Hà Nội đề xuất bố trí 902 căn nhà ở xã hội cho hộ dân phố cổ: Mỗi hộ được mua một căn, không phải bốc thăm

Hà Nội đề xuất cơ chế đặc thù về nhà ở xã hội cho 902 hộ dân phố cổ

UBND TP Hà Nội vừa có tờ trình gửi HĐND thành phố, đề nghị xây dựng nghị quyết về việc giải quyết chỗ ở cho nhóm người gặp khó khăn về nhà ở tại khu vực phố cổ, phố cũ. Theo đề xuất, những hộ đáp ứng đầy đủ điều kiện có thể được mua hoặc thuê mua nhà ở xã hội mà không phải tham gia bốc thăm như quy trình phân bổ thông thường.

Chính sách trước mắt dự kiến áp dụng tại phường Hoàn Kiếm, trên cơ sở người dân tự nguyện đăng ký. Thành phố đề xuất bố trí tối đa 902 căn hộ, tương ứng mỗi hộ gia đình hoặc cá nhân đủ điều kiện được giải quyết một căn và chỉ được hưởng chính sách một lần.

Đây là phương án nhằm hỗ trợ nhóm cư dân đang sống trong điều kiện nhà ở chật chội, thiếu tiện nghi và khó tự cải thiện chỗ ở. Đồng thời, chính sách được kỳ vọng góp phần thúc đẩy mục tiêu giãn dân tại khu vực phố cổ, phố cũ Hà Nội – một chủ trương đã được đặt ra từ nhiều năm trước nhưng gặp khó khăn trong quá trình triển khai.

Cần lưu ý, nội dung hiện được nêu trong tờ trình là đề xuất chính sách, chưa đồng nghĩa với việc cơ chế đã chính thức được thông qua và có thể triển khai ngay. Các điều kiện, thủ tục và danh sách dự án bố trí nhà sẽ phụ thuộc vào nghị quyết được ban hành cùng hướng dẫn thực hiện của cơ quan có thẩm quyền.

Hơn 3.600 người đang sống trong điều kiện dưới 5m² sàn/người

Theo kết quả rà soát của UBND phường Hoàn Kiếm được nêu trong tờ trình, có 902 hộ với tổng cộng 3.621 nhân khẩu đang sinh sống trong các nhà đông hộ, với diện tích nhà ở bình quân dưới 5m² sàn/người.

Bình quân mỗi hộ có khoảng bốn người. Nhiều gia đình gồm nhiều thế hệ cùng sinh hoạt trong diện tích chưa đến 20m² sàn. Không gian hạn chế khiến các hoạt động thường ngày như nghỉ ngơi, học tập, nấu ăn và sinh hoạt riêng tư trở nên khó khăn.

Vấn đề không chỉ nằm ở diện tích nhà ở. Theo đánh giá của thành phố, nhiều công trình là nhà ống cũ, nằm sâu trong ngõ nhỏ, có lối thoát nạn hạn chế hoặc dùng chung. Việc tiếp cận của phương tiện chữa cháy có thể gặp trở ngại nếu xảy ra sự cố.

Một số nơi còn thiếu ánh sáng tự nhiên và thông gió; nhiều hộ phải dùng chung khu vệ sinh, bếp hoặc nguồn nước. Những hạn chế này ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng cuộc sống, sức khỏe, sự riêng tư và an toàn của người dân.

Trong khi đó, khả năng tự cải thiện chỗ ở của nhiều hộ còn hạn chế. Một bộ phận cư dân làm lao động tự do, có thu nhập thấp hoặc không ổn định, khó tích lũy đủ tiền để mua nhà thương mại. Một số trường hợp không thể tự xây dựng, cải tạo do nhà nằm trong khu vực bảo tồn, bị hạn chế cơi nới hoặc thuộc tài sản công cho nhiều hộ thuê. Những căn nhà có nhiều chủ sở hữu hoặc nhiều hộ cùng sử dụng cũng khiến việc cải tạo trở nên phức tạp.

Từ thực tế này, UBND thành phố cho rằng cần có cơ chế hỗ trợ tập trung vào nhóm khó khăn nhất, tạo điều kiện để người dân chuyển đến nơi ở có chất lượng tốt hơn mà vẫn tuân thủ quy định về nhà ở xã hội.

Điều kiện để được mua hoặc thuê mua nhà ở xã hội không qua bốc thăm

Theo phương án đang được đề xuất, việc phân bổ nhà không qua bốc thăm không áp dụng đại trà cho mọi cư dân ở phố cổ. Người đăng ký phải đáp ứng đồng thời các điều kiện cụ thể.

Thứ nhất, người đăng ký phải có đăng ký thường trú và thực tế sinh sống tại nhà ở thuộc khu vực phố cổ, phố cũ của phường Hoàn Kiếm trước ngày nghị quyết được thông qua.

Thứ hai, diện tích nhà ở bình quân phải dưới 5m² sàn/người. Đây là tiêu chí nhằm xác định nhóm hộ đang sống trong điều kiện chật chội, có nhu cầu cải thiện chỗ ở cấp thiết.

Thứ ba, người đăng ký phải đáp ứng các điều kiện mua hoặc thuê mua nhà ở xã hội theo quy định hiện hành. Việc thuộc diện giãn dân hoặc có diện tích ở thấp không tự động đồng nghĩa với việc được mua nhà; hồ sơ vẫn phải đáp ứng những yêu cầu pháp lý liên quan.

Thứ tư, hộ gia đình hoặc cá nhân phải tự nguyện đăng ký và được UBND phường phê duyệt trong danh sách đủ điều kiện.

Nếu được áp dụng, cơ chế này sẽ cho phép người đủ điều kiện được mua hoặc thuê mua một căn hộ trong quỹ nhà thành phố bố trí mà không phải tham gia bốc thăm. Mỗi hộ chỉ được giải quyết một lần, nhằm bảo đảm chính sách tập trung vào nhu cầu nhà ở thực tế và hạn chế việc hưởng lợi nhiều lần từ cùng một cơ chế hỗ trợ.

Đối với người dân quan tâm, việc chuẩn bị hồ sơ chứng minh nơi thường trú, tình trạng cư trú thực tế, diện tích nhà ở và các điều kiện về nhà ở xã hội sẽ là nội dung quan trọng. Tuy nhiên, người dân nên chờ hướng dẫn chính thức để biết chính xác loại giấy tờ, thời điểm tiếp nhận và trình tự xét duyệt.

Năm 2026 dự kiến bố trí 552 căn hộ tại 9 dự án

Theo tờ trình, thành phố dự kiến sử dụng quỹ nhà ở xã hội tại các dự án đang được chuẩn bị cung ứng ra thị trường để bố trí cho nhóm hộ dân thuộc diện đề xuất.

Tổng số căn hộ dự kiến dành cho chương trình tối đa là 902 căn, tương ứng với số hộ trong diện giãn dân tự nguyện được rà soát. Riêng trong năm 2026, thành phố dự kiến bố trí 552 căn hộ tại 9 dự án.

Các địa điểm được nêu trong danh mục dự kiến gồm Lĩnh Nam, Đại Mỗ, Đan Phượng, Thạch Thất, Vĩnh Hưng, Mê Linh và Phúc Thịnh. Đây là những khu vực nằm ngoài lõi phố cổ, có thể tạo điều kiện để các hộ dân chuyển đến nơi ở rộng rãi hơn, tùy thuộc vào vị trí cụ thể của từng dự án.

Theo phương án, mỗi dự án bố trí không quá 20% số căn hộ mở bán, trên cơ sở thỏa thuận với chủ đầu tư. Cách tiếp cận này nhằm kết hợp quỹ nhà ở xã hội đang được triển khai với nhu cầu bố trí chỗ ở cho người dân, thay vì chỉ phụ thuộc vào việc xây dựng một khu tái định cư riêng.

Việc lựa chọn dự án dự kiến dựa trên một số tiêu chí như khả năng tiếp cận giao thông công cộng, ưu tiên khu vực gắn với đường sắt đô thị; có trường học, cơ sở y tế, chợ và dịch vụ thương mại; đồng thời có tiến độ hoàn thành phù hợp với kế hoạch bố trí dân cư.

Cơ cấu căn hộ cũng cần đáp ứng quy mô gia đình bình quân khoảng bốn người. Đây là yếu tố đáng chú ý vì mục tiêu của chương trình không chỉ là đưa người dân ra khỏi những căn nhà chật hẹp, mà còn phải bảo đảm nơi ở mới đủ điều kiện phục vụ sinh hoạt gia đình.

Tuy nhiên, danh mục dự án và số lượng căn hộ có thể bố trí cần được theo dõi qua thông báo chính thức. Người dân không nên mặc nhiên coi tất cả các địa điểm nêu trong tờ trình đã hoàn tất điều kiện mở bán hoặc chắc chắn có căn hộ dành riêng cho chương trình.

Nếu số người đăng ký vượt số căn hộ, ai được ưu tiên?

Tờ trình dự kiến đưa ra cơ chế ưu tiên trong trường hợp số hộ đăng ký tại một dự án nhiều hơn số căn hộ được bố trí.

Theo thứ tự đề xuất, thành phố sẽ ưu tiên trước cho những hộ có diện tích nhà ở bình quân thấp nhất. Tiếp đó là các hộ có người cao tuổi, người khuyết tật, hộ nghèo hoặc hộ cận nghèo. Trong trường hợp vẫn cần phân loại thêm, thời điểm đăng ký trước sẽ là một tiêu chí xem xét.

Cơ chế này hướng đến việc phân bổ quỹ nhà theo mức độ khó khăn, thay vì chỉ căn cứ vào tốc độ đăng ký. Những hộ chưa được bố trí tại dự án đã đăng ký có thể được xem xét chuyển sang dự án khác trong quỹ nhà của chương trình.

Để bảo đảm tính minh bạch, quỹ nhà phải được công bố công khai trước khi tổ chức đăng ký. Thông tin dự kiến bao gồm tên dự án, số lượng căn hộ, loại căn hộ và tiến độ thực hiện. Những căn hộ không có người đủ điều kiện đăng ký sau thời hạn quy định sẽ được bán hoặc cho thuê mua cho các đối tượng khác theo quy định.

Việc công khai thông tin có ý nghĩa quan trọng vì người dân cần biết vị trí nơi ở mới, quy mô căn hộ, thời điểm dự kiến nhận nhà và chi phí phải thanh toán trước khi quyết định tham gia.

Người dân phải chuyển toàn bộ nhân khẩu khỏi nơi ở cũ

Một nội dung đáng chú ý khác trong đề xuất là trách nhiệm của hộ gia đình sau khi được mua hoặc thuê mua nhà ở xã hội theo cơ chế đặc thù.

Theo tờ trình, người tham gia phải di chuyển toàn bộ nhân khẩu của hộ khỏi chỗ ở cũ và đăng ký thường trú tại nhà mới trong thời hạn do UBND thành phố quy định. Quy định này nhằm bảo đảm việc bố trí nhà mới thực sự góp phần giảm mật độ cư trú tại khu vực phố cổ, phố cũ.

Đối với trường hợp đang thuê nhà thuộc tài sản công, hộ dân phải chấm dứt hợp đồng thuê và bàn giao lại diện tích nhà cho cơ quan quản lý nhà ở. Đây là bước cần thiết để quỹ nhà công được quản lý theo quy định, đồng thời tránh tình trạng một hộ tiếp tục giữ chỗ ở cũ sau khi đã được bố trí nơi ở mới.

Đối với nhà thuộc sở hữu của hộ gia đình hoặc cá nhân, việc xử lý dự kiến thực hiện theo phương án do UBND thành phố quy định. Nguyên tắc được nêu là không tăng thêm nhân khẩu và không để tình trạng chật chội tái diễn tại phần diện tích đã chuyển đi.

Tuy nhiên, tờ trình chưa nêu phương án cụ thể đối với nhóm nhà thuộc sở hữu tư nhân. Đây là vấn đề cần được làm rõ trong quá trình xây dựng chính sách, bởi quyền sở hữu, quyền sử dụng nhà ở và việc sắp xếp nơi ở của các thành viên gia đình có thể khác nhau giữa từng trường hợp.

Một cơ chế thực hiện rõ ràng sẽ giúp người dân hiểu đầy đủ quyền lợi và nghĩa vụ của mình, đồng thời hạn chế những vướng mắc trong quá trình chuyển nơi cư trú.

Người dân phải tự chi trả theo giá nhà ở xã hội

Theo đề xuất, người mua hoặc thuê mua căn hộ sẽ tự chi trả theo giá nhà ở xã hội. Giá bán, giá thuê mua, hồ sơ, thủ tục và chính sách vay vốn ưu đãi được thực hiện theo quy định pháp luật về nhà ở xã hội.

UBND thành phố cho biết phương án không làm phát sinh khoản chi ngân sách trực tiếp để thanh toán tiền mua hoặc thuê mua nhà cho các hộ. Nói cách khác, cơ chế đặc thù chủ yếu tập trung vào việc bố trí quỹ căn hộ và tạo điều kiện tiếp cận nhà ở mà không qua bốc thăm, chứ không đồng nghĩa với việc người dân được cấp nhà miễn phí.

Điều này có nghĩa khả năng chi trả vẫn là vấn đề quan trọng đối với các hộ thu nhập thấp. Ngoài giá căn hộ, người dân cần tìm hiểu phương thức thanh toán, thời gian đóng tiền, các chi phí liên quan và điều kiện vay vốn ưu đãi nếu có nhu cầu vay.

Đối với phương án thuê mua, người dân cũng cần đọc kỹ hợp đồng và quy định áp dụng để hiểu nghĩa vụ thanh toán, thời hạn thực hiện cũng như điều kiện liên quan đến quyền sở hữu nhà ở.

Trước khi đăng ký, các hộ nên cân đối nguồn thu nhập, chi phí sinh hoạt tại nơi ở mới và khả năng tiếp cận nơi làm việc, trường học, cơ sở y tế. Một căn hộ có điều kiện vật chất tốt hơn chỉ thực sự phù hợp khi gia đình có thể duy trì cuộc sống ổn định sau khi chuyển đến.

Giãn dân phố cổ: Chủ trương kéo dài từ năm 2013

Theo UBND TP Hà Nội, đề án giãn dân phố cổ được ban hành từ năm 2013 nhưng đến nay chưa triển khai được như kỳ vọng. Một trong những nguyên nhân chủ yếu được nêu là chưa có quỹ nhà sẵn sàng để bố trí cho người dân.

Thực tế, giãn dân khỏi khu vực phố cổ là bài toán phức tạp, bởi nơi đây không chỉ là không gian cư trú mà còn gắn với sinh kế, hoạt động kinh doanh, lịch sử và bản sắc đô thị của Hà Nội. Nhiều hộ gia đình đã sinh sống qua nhiều thế hệ, trong khi điều kiện tài chính không đủ để tự chuyển sang nhà ở thương mại.

Bên cạnh đó, các quy định bảo tồn và hạn chế cải tạo tại một số khu vực khiến người dân khó mở rộng diện tích hoặc xây mới. Với những căn nhà có nhiều hộ cùng sinh sống, việc thống nhất phương án cải tạo cũng có thể gặp trở ngại về quyền sở hữu và quyền sử dụng.

Vì vậy, việc đưa quỹ nhà ở xã hội vào phương án giải quyết chỗ ở có thể tạo thêm lựa chọn cho nhóm hộ khó khăn nhất. Thay vì chờ đợi khả năng tự cải thiện nhà ở, người dân đủ điều kiện có cơ hội chuyển đến căn hộ có không gian sinh hoạt phù hợp hơn.

Dù vậy, kết quả của chính sách sẽ phụ thuộc vào tính phù hợp của các dự án, mức giá nhà, điều kiện vay vốn, khả năng đi lại và sự tự nguyện của cư dân. Nếu nơi ở mới cách xa công việc hoặc làm phát sinh chi phí sinh hoạt quá lớn, việc chuyển nhà có thể ảnh hưởng đến thu nhập và cuộc sống của hộ gia đình.

902 hộ thuộc diện giãn dân tự nguyện, 478 hộ giãn dân bắt buộc chưa nằm trong đề xuất

Theo phụ lục tờ trình, 902 hộ được đề cập thuộc nhóm giãn dân tự nguyện. Trong khi đó, 478 hộ thuộc diện giãn dân bắt buộc không nằm trong phạm vi nghị quyết đang được đề xuất.

Sự phân biệt này cho thấy chính sách trước mắt tập trung vào nhóm hộ có nhu cầu chuyển nơi ở trên cơ sở tự nguyện, đáp ứng các điều kiện cụ thể và được cơ quan có thẩm quyền phê duyệt.

Việc chưa đưa nhóm giãn dân bắt buộc vào phạm vi đề xuất đồng nghĩa phương án hiện tại không giải quyết toàn bộ các trường hợp liên quan đến giãn dân tại khu vực phố cổ, phố cũ. Cách xử lý đối với nhóm hộ còn lại cần được xem xét theo cơ chế và hồ sơ pháp lý tương ứng.

Trong quá trình hoàn thiện nghị quyết, những vấn đề cần được quan tâm gồm tiêu chí xác định hộ đủ điều kiện, phương thức công khai danh sách, trình tự giải quyết trường hợp có khiếu nại, quy trình lựa chọn căn hộ và cách xử lý đối với nhà thuộc sở hữu tư nhân hoặc tài sản công.

Đây là những yếu tố quyết định tính khả thi của chính sách, đồng thời góp phần bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của người dân trong quá trình chuyển nơi ở.

Đề xuất bố trí tối đa 902 căn hộ nhà ở xã hội cho các hộ khó khăn tại phố cổ, phố cũ Hà Nội là một bước đi nhằm giải quyết tình trạng thiếu diện tích sinh hoạt, cải thiện điều kiện sống và thúc đẩy chủ trương giãn dân đã được đặt ra từ lâu.

Điểm đáng chú ý là cơ chế dự kiến cho phép người đủ điều kiện mua hoặc thuê mua một căn hộ mà không phải bốc thăm, đồng thời đặt ra tiêu chí ưu tiên cho các hộ có mức độ khó khăn cao. Tuy nhiên, người dân vẫn phải đáp ứng điều kiện về nhà ở xã hội, tự chi trả theo giá quy định và thực hiện việc chuyển toàn bộ nhân khẩu khỏi nơi ở cũ theo hướng dẫn.

Hiệu quả của chính sách sẽ phụ thuộc vào việc nghị quyết được hoàn thiện ra sao, quỹ nhà có sẵn sàng hay không, mức giá có phù hợp với khả năng chi trả và nơi ở mới có đáp ứng nhu cầu sinh hoạt, việc làm của cư dân hay không. Đây sẽ là những yếu tố cần theo dõi trong quá trình Hà Nội triển khai phương án giãn dân phố cổ trong thời gian tới.

Câu hỏi thường gặp về đề xuất bố trí nhà ở xã hội cho cư dân phố cổ Hà Nội

1. Hà Nội dự kiến bố trí bao nhiêu căn hộ cho người dân phố cổ?

Thành phố đề xuất bố trí tối đa 902 căn hộ nhà ở xã hội cho 902 hộ thuộc nhóm giãn dân tự nguyện. Trong năm 2026, phương án dự kiến bố trí trước 552 căn hộ tại 9 dự án.

2. Người dân có được mua nhà mà không cần bốc thăm không?

Theo tờ trình, hộ đáp ứng đầy đủ điều kiện và được UBND phường phê duyệt trong danh sách có thể được mua hoặc thuê mua một căn hộ mà không qua bốc thăm. Đây vẫn là nội dung đề xuất, cần chờ nghị quyết và hướng dẫn chính thức để triển khai.

3. Điều kiện quan trọng nhất để đăng ký là gì?

Người đăng ký phải có đăng ký thường trú và thực tế sinh sống tại nhà thuộc khu vực phố cổ, phố cũ của phường Hoàn Kiếm trước ngày nghị quyết được thông qua; diện tích nhà ở bình quân dưới 5m² sàn/người; đáp ứng điều kiện mua hoặc thuê mua nhà ở xã hội; tự nguyện đăng ký và được phường phê duyệt.

4. Nhà ở xã hội sẽ được bố trí ở những khu vực nào?

Danh mục dự kiến có các dự án tại Lĩnh Nam, Đại Mỗ, Đan Phượng, Thạch Thất, Vĩnh Hưng, Mê Linh và Phúc Thịnh. Vị trí và số lượng căn hộ cụ thể cần căn cứ vào danh mục được công bố chính thức.

5. Người dân có được cấp nhà miễn phí không?

Không. Theo đề xuất, người mua hoặc thuê mua phải tự chi trả theo giá nhà ở xã hội. Giá bán, giá thuê mua và các thủ tục liên quan thực hiện theo quy định pháp luật. Chính sách không đồng nghĩa với việc người dân được cấp nhà miễn phí.

6. Sau khi nhận nhà mới, người dân có phải trả lại nhà cũ không?

Theo tờ trình, người tham gia phải di chuyển toàn bộ nhân khẩu khỏi nơi ở cũ và đăng ký thường trú tại nhà mới. Nếu đang thuê nhà thuộc tài sản công, hộ dân phải chấm dứt hợp đồng và bàn giao lại diện tích thuê. Đối với nhà thuộc sở hữu tư nhân, phương án xử lý cụ thể còn cần được UBND thành phố quy định.

7. Chính sách đã chính thức có hiệu lực chưa?

Thông tin được nêu hiện là đề xuất trong tờ trình của UBND TP Hà Nội gửi HĐND thành phố. Người dân cần theo dõi nghị quyết được thông qua và hướng dẫn triển khai chính thức trước khi chuẩn bị hồ sơ hoặc đưa ra quyết định liên quan.