảng bốn người, nhằm hạn chế tình trạng chuyển từ một nơi ở chật hẹp sang không gian mới vẫn không đáp ứng nhu cầu sinh hoạt.

Dù danh mục dự án đã được nêu trong phương án, người dân cần theo dõi thông báo chính thức về tên dự án, số lượng căn hộ, loại căn hộ và thời gian đăng ký. Danh mục dự kiến không đồng nghĩa toàn bộ căn hộ đã sẵn sàng bàn giao hoặc chắc chắn được dành cho chương trình.

Nếu số hộ đăng ký vượt số căn hộ, tiêu chí ưu tiên ra sao?

Một vấn đề quan trọng trong quá trình triển khai là khả năng số hộ đăng ký tại một dự án vượt quá số căn hộ được bố trí. Để xử lý tình huống này, tờ trình đề xuất thứ tự ưu tiên dựa trên mức độ khó khăn và một số tiêu chí xã hội.

Trước tiên, các hộ có diện tích nhà ở bình quân thấp nhất được ưu tiên. Sau đó, thành phố xem xét các hộ có người cao tuổi, người khuyết tật, hộ nghèo và hộ cận nghèo. Thời điểm đăng ký trước cũng là tiêu chí được tính đến trong trường hợp cần phân loại thêm.

Phương án này hướng đến việc ưu tiên nhóm có nhu cầu cấp thiết hơn, thay vì chỉ dựa vào thứ tự nộp hồ sơ. Những hộ đủ điều kiện nhưng chưa được bố trí tại dự án đã đăng ký có thể được xem xét chuyển sang dự án khác trong quỹ nhà của chương trình.

Để bảo đảm minh bạch, quỹ nhà dự kiến phải được công bố công khai trước khi tiếp nhận đăng ký. Nội dung công khai bao gồm thông tin dự án, số lượng và loại căn hộ, tiến độ dự kiến. Những căn hộ không có người đủ điều kiện đăng ký sau thời hạn quy định sẽ được bán hoặc cho thuê mua cho các đối tượng khác theo quy định.

Công khai thông tin từ đầu giúp người dân có cơ sở lựa chọn, đồng thời hạn chế tình trạng hiểu nhầm về quyền được mua nhà hoặc kỳ vọng rằng mọi hồ sơ đăng ký đều chắc chắn được chấp thuận.

Người dân phải chuyển toàn bộ nhân khẩu khỏi nơi ở cũ

Đi cùng với quyền được mua hoặc thuê mua nhà không qua bốc thăm là các nghĩa vụ về chuyển nơi cư trú. Theo tờ trình, người tham gia phải di chuyển toàn bộ nhân khẩu của hộ khỏi chỗ ở cũ và đăng ký thường trú tại nhà mới trong thời hạn do UBND thành phố quy định.

Yêu cầu này nhằm bảo đảm mục tiêu giãn dân được thực hiện trên thực tế. Nếu một hộ nhận nhà mới nhưng vẫn duy trì toàn bộ nhân khẩu tại nơi ở cũ, mật độ cư trú tại khu vực phố cổ sẽ khó được cải thiện như mục tiêu đặt ra.

Đối với trường hợp đang thuê nhà thuộc tài sản công, người dân phải chấm dứt hợp đồng thuê và bàn giao lại diện tích nhà cho cơ quan quản lý nhà ở. Đây là nội dung liên quan trực tiếp đến việc quản lý, sử dụng quỹ nhà công và tránh tình trạng một hộ tiếp tục giữ chỗ ở cũ sau khi đã được bố trí nơi ở mới.

Đối với nhà thuộc sở hữu của hộ gia đình hoặc cá nhân, việc xử lý dự kiến được thực hiện theo phương án do UBND thành phố quy định. Nguyên tắc đặt ra là không tăng thêm nhân khẩu và không để tình trạng chật chội tái diễn tại phần diện tích đã chuyển đi.

Tuy nhiên, phương án xử lý cụ thể đối với nhà thuộc sở hữu tư nhân cần được làm rõ trong các quy định triển khai. Mỗi trường hợp có thể khác nhau về quyền sở hữu, số hộ cùng sinh sống, tình trạng sử dụng và quan hệ giữa các thành viên. Cơ chế rõ ràng sẽ giúp người dân hiểu quyền lợi, nghĩa vụ và các bước cần thực hiện trước khi chuyển nhà.

Vì sao đề án giãn dân phố cổ kéo dài từ năm 2013?

Đề án giãn dân phố cổ Hà Nội được ban hành từ năm 2013 nhưng chưa triển khai được như kỳ vọng. Theo UBND thành phố, nguyên nhân chủ yếu là chưa có quỹ nhà sẵn sàng để bố trí cho người dân.

Bài toán giãn dân tại khu vực phố cổ có nhiều đặc thù. Đây là khu vực gắn với lịch sử, kiến trúc, hoạt động thương mại và sinh kế của nhiều thế hệ cư dân. Không ít hộ gia đình có thu nhập từ kinh doanh nhỏ, buôn bán hoặc làm các công việc tự do ngay tại khu vực sinh sống. Việc chuyển đi nơi khác có thể tác động trực tiếp đến nguồn thu nhập.

Phần lớn các hộ được xác định là khó khăn về nhà ở có thu nhập thấp hoặc không ổn định, không đủ khả năng mua nhà thương mại. Một số hộ không thể tự cải tạo do công trình thuộc khu vực bảo tồn, bị hạn chế cơi nới, xây mới; một số khác đang sống trong nhà thuộc tài sản công cho nhiều hộ thuê hoặc nhà có nhiều chủ sở hữu cùng sử dụng.

Do đó, việc bố trí nhà ở xã hội có thể tạo thêm phương án hỗ trợ thiết thực hơn cho nhóm người dân khó khăn. Tuy nhiên, nơi ở mới cần đáp ứng không chỉ yêu cầu về diện tích mà còn cả khả năng tiếp cận việc làm, trường học, y tế và giao thông công cộng.

Nếu khoảng cách đi lại lớn hoặc chi phí sinh hoạt tăng đáng kể, các hộ thu nhập thấp có thể gặp khó khăn khi ổn định cuộc sống. Vì vậy, tiêu chí lựa chọn dự án và chính sách hỗ trợ đi kèm có vai trò quan trọng đối với tính bền vững của chương trình.

902 hộ giãn dân tự nguyện chưa bao gồm 478 hộ thuộc diện bắt buộc

Theo thông tin trong tờ trình, 902 hộ được đề xuất giải quyết chỗ ở thuộc nhóm giãn dân tự nguyện. Trong khi đó, 478 hộ thuộc diện giãn dân bắt buộc không nằm trong phạm vi nghị quyết đang được đề xuất.

Điều này cho thấy chính sách trước mắt tập trung vào nhóm hộ tự nguyện chuyển nơi ở, đáp ứng các điều kiện về diện tích, cư trú và nhà ở xã hội. Nhóm giãn dân bắt buộc là một diện khác, cần được xem xét theo cơ chế và phương án pháp lý tương ứng.

Việc phân biệt hai nhóm đối tượng giúp xác định rõ phạm vi áp dụng của chính sách. Đồng thời, cơ quan thực hiện cần công khai tiêu chí xét duyệt và quy trình tiếp nhận, bảo đảm người dân hiểu rõ mình có thuộc diện được đăng ký hay không.

Trong quá trình hoàn thiện nghị quyết, những nội dung đáng quan tâm gồm cách xác định diện tích nhà ở bình quân, giấy tờ chứng minh thường trú và cư trú thực tế, thủ tục phê duyệt danh sách, cách phân bổ căn hộ khi số lượng đăng ký vượt nguồn cung và phương án xử lý nơi ở cũ.

Đây sẽ là các yếu tố ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng thực thi và mức độ đồng thuận của người dân.

Tác động đối với thị trường nhà ở xã hội Hà Nội

Nếu được thông qua và triển khai, phương án bố trí nhà cho cư dân phố cổ có thể tạo thêm một cơ chế tiếp cận nhà ở xã hội dành cho nhóm đối tượng đặc thù. Tuy nhiên, chương trình này không đồng nghĩa toàn bộ quỹ nhà ở xã hội tại Hà Nội sẽ thay đổi phương thức phân bổ.

Việc dành một phần căn hộ tại các dự án cho chương trình giãn dân cần được phối hợp với kế hoạch bán, cho thuê mua nhà ở xã hội cho các nhóm đối tượng khác. Theo đề xuất, tỷ lệ bố trí tại mỗi dự án không quá 20% số căn hộ mở bán, trên cơ sở thỏa thuận với chủ đầu tư.

Về mặt quy hoạch, chuyển một bộ phận cư dân khỏi khu vực phố cổ có thể góp phần giảm áp lực lên những căn nhà đông hộ và các ngõ nhỏ. Tuy nhiên, kết quả thực tế còn phụ thuộc vào số hộ tự nguyện đăng ký, số lượng căn hộ đủ điều kiện bố trí và khả năng người dân ổn định cuộc sống tại nơi ở mới.

Đối với thị trường bất động sản, thông tin về chính sách cần được hiểu đúng là phương án giải quyết nhu cầu nhà ở của nhóm dân cư cụ thể, không phải cam kết cấp nhà miễn phí hoặc quyền mua nhà tự động cho mọi người đang sống tại phố cổ.

Người dân có nhu cầu nên chờ thông báo chính thức về nghị quyết, điều kiện hồ sơ, danh mục dự án và giá bán hoặc thuê mua trước khi đưa ra quyết định tài chính.

Đề xuất tiếp tục triển khai đề án giãn dân phố cổ Hoàn Kiếm bằng cơ chế bố trí nhà ở xã hội không qua bốc thăm là nỗ lực nhằm giải quyết tình trạng chật chội kéo dài của một bộ phận cư dân trung tâm Hà Nội. Với 902 hộ và 3.621 nhân khẩu được rà soát, nhu cầu cải thiện chỗ ở không chỉ liên quan đến diện tích mà còn gắn với an toàn, vệ sinh, sức khỏe và chất lượng cuộc sống.

Phương án dự kiến bố trí tối đa 902 căn hộ, trước mắt có 552 căn trong năm 2026 và tiếp tục triển khai trong năm 2027. Tuy nhiên, hiệu quả của chính sách sẽ phụ thuộc vào quỹ nhà sẵn sàng, khả năng chi trả của người dân, chất lượng nơi ở mới và sự minh bạch trong xét duyệt.

Trong thời gian tới, việc theo dõi nghị quyết chính thức, điều kiện đăng ký và danh mục dự án sẽ là bước cần thiết đối với các hộ thuộc diện xem xét. Đây cũng là cơ sở để đánh giá liệu cơ chế mới có thể tháo gỡ điểm nghẽn về quỹ nhà và tạo chuyển biến thực chất cho đề án giãn dân phố cổ hay không.

Nguồn : Sưu Tầm

Câu hỏi thường gặp về đề án giãn dân phố cổ Hà Nội

1. Hà Nội dự kiến bố trí bao nhiêu căn nhà ở xã hội cho cư dân phố cổ?

Thành phố đề xuất bố trí tối đa 902 căn hộ cho nhóm hộ khó khăn về nhà ở thuộc diện giãn dân tự nguyện. Số lượng thực tế sẽ căn cứ vào số hộ đủ điều kiện đăng ký mua hoặc thuê mua.

2. Năm 2026 dự kiến có bao nhiêu căn hộ?

Theo phương án được trình, năm 2026 dự kiến bố trí 552 căn hộ tại 9 dự án. Việc bố trí các căn hộ còn lại dự kiến tiếp tục trong năm 2027, tùy tiến độ và nguồn cung thực tế.

3. Ai được đăng ký mua hoặc thuê mua nhà không qua bốc thăm?

Người đăng ký phải thường trú và thực tế sinh sống tại nhà ở thuộc khu vực phố cổ, phố cũ của phường Hoàn Kiếm trước ngày nghị quyết được thông qua; có diện tích nhà ở bình quân dưới 5m² sàn/người; đáp ứng điều kiện mua hoặc thuê mua nhà ở xã hội; tự nguyện đăng ký và được UBND phường phê duyệt.

4. Người dân có được nhận nhà miễn phí không?

Theo phương án đề xuất trước đó, người mua hoặc thuê mua phải chi trả theo giá nhà ở xã hội và tuân thủ các quy định về hồ sơ, thủ tục, giá bán, giá thuê mua và chính sách vay vốn ưu đãi. Đây không phải chính sách cấp nhà miễn phí.

5. Sau khi chuyển đến nhà mới, người dân có phải trả lại nhà cũ không?

Theo tờ trình, người tham gia phải chuyển toàn bộ nhân khẩu khỏi nơi ở cũ và đăng ký thường trú tại nhà mới trong thời hạn quy định. Nếu đang thuê nhà thuộc tài sản công, hộ dân phải chấm dứt hợp đồng thuê và bàn giao lại diện tích cho cơ quan quản lý. Với nhà thuộc sở hữu tư nhân, phương án cụ thể cần theo quy định của UBND thành phố.

6. Chính sách có áp dụng cho 478 hộ thuộc diện giãn dân bắt buộc không?

Không theo phạm vi đề xuất hiện tại. Tờ trình xác định 902 hộ thuộc nhóm giãn dân tự nguyện, còn 478 hộ thuộc diện giãn dân bắt buộc không nằm trong phạm vi nghị quyết đang được đề xuất.

7. Chính sách đã chính thức được thông qua chưa?

Thông tin trong bài phản ánh nội dung đề xuất được đưa ra tại kỳ họp HĐND thành phố ngày 28/10. Người dân cần theo dõi kết quả biểu quyết và văn bản chính thức để xác định thời điểm có hiệu lực cũng như hướng dẫn thực hiện.