Vật Liệu Xây Dựng Xanh Tại Việt Nam: Điểm Nghẽn Lớn Nhất Không Nằm Ở Công Nghệ Mà Là Thiếu Tiêu Chuẩn Đồng Bộ

Trong bối cảnh Việt Nam đẩy mạnh chiến lược tăng trưởng xanh và cam kết phát thải ròng bằng “0” vào năm 2050, ngành xây dựng đang đứng trước áp lực phải chuyển đổi mạnh mẽ hơn bao giờ hết.

Không chỉ là lĩnh vực tiêu thụ khối lượng lớn tài nguyên và năng lượng, xây dựng còn nằm trong nhóm ngành có lượng phát thải carbon đáng kể, ảnh hưởng trực tiếp tới mục tiêu phát triển bền vững của quốc gia.

Trong tiến trình đó, vật liệu xây dựng xanh đang trở thành xu hướng tất yếu. Tuy nhiên, để vật liệu xanh thực sự phổ biến và trở thành tiêu chí quan trọng trong đầu tư xây dựng, bài toán lớn nhất hiện nay lại không nằm ở công nghệ hay chi phí sản xuất, mà là thiếu một hệ tiêu chuẩn đồng bộ và minh bạch.

Vật liệu xây dựng xanh trở thành xu hướng tất yếu

Những năm gần đây, Việt Nam liên tục ban hành nhiều chủ trương và chính sách nhằm thúc đẩy phát triển vật liệu xây dựng xanh.

Có thể kể đến:

• Chỉ thị 03-CT/TW
• Quyết định số 527/QĐ-TTg
• Chiến lược phát triển vật liệu xây dựng đến năm 2030, định hướng 2050

Các chính sách này được xem là nền tảng quan trọng nhằm định hình lại chiến lược đầu tư, sản xuất và tiêu dùng trong ngành vật liệu xây dựng.

Theo giới chuyên gia, vật liệu xây dựng không chỉ đóng vai trò cung cấp đầu vào thiết yếu cho:

• Hạ tầng giao thông
• Đô thị
• Nhà ở
• Công trình công nghiệp
• Các dự án kinh tế – xã hội

mà còn là lĩnh vực sử dụng lượng lớn tài nguyên thiên nhiên và tiêu hao nhiều năng lượng.

Chính vì vậy, “xanh hóa” ngành vật liệu xây dựng không còn là xu hướng mang tính tự nguyện mà đã trở thành yêu cầu cấp thiết trong chiến lược phát triển bền vững.

Doanh nghiệp bắt đầu chuyển đổi sang mô hình xanh

Trước áp lực từ thị trường và chính sách môi trường, nhiều doanh nghiệp trong ngành vật liệu xây dựng đã bắt đầu chuyển dịch theo hướng:

• Tiết kiệm tài nguyên
• Giảm tiêu hao năng lượng
• Ứng dụng công nghệ mới
• Gia tăng tỷ lệ vật liệu thân thiện môi trường

Không ít doanh nghiệp đã đầu tư mạnh vào dây chuyền sản xuất hiện đại nhằm giảm phát thải carbon và nâng cao hiệu quả sử dụng nguyên liệu.

Tuy nhiên, dù xu hướng chuyển đổi đã khá rõ ràng, quá trình hiện thực hóa vẫn gặp nhiều khó khăn.

Theo phản ánh từ cộng đồng doanh nghiệp, rào cản lớn nhất hiện nay là thiếu hệ thống tiêu chuẩn thống nhất để nhận diện vật liệu xanh.

Khi chưa có “thước đo” chung:

• Người tiêu dùng khó phân biệt sản phẩm xanh thực sự
• Doanh nghiệp khó tạo lợi thế cạnh tranh
• Thị trường khó mở rộng quy mô tiêu thụ

Đây được xem là nút thắt lớn khiến vật liệu xanh chưa thể phát triển đúng tiềm năng.

Thiếu nhãn xanh và tiêu chuẩn minh bạch

Ông Nguyễn Cảnh Hồng, Tổng giám đốc Eurowindow cho rằng chi phí đầu tư cho sản xuất sản phẩm xanh hiện nay rất cao.

Trong khi đó, thị trường lại chưa có hệ thống nhận diện rõ ràng để phân biệt sản phẩm đạt tiêu chuẩn xanh với các sản phẩm thông thường.

Theo ông Hồng:

• Cần sớm xây dựng cơ chế dán nhãn xanh
• Phải có hệ thống chứng nhận minh bạch
• Cần tăng khả năng tiếp cận tín dụng xanh cho doanh nghiệp

Ngoài ra, doanh nghiệp cũng cần cơ chế kiểm soát chất lượng sản phẩm sau lưu thông nhằm:

• Bảo vệ người tiêu dùng
• Tạo niềm tin cho thị trường
• Hạn chế tình trạng “gắn mác xanh” thiếu kiểm chứng

Thực tế hiện nay cho thấy nhiều tổ chức đang thực hiện dán nhãn vật liệu xanh với tiêu chí khác nhau, dẫn tới thiếu đồng bộ và gây khó khăn cho doanh nghiệp cũng như người mua.

Chuyên gia đề xuất xây dựng bộ tiêu chí chung

Từ góc độ chính sách, ông Lê Quang Hùng – nguyên Thứ trưởng Bộ Xây dựng – cho rằng muốn thúc đẩy vật liệu xây dựng xanh phát triển đúng hướng thì trước tiên cần rà soát và định hình lại cách tiếp cận theo hướng đồng bộ.

Theo ông Hùng:

• Cần làm rõ khái niệm vật liệu xây dựng xanh
• Xây dựng hệ thống mã định danh thống nhất
• Hoàn thiện bộ tiêu chuẩn và quy chuẩn kỹ thuật rõ ràng

Việc chuẩn hóa không chỉ giúp quản lý hiệu quả hơn mà còn tạo nền tảng để thị trường vận hành minh bạch.

Ông Hùng nhấn mạnh rằng nếu thiếu bộ tiêu chí chung, thị trường sẽ:

• Khó kiểm soát chất lượng
• Gây nhầm lẫn cho người tiêu dùng
• Hạn chế khả năng cạnh tranh của doanh nghiệp chân chính

Ngoài ra, chuyên gia này cũng đề xuất:

• Ưu tiên sử dụng vật liệu xanh trong các dự án đầu tư công
• Có chính sách hỗ trợ giảm giá thành sản phẩm
• Tăng cường truyền thông nâng cao nhận thức xã hội

Vật liệu xanh cần được lượng hóa bằng tiêu chí cụ thể

Đồng quan điểm, ông Trần Bá Việt – Phó Chủ tịch Hội Bê tông Việt Nam – cho rằng vật liệu xanh chỉ có thể đi vào thực tiễn nếu được lượng hóa bằng các tiêu chí rõ ràng.

Theo ông Việt, nếu chỉ dừng ở việc “gắn nhãn xanh” mà không có các chỉ số định lượng cụ thể thì việc triển khai thực tế sẽ rất khó khăn.

Các tiêu chí cần được đưa vào ngay từ giai đoạn thiết kế công trình như:

• Mức tiết kiệm năng lượng
• Lượng phát thải carbon
• Hiệu quả sử dụng vật liệu
• Chi phí vòng đời trên mỗi m2 xây dựng

Đây cần trở thành cơ sở để:

• Thẩm định dự án
• Phê duyệt công trình
• Lựa chọn phương án đầu tư

thay vì chỉ dừng ở mức khuyến khích như hiện nay.

Xu hướng xây dựng xanh sẽ ngày càng mạnh mẽ

Trong bối cảnh biến đổi khí hậu và áp lực môi trường ngày càng lớn, xu hướng phát triển công trình xanh được dự báo sẽ tiếp tục tăng mạnh trong những năm tới.

Theo nhiều chuyên gia, thị trường vật liệu xây dựng xanh tại Việt Nam vẫn còn dư địa phát triển rất lớn nhờ:

• Nhu cầu xây dựng bền vững tăng cao
• Chính sách thúc đẩy phát triển xanh
• Cam kết giảm phát thải của Chính phủ
• Áp lực từ thị trường quốc tế

Đặc biệt, các dự án bất động sản cao cấp, khu công nghiệp hiện đại và công trình thương mại đang ngày càng ưu tiên sử dụng vật liệu thân thiện môi trường.

Tuy nhiên, để thị trường phát triển đúng hướng, điều quan trọng nhất vẫn là sớm xây dựng:

• Hệ tiêu chuẩn đồng bộ
• Cơ chế chứng nhận minh bạch
• Chính sách hỗ trợ tài chính hiệu quả

Đây sẽ là nền tảng giúp doanh nghiệp mạnh dạn đầu tư và thúc đẩy thị trường vật liệu xây dựng xanh phát triển bền vững hơn trong tương lai.