Khi nào được xác định lại diện tích đất ở? Quy định mới người dân cần biết để bảo vệ quyền lợi

Việc xác định lại diện tích đất ở là một trong những vấn đề được nhiều hộ gia đình quan tâm khi làm thủ tục cấp đổi Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất (sổ đỏ), đặc biệt trong trường hợp đất có nguồn gốc sử dụng từ lâu đời nhưng hồ sơ pháp lý chưa đầy đủ hoặc đã có biến động do Nhà nước thu hồi đất.

Thực tế hiện nay, không ít trường hợp người dân sử dụng đất ổn định hàng chục năm, có nhà ở xây dựng hợp pháp nhưng khi đi cấp đổi sổ đỏ lại bị từ chối công nhận đất ở. Điều này khiến nhiều gia đình lo lắng vì nếu không được xác định đất ở sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến quyền lợi sử dụng đất, quyền xây dựng, chuyển nhượng và bồi thường tái định cư.

Mới đây, trường hợp của gia đình bà Phượng liên quan đến việc xác định lại diện tích đất ở trước năm 1980 đã thu hút sự quan tâm lớn của dư luận.

Gia đình sử dụng đất trước năm 1980 nhưng bị từ chối cấp đổi sổ đỏ

Theo phản ánh, năm 2020 gia đình bà Phượng có thửa đất nằm trong dự án nâng cấp Quốc lộ 1A và bị Nhà nước thu hồi một phần diện tích gồm 369,2 m2 và 5,4 m2. Gia đình đã nhận tiền bồi thường theo quy định.

Đến năm 2024, khi thực hiện thủ tục cấp đổi Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, Chi nhánh Văn phòng Đăng ký đất đai huyện lại từ chối giải quyết với lý do thửa đất không còn đất ở.

Điều đáng nói là phần đất của gia đình đã được UBND xã xác nhận sử dụng ổn định trước năm 1980 và căn nhà trên đất được xây dựng từ năm 1990, không nằm trong diện tích bị thu hồi.

Gia đình bà Phượng cho rằng nếu cấp lại sổ đỏ mà không công nhận đất ở thì gia đình sẽ không còn thửa đất nào để ở, đồng thời cũng không thuộc diện được bố trí tái định cư.

Từ đó, bà đặt câu hỏi liệu gia đình có được xác định lại diện tích đất ở hay không và cần thực hiện thủ tục gì để được công nhận đất ở hợp pháp.

Bộ Nông nghiệp và Môi trường nói gì?

Theo phản hồi từ Bộ Nông nghiệp và Môi trường, do nội dung cung cấp chưa đầy đủ nên chưa có căn cứ để kết luận cụ thể về trường hợp của gia đình bà Phượng.

Tuy nhiên, Bộ cho biết việc xác định lại diện tích đất ở đối với thửa đất có vườn, ao hoặc đất thổ cư đã được cấp Giấy chứng nhận trước ngày 1/7/2004 sẽ được xem xét nếu người sử dụng đất có nhu cầu hoặc khi Nhà nước thu hồi đất.

Việc xác định lại này chỉ được áp dụng khi người sử dụng đất có một trong các loại giấy tờ quy định tại các khoản 1, 2, 3, 5, 6 và 7 Điều 137 Luật Đất đai.

Ngoài ra, nếu diện tích đất ở trước đây đã được công nhận là 200 m2 và phần bị thu hồi năm 2020 đã được bồi thường theo diện đất ở, thì người dân có thể xem xét thực hiện thủ tục chuyển mục đích sử dụng đất từ đất vườn sang đất ở nếu đáp ứng đủ điều kiện theo quy định pháp luật hiện hành.

Khi nào người dân được xác định lại diện tích đất ở?

Theo quy định pháp luật đất đai, hộ gia đình và cá nhân có thể được xác định lại diện tích đất ở trong một số trường hợp phổ biến sau:

1. Đất có nguồn gốc sử dụng ổn định lâu dài

Nếu thửa đất đã được sử dụng ổn định từ trước ngày 18/12/1980 hoặc trước ngày 15/10/1993 và có xác nhận của chính quyền địa phương thì có thể được xem xét công nhận đất ở.

Đây là cơ sở quan trọng đối với nhiều hộ dân ở nông thôn hoặc khu vực đất thổ cư cũ chưa được đo đạc đầy đủ.

2. Thửa đất có nhà ở nhưng sổ đỏ chưa ghi nhận đầy đủ

Nhiều trường hợp trên thực tế người dân đã xây dựng nhà ở ổn định nhiều năm nhưng Giấy chứng nhận chỉ ghi nhận một phần diện tích đất ở, phần còn lại là đất vườn hoặc đất trồng cây lâu năm.

Khi thực hiện cấp đổi sổ đỏ hoặc khi Nhà nước thu hồi đất, người dân có quyền đề nghị cơ quan chức năng xác định lại diện tích đất ở nếu có đủ hồ sơ chứng minh.

3. Có giấy tờ hợp lệ theo Điều 137 Luật Đất đai

Một số loại giấy tờ quan trọng có thể được dùng để xác định lại đất ở gồm:

• Giấy tờ về quyền sử dụng đất trước năm 1993
• Sổ mục kê
• Bản đồ địa chính cũ
• Giấy tờ mua bán, chuyển nhượng hợp pháp
• Xác nhận của UBND cấp xã về quá trình sử dụng đất ổn định

Việc có đầy đủ hồ sơ sẽ giúp tăng khả năng được công nhận lại diện tích đất ở.

Nếu bị từ chối cấp đổi sổ đỏ thì người dân nên làm gì?

Trong trường hợp cơ quan chức năng từ chối cấp đổi Giấy chứng nhận hoặc không công nhận đất ở, người dân nên:

Rà soát lại hồ sơ pháp lý

Cần kiểm tra kỹ:

• Nguồn gốc sử dụng đất
• Thời điểm sử dụng
• Hồ sơ cấp sổ đỏ cũ
• Hồ sơ bồi thường khi thu hồi đất
• Biên bản xác nhận của địa phương

Xin xác nhận quá trình sử dụng đất

Người dân có thể đề nghị UBND xã xác nhận việc sử dụng đất ổn định, thời điểm xây dựng nhà ở và hiện trạng sử dụng thực tế.

Đây là tài liệu quan trọng trong quá trình giải quyết tranh chấp hoặc xác định lại đất ở.

Làm thủ tục chuyển mục đích sử dụng đất

Nếu phần đất hiện tại là đất vườn hoặc đất nông nghiệp nhưng phù hợp quy hoạch thì người dân có thể xin chuyển sang đất ở theo quy định.

Sau khi hoàn thành nghĩa vụ tài chính, phần diện tích này có thể được cấp Giấy chứng nhận là đất ở hợp pháp.

Khiếu nại hoặc khởi kiện nếu không đồng ý

Theo Điều 237 Luật Đất đai, người dân có quyền:

• Khiếu nại quyết định hành chính
• Khiếu nại hành vi hành chính
• Khởi kiện ra tòa án

nếu cho rằng quyền lợi đất đai của mình bị ảnh hưởng hoặc giải quyết không đúng quy định.

Người dân cần lưu ý gì khi làm thủ tục xác định lại đất ở?

Để tránh mất thời gian và phát sinh tranh chấp, người dân nên:

• Lưu giữ đầy đủ giấy tờ đất đai qua các thời kỳ
• Xin xác nhận của địa phương càng sớm càng tốt
• Kiểm tra quy hoạch sử dụng đất
• Đối chiếu diện tích thực tế với sổ đỏ
• Chủ động liên hệ cơ quan chuyên môn để được hướng dẫn

Trong nhiều trường hợp, chỉ cần thiếu một số giấy tờ hoặc thông tin không rõ ràng cũng có thể khiến thủ tục kéo dài nhiều năm.

Việc xác định lại diện tích đất ở là vấn đề quan trọng liên quan trực tiếp đến quyền lợi của người sử dụng đất. Đối với các trường hợp đất sử dụng lâu năm, có nhà ở ổn định nhưng chưa được công nhận đầy đủ, người dân cần chủ động rà soát hồ sơ pháp lý và làm việc với cơ quan chức năng để được hướng dẫn cụ thể.

Trong bối cảnh nhiều địa phương đang siết chặt quản lý đất đai, việc nắm rõ quy định pháp luật sẽ giúp người dân tránh rủi ro và bảo vệ quyền lợi hợp pháp của mình.