Đô thị thông minh giai đoạn 2026-2030: Đẩy mạnh kết nối dữ liệu, số hóa quản trị và khai thác không gian ngầm

Bộ trưởng Bộ Xây dựng Trần Hồng Minh vừa chủ trì cuộc họp nghe báo cáo và cho ý kiến về dự thảo Định hướng phát triển đô thị thông minh quốc gia giai đoạn 2026-2030, tầm nhìn đến năm 2035 và Đề án khai thác, quản trị và bảo vệ không gian ngầm.

Các nội dung được xem xét trong bối cảnh quá trình đô thị hóa tại Việt Nam tiếp tục diễn ra mạnh, trong khi yêu cầu về chuyển đổi số, chuyển đổi xanh, nâng cao chất lượng hạ tầng và đổi mới phương thức quản trị ngày càng rõ nét.

Theo định hướng được đặt ra, phát triển đô thị thông minh không đơn thuần là đầu tư thêm các hệ thống công nghệ hay xây dựng những trung tâm điều hành hiện đại. Trọng tâm lớn hơn là hình thành phương thức quản trị dựa trên dữ liệu, trong đó thông tin được kết nối, quy trình được số hóa và hiệu quả điều hành có thể theo dõi, đánh giá bằng các kết quả cụ thể.

Phát biểu tại cuộc họp, Bộ trưởng Trần Hồng Minh cho rằng đô thị hóa trong những năm qua đã đóng góp quan trọng vào tăng trưởng kinh tế, chuyển dịch cơ cấu kinh tế và nâng cao chất lượng cuộc sống của người dân.

Cùng với quá trình đó, phát triển đô thị thông minh tại Việt Nam cũng đã chuyển dần từ giai đoạn nghiên cứu sang triển khai các đề án, xây dựng dữ liệu dùng chung, trung tâm điều hành và những ứng dụng chuyên ngành.

Tuy nhiên, kết quả triển khai giữa các địa phương vẫn chưa đồng đều. Một trong những vấn đề được đặt ra là dữ liệu còn phân tán, thiếu khả năng kết nối giữa các hệ thống. Một số nền tảng vẫn thiên về hiển thị thông tin, trong khi việc liên kết dữ liệu với quy hoạch, đầu tư, xây dựng và vận hành hạ tầng chưa thực sự chặt chẽ.

Bên cạnh đó, hiệu quả của các hệ thống đô thị thông minh cũng chưa được đo lường theo một phương thức thống nhất. Điều này khiến việc đánh giá mức độ hiệu quả của đầu tư công nghệ và khả năng phục vụ công tác quản lý đô thị còn gặp nhiều khó khăn.

Đô thị thông minh không chỉ là một chương trình công nghệ

Theo Bộ trưởng Trần Hồng Minh, định hướng phát triển đô thị thông minh quốc gia giai đoạn 2026-2030 cần bám sát các chủ trương về phát triển đô thị bền vững, khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, chuyển đổi xanh và hội nhập quốc tế.

Điểm đáng chú ý là đô thị thông minh được đặt trong một phạm vi rộng hơn so với việc ứng dụng công nghệ.

Thay vì coi đây là một chương trình công nghệ độc lập, định hướng mới hướng tới việc sử dụng công nghệ và dữ liệu để trực tiếp phục vụ phát triển kinh tế – xã hội, nâng cao chất lượng quản lý và đổi mới phương thức điều hành đô thị.

Điều này đồng nghĩa với việc các hệ thống dữ liệu, nền tảng số và công cụ phân tích cần được kết nối với quá trình ra quyết định thực tế. Dữ liệu quy hoạch, đất đai, xây dựng, giao thông, hạ tầng kỹ thuật và các lĩnh vực liên quan cần có khả năng hỗ trợ cơ quan quản lý nhận diện vấn đề, dự báo nhu cầu và đưa ra phương án xử lý.

Chính quyền địa phương hai cấp đặt ra yêu cầu mới về dữ liệu

Một trong những yếu tố được Bộ trưởng nhấn mạnh là bối cảnh sắp xếp đơn vị hành chính và vận hành chính quyền địa phương hai cấp đang làm thay đổi quy mô, không gian và phương thức quản lý.

Trong mô hình này, cấp tỉnh có vai trò lớn hơn trong điều phối, kết nối nguồn lực và quản trị trên phạm vi rộng. Trong khi đó, cấp xã, phường sẽ trực tiếp giải quyết nhiều vấn đề gần với người dân và doanh nghiệp hơn.

Sự thay đổi về tổ chức quản lý kéo theo yêu cầu phải tổ chức lại hệ thống dữ liệu và quy trình vận hành.

Dữ liệu cần được kết nối theo hướng hạn chế tình trạng mỗi cơ quan, mỗi địa phương vận hành một hệ thống riêng biệt. Các quy trình hành chính và quản lý đô thị cũng cần được số hóa, đồng thời hoạt động điều hành phải có khả năng theo dõi và đánh giá dựa trên kết quả.

Nếu được triển khai đồng bộ, hệ thống dữ liệu đô thị có thể trở thành nền tảng hỗ trợ cơ quan quản lý theo dõi tình trạng hạ tầng, quy hoạch, giao thông, xây dựng và nhiều hoạt động khác theo thời gian thực hoặc gần thời gian thực.

AI, dữ liệu lớn và bản sao số mở ra cơ hội mới

Sự phát triển nhanh của trí tuệ nhân tạo (AI), dữ liệu lớn (Big Data), Internet vạn vật (IoT), mô hình thông tin công trình (BIM) và bản sao số (Digital Twin) đang tạo ra nhiều cơ hội mới cho quản lý đô thị.

Trong lĩnh vực quy hoạch và xây dựng, BIM có thể hỗ trợ quản lý thông tin công trình xuyên suốt vòng đời. Trong khi đó, bản sao số có thể tạo ra mô hình số của các công trình, khu vực hoặc hệ thống hạ tầng để phục vụ phân tích, mô phỏng và hỗ trợ ra quyết định.

AI và dữ liệu lớn cũng có thể được sử dụng để phân tích khối lượng dữ liệu lớn phát sinh từ hoạt động đô thị, qua đó hỗ trợ dự báo nhu cầu hạ tầng, giao thông, năng lượng hoặc các vấn đề phát sinh trong quá trình vận hành.

Tuy nhiên, công nghệ càng phát triển thì yêu cầu về quản trị dữ liệu càng cao.

Định hướng phát triển đô thị thông minh vì vậy không chỉ đặt ra bài toán về đầu tư công nghệ mà còn liên quan đến tiêu chuẩn kỹ thuật, an ninh mạng, bảo vệ dữ liệu cá nhân, chủ quyền dữ liệu và khả năng làm chủ công nghệ.

Đây được xem là những yếu tố quan trọng để tránh tình trạng đầu tư nhiều hệ thống nhưng dữ liệu không thể kết nối hoặc phụ thuộc quá lớn vào các nền tảng riêng biệt.

Không gian ngầm trở thành một phần quan trọng của đô thị thông minh

Song song với định hướng phát triển đô thị thông minh, Bộ Xây dựng cũng đang hoàn thiện Đề án khai thác, quản trị và bảo vệ không gian ngầm.

Theo Bộ trưởng Trần Hồng Minh, hai nội dung này có mối quan hệ chặt chẽ với nhau.

Nếu đô thị thông minh tập trung nâng cao năng lực quản trị những hoạt động đang diễn ra trên mặt đất thì không gian ngầm là một bộ phận quan trọng của cấu trúc đô thị, có vai trò đối với việc phát triển hạ tầng và sử dụng hiệu quả quỹ đất trong dài hạn.

Không gian ngầm có thể bao gồm nhiều loại công trình và hạ tầng như đường hầm, hệ thống giao thông ngầm, bãi đỗ xe, công trình kỹ thuật, hệ thống cấp thoát nước, cáp và các hạ tầng phục vụ đô thị.

Khi đô thị ngày càng phát triển và mật độ xây dựng trên mặt đất tăng cao, việc tổ chức, quản lý và khai thác không gian bên dưới mặt đất trở thành vấn đề cần được tiếp cận một cách tổng thể.

Theo nội dung được báo cáo tại cuộc họp, dự thảo Đề án không gian ngầm đã nhận diện 7 điểm nghẽn, đồng thời đề xuất 8 nhóm nhiệm vụ, giải pháp và 7 chủ trương lớn.

Định hướng không chỉ dừng ở việc xây dựng thêm các công trình ngầm mà hướng tới hình thành một hệ thống quản trị tổng thể nguồn lực không gian ngầm.

Cần thống nhất kiến trúc dữ liệu và bản sao số

Một trong những vấn đề đáng chú ý được các đại biểu tập trung góp ý là sự thống nhất giữa Định hướng phát triển đô thị thông minh và Đề án khai thác, quản trị và bảo vệ không gian ngầm.

Hai nội dung này cần được kết nối về quan điểm, mục tiêu, nhiệm vụ, cơ chế tổ chức thực hiện và phân công trách nhiệm.

Đặc biệt, kiến trúc dữ liệu, bản sao số và cơ chế quản trị cần được thiết kế theo hướng có khả năng tương thích, tránh hình thành các hệ thống dữ liệu riêng biệt, khó kết nối trong tương lai.

Đây cũng là yêu cầu quan trọng trong quá trình xây dựng cơ sở dữ liệu phục vụ quản lý đô thị. Khi thông tin về công trình trên mặt đất và các hệ thống hạ tầng bên dưới mặt đất có thể được tích hợp vào cùng một nền tảng dữ liệu, cơ quan quản lý sẽ có thêm cơ sở để quy hoạch, cấp phép, đầu tư và vận hành hạ tầng.

Bộ Xây dựng yêu cầu hồ sơ phải rõ sản phẩm, trách nhiệm và nguồn lực

Phát biểu kết luận cuộc họp, Bộ trưởng Trần Hồng Minh giao Cục Phát triển đô thị và Cục Kết cấu hạ tầng xây dựng tiếp tục rà soát các nội dung liên quan, bảo đảm sự thống nhất giữa quan điểm, mục tiêu, nhiệm vụ, phân công và tiến độ thực hiện.

Hồ sơ cần được hoàn thiện theo hướng cô đọng, xác định rõ sản phẩm đầu ra, cơ quan chủ trì và nguồn lực thực hiện. Đồng thời, quá trình xây dựng phải hạn chế sự chồng chéo với các chương trình và cơ sở dữ liệu hiện có.

Đối với Đề án khai thác, quản trị và bảo vệ không gian ngầm, Bộ trưởng yêu cầu các đơn vị tiếp tục hoàn thiện hồ sơ và phối hợp chặt chẽ để bảo đảm thống nhất với Định hướng phát triển đô thị thông minh, đặc biệt về kiến trúc dữ liệu, bản sao số và phân công triển khai.

Các nội dung sau khi hoàn thiện sẽ được báo cáo lãnh đạo Bộ để thực hiện các bước tiếp theo và trình cấp có thẩm quyền theo tiến độ.

Tác động dài hạn đối với phát triển đô thị

Việc xây dựng định hướng phát triển đô thị thông minh giai đoạn 2026-2030, tầm nhìn đến năm 2035 cho thấy quản trị dữ liệu đang trở thành một thành phần ngày càng quan trọng trong quá trình phát triển đô thị.

Trong dài hạn, hiệu quả của đô thị thông minh không chỉ được thể hiện bằng số lượng trung tâm điều hành hay số lượng ứng dụng được triển khai. Yếu tố quan trọng hơn là dữ liệu có được sử dụng để cải thiện quy hoạch, đầu tư, vận hành hạ tầng và cung cấp dịch vụ cho người dân hay không.

Đối với thị trường bất động sản, sự thay đổi về quy hoạch, hạ tầng giao thông, dữ liệu đất đai và năng lực quản lý đô thị cũng có thể ảnh hưởng đến cách các nhà đầu tư và doanh nghiệp đánh giá tiềm năng của từng khu vực.

Tuy nhiên, tác động cụ thể đối với từng dự án hoặc khu vực sẽ phụ thuộc vào quy hoạch được phê duyệt, tiến độ triển khai hạ tầng và các chính sách liên quan. Vì vậy, thông tin về định hướng đô thị thông minh cần được nhìn nhận như một phần trong bức tranh phát triển đô thị dài hạn, thay vì được xem là căn cứ duy nhất để đưa ra quyết định bất động sản.

Một số câu hỏi thường gặp

Đô thị thông minh giai đoạn 2026-2030 tập trung vào vấn đề gì?

Trọng tâm là đổi mới phương thức quản trị đô thị thông qua kết nối dữ liệu, số hóa quy trình, nâng cao năng lực điều hành và sử dụng công nghệ để hỗ trợ phát triển kinh tế – xã hội.

Đô thị thông minh có phải chỉ là đầu tư công nghệ?

Không. Định hướng được đặt ra là đô thị thông minh phải trực tiếp phục vụ công tác quản trị và phát triển đô thị. Công nghệ, dữ liệu và các nền tảng số là công cụ để nâng cao hiệu quả quản lý chứ không phải mục tiêu độc lập.

Vì sao không gian ngầm được đặt cùng với đô thị thông minh?

Không gian ngầm là một bộ phận quan trọng của cấu trúc đô thị. Khi được quản lý bằng dữ liệu và tích hợp vào hệ thống quản trị số, thông tin về công trình ngầm có thể hỗ trợ tốt hơn cho quy hoạch, đầu tư và vận hành hạ tầng.

AI có thể được ứng dụng như thế nào trong quản lý đô thị?

AI có thể hỗ trợ phân tích dữ liệu, dự báo nhu cầu, phát hiện bất thường và hỗ trợ cơ quan quản lý trong quá trình ra quyết định. Tuy nhiên, việc ứng dụng AI cần đi kèm các yêu cầu về an ninh mạng, bảo vệ dữ liệu và kiểm soát chất lượng thông tin.

Bản sao số có vai trò gì trong đô thị thông minh?

Bản sao số có thể tạo ra mô hình số của công trình, hạ tầng hoặc một khu vực đô thị, từ đó hỗ trợ mô phỏng, phân tích và quản lý trong quá trình vận hành. Đây là một trong những công nghệ được đề cập trong định hướng phát triển đô thị thông minh.

Định hướng đô thị thông minh có tác động đến bất động sản không?

Có thể tạo ra tác động gián tiếp thông qua quy hoạch, hạ tầng, giao thông, khả năng kết nối dữ liệu và chất lượng dịch vụ đô thị. Tuy nhiên, giá trị của từng bất động sản vẫn phụ thuộc vào nhiều yếu tố cụ thể như vị trí, pháp lý, quy hoạch, hạ tầng và cung cầu thị trường.

Nguồn tham khảo: Nội dung được biên tập dựa trên thông tin về cuộc họp của Bộ Xây dựng liên quan đến dự thảo Định hướng phát triển đô thị thông minh quốc gia giai đoạn 2026-2030, tầm nhìn đến năm 2035 và Đề án khai thác, quản trị và bảo vệ không gian ngầm.