Ngang nhiên chiếm dụng đất hành lang giao thông: Sai phạm kéo dài nhiều năm chưa được xử lý dứt điểm

Việc sử dụng đất không đúng mục đích, lấn chiếm đất hành lang an toàn giao thông hay tự ý xây dựng công trình trên đất chưa được phép không chỉ ảnh hưởng đến trật tự quản lý đất đai mà còn đặt ra câu hỏi về hiệu quả thực thi các kết luận thanh tra.

Tại Ninh Bình, một vụ việc liên quan đến Công ty Cổ phần Thương mại và Vận tải Hoa Cương đang cho thấy rõ vấn đề này. Theo Kết luận thanh tra số 1617 được Thanh tra Sở Tài nguyên và Môi trường tỉnh Ninh Bình ban hành năm 2019, doanh nghiệp này có nhiều vi phạm trong quá trình sử dụng đất tại khu vực Mai Sơn, huyện Yên Mô, nay thuộc phường Yên Thắng.

Đáng chú ý, trong số diện tích đất sử dụng vượt quá diện tích được Nhà nước cho thuê có phần đất thuộc hành lang an toàn giao thông và đường vào Trạm cấp nước Mai Sơn. Nhiều công trình được dựng trên khu vực này nhưng đến nay vẫn chưa được tháo dỡ hoàn toàn theo yêu cầu của kết luận thanh tra.

Doanh nghiệp sử dụng đất vượt diện tích được Nhà nước cho thuê

Theo nội dung Kết luận thanh tra số 1617, Công ty Cổ phần Thương mại và Vận tải Hoa Cương, tiền thân là Doanh nghiệp tư nhân Hoa Cương, được UBND tỉnh Ninh Bình cho thuê 5.961,3 m² đất tại xã Mai Sơn, huyện Yên Mô từ năm 2011.

Khu đất được cho thuê nhằm thực hiện dự án “Đầu tư xây dựng cơ sở sản xuất cấu kiện bê tông và kinh doanh vật liệu xây dựng”.

Tuy nhiên, diện tích doanh nghiệp sử dụng trên thực tế được xác định lên tới 7.801 m². Như vậy, diện tích sử dụng thực tế lớn hơn diện tích được Nhà nước cho thuê khoảng 2.027 m².

Đáng chú ý, phần diện tích sử dụng vượt này không chỉ đơn thuần là đất liền kề mà còn bao gồm 858,8 m² đất thuộc hành lang an toàn giao thông ĐT 480 và đường vào Trạm cấp nước Mai Sơn.

Trên phần đất này, doanh nghiệp được xác định đã xây dựng lán xe, nhà tạm, nhà bảo vệ, làm sân và đường nội bộ.

Việc sử dụng đất thuộc hành lang giao thông để dựng công trình, bố trí hoạt động sản xuất hoặc làm đường nội bộ đặt ra vấn đề nghiêm trọng đối với công tác quản lý và bảo vệ quỹ đất dành cho hạ tầng giao thông.

Hành lang an toàn giao thông không đơn thuần là một khoảng đất trống. Đây là khu vực có chức năng bảo đảm an toàn cho công trình giao thông, hoạt động đi lại và khả năng quản lý, duy tu, mở rộng hạ tầng khi cần thiết. Vì vậy, việc tự ý chiếm dụng hoặc xây dựng trên khu vực này có thể ảnh hưởng trực tiếp đến yêu cầu quản lý không gian giao thông.

Không chỉ lấn chiếm đất giao thông

Theo kết luận thanh tra, những vấn đề tại Công ty Hoa Cương không dừng lại ở phần đất hành lang giao thông.

Doanh nghiệp còn được xác định tự ý mượn 940,8 m² đất nông nghiệp của người dân để xây dựng nhà xưởng, làm bãi sản xuất nhưng chưa thực hiện thủ tục chuyển mục đích sử dụng đất theo quy định.

Ngoài ra, doanh nghiệp còn lấn chiếm 227,4 m² đất giáp Trạm cấp nước Mai Sơn.

Như vậy, cùng với phần đất hành lang an toàn giao thông, tổng thể vụ việc cho thấy tình trạng sử dụng đất trên thực tế có sự chênh lệch đáng kể so với phạm vi đất được Nhà nước giao, cho thuê và mục đích sử dụng được phê duyệt.

Đây cũng là một trong những vấn đề thường được đặt ra trong công tác quản lý đất đai: ranh giới giữa diện tích được cấp phép và diện tích sử dụng thực tế cần được kiểm soát chặt chẽ, đặc biệt đối với các dự án sản xuất, kinh doanh có hoạt động xây dựng nhà xưởng, bãi tập kết nguyên vật liệu.

Tự ý thay đổi mục đích sử dụng đất trong khu đất được thuê

Một điểm đáng chú ý khác được đề cập trong kết luận thanh tra là việc doanh nghiệp sử dụng sai mục đích ngay trên phần diện tích được Nhà nước cho thuê.

Theo hồ sơ, dự án ban đầu được phê duyệt để sản xuất cấu kiện bê tông đúc sẵn. Tuy nhiên, trên thực tế, một phần diện tích khoảng 915,8 m² được xác định đã được sử dụng để làm bãi tập kết nguyên, nhiên vật liệu, thu gom và xử lý phế liệu.

Việc thay đổi công năng sử dụng đất trên thực địa khi chưa được cơ quan có thẩm quyền chấp thuận điều chỉnh đã tạo ra sự khác biệt giữa mục tiêu dự án được phê duyệt và hoạt động thực tế của doanh nghiệp.

Đối với các dự án sử dụng đất để sản xuất kinh doanh, mục đích sử dụng đất và mục tiêu đầu tư là những căn cứ quan trọng để cơ quan quản lý theo dõi việc triển khai dự án. Khi doanh nghiệp tự ý thay đổi công năng, câu chuyện không chỉ liên quan đến đất đai mà còn có thể kéo theo các yêu cầu về xây dựng, môi trường và đầu tư.

Những vấn đề trong công tác bảo vệ môi trường

Kết luận thanh tra cũng chỉ ra một số tồn tại liên quan đến việc chấp hành pháp luật về môi trường của Công ty Hoa Cương.

Cụ thể, doanh nghiệp được xác định không bố trí khu vực lưu giữ chất thải nguy hại, không thực hiện quan trắc môi trường định kỳ và không lập báo cáo quản lý chất thải nguy hại theo yêu cầu.

Đây là vấn đề đáng lưu ý bởi hoạt động sản xuất, tập kết nguyên nhiên vật liệu và thu gom, xử lý phế liệu nếu không được kiểm soát chặt chẽ có thể tạo ra nguy cơ ảnh hưởng đến môi trường xung quanh.

Đặc biệt, khu vực xảy ra vụ việc còn liên quan đến đường vào Trạm cấp nước Mai Sơn. Việc xuất hiện các hoạt động tập kết và xử lý chất thải gần khu vực hạ tầng cấp nước càng khiến yêu cầu kiểm tra, giám sát và xử lý theo đúng quy định trở nên cần thiết.

Lộ diện bất thường trong việc cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất

Không chỉ doanh nghiệp có những vấn đề trong quá trình sử dụng đất, Kết luận thanh tra số 1617 còn chỉ ra những tồn tại trong công tác tham mưu cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất.

Theo kết luận, Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất số CK 087889, được cấp ngày 23/5/2018 cho Công ty Hoa Cương, ghi diện tích tại trang 1 là 5.961,3 m².

Tuy nhiên, diện tích được tính theo kích thước hình thể và tọa độ ranh giới thể hiện tại trang 3 chỉ khoảng 5.774 m², thấp hơn 187,3 m² so với con số ghi tại trang 1.

Không những vậy, vị trí và diện tích của công trình xưởng sản xuất, nhà điều hành được chứng nhận cũng được xác định là không phù hợp với hiện trạng thực tế.

Điều đáng chú ý là mặc dù có sự khác biệt giữa hồ sơ thuê đất và hiện trạng sử dụng, đơn vị liên quan vẫn không có văn bản báo cáo Giám đốc Sở theo yêu cầu.

Những chênh lệch này cho thấy công tác đo đạc, xác định ranh giới và đối chiếu hiện trạng với hồ sơ pháp lý có vai trò đặc biệt quan trọng trong quá trình cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất.

Thanh tra từng yêu cầu tháo dỡ toàn bộ công trình trên đất hành lang giao thông

Sau khi xác định các sai phạm, Kết luận thanh tra số 1617 đã đưa ra yêu cầu xử lý cụ thể đối với Công ty Hoa Cương.

Theo đó, doanh nghiệp phải tự giác tháo dỡ toàn bộ công trình, tài sản nằm trên 858,8 m² đất thuộc hành lang an toàn giao thông ĐT 480 và đường vào Trạm cấp nước Mai Sơn, đồng thời trả lại diện tích đất này cho Nhà nước.

Văn phòng Đăng ký Đất đai cũng được yêu cầu kiểm điểm trách nhiệm tập thể, cá nhân có liên quan. UBND huyện Yên Mô khi đó có trách nhiệm đôn đốc, giám sát quá trình khắc phục.

Về nguyên tắc quản lý đất đai, việc xác định rõ diện tích vi phạm và yêu cầu khôi phục lại hiện trạng là bước quan trọng. Tuy nhiên, hiệu quả của kết luận thanh tra cuối cùng vẫn phụ thuộc vào việc các yêu cầu đó có được thực hiện đầy đủ, đúng thời hạn hay không.

Sau 7 năm, công trình vẫn tồn tại?

Điểm gây chú ý trong vụ việc là khoảng thời gian kéo dài từ khi kết luận thanh tra được ban hành đến thời điểm ghi nhận thực tế gần đây.

Theo thông tin được phản ánh, sau khi Kết luận thanh tra số 1617 được ban hành năm 2019, đến nay đã khoảng 7 năm, nhưng các vi phạm liên quan đến việc lấn chiếm hành lang an toàn giao thông vẫn chưa được khắc phục dứt điểm.

Ghi nhận của phóng viên Báo Tiền Phong cho thấy khu vực từng được xác định có nhà xưởng, lán trại và các công trình trên phần đất hành lang giao thông vẫn tồn tại, chưa được giải tỏa hoặc tháo dỡ hoàn toàn theo yêu cầu của kết luận thanh tra.

Nếu thông tin này được xác nhận, vấn đề không còn chỉ nằm ở hành vi sử dụng đất ban đầu mà còn liên quan đến hiệu quả tổ chức thực hiện sau thanh tra.

Một kết luận thanh tra chỉ thực sự phát huy hiệu quả khi những yêu cầu xử lý được triển khai trên thực tế, sai phạm được khắc phục và diện tích đất thuộc quyền quản lý của Nhà nước được trả lại đúng quy định.

Cơ quan chức năng nói gì về việc xử lý?

Ngày 5/8/2026, theo thông tin được Báo Tiền Phong phản ánh, lãnh đạo Sở NN&MT tỉnh Ninh Bình cho biết đã chỉ đạo các phòng chuyên môn phối hợp với UBND phường Yên Thắng, địa bàn trước đây là xã Mai Sơn, huyện Yên Mô, kiểm tra và rà soát việc chấp hành sau thanh tra.

Cơ quan này cũng cho biết sẽ có phương án xử lý dứt điểm vụ việc.

Tuy nhiên, sau hơn một tháng, theo nội dung bài phản ánh, phóng viên nhiều lần liên hệ để cập nhật kết quả kiểm tra nhưng chưa nhận được thông tin cụ thể về tiến độ xử lý.

Ngày 9/9, ông Dương Quốc Tuấn, Chánh Văn phòng UBND xã Yên Thắng, được dẫn lời cho biết địa phương có nắm được nội dung vụ việc nhưng ông không được giao nhiệm vụ trực tiếp xử lý nên không nắm được kết quả kiểm tra, xử lý đến thời điểm đó.

Những diễn biến này cho thấy việc phân công trách nhiệm và cơ chế theo dõi sau thanh tra là yếu tố quan trọng để bảo đảm các kết luận được thực hiện trên thực tế.

Vì sao xử lý đất hành lang giao thông cần được thực hiện dứt điểm?

Đất dành cho giao thông và hành lang an toàn giao thông có vai trò đặc biệt trong quy hoạch và phát triển hạ tầng.

Nếu công trình xây dựng trái phép tồn tại trong thời gian dài, ngoài nguy cơ ảnh hưởng đến an toàn giao thông, còn có thể tạo tiền lệ khiến việc quản lý đất công gặp khó khăn hơn.

Trong thực tế quản lý đất đai, một khu đất bị sử dụng sai mục đích trong thời gian dài có thể phát sinh nhiều vấn đề liên quan đến hồ sơ, hiện trạng, tài sản trên đất và trách nhiệm của các bên liên quan.

Do đó, việc xử lý không chỉ nhằm giải quyết một trường hợp cụ thể mà còn góp phần bảo đảm tính thống nhất trong quản lý quỹ đất công, đất giao thông và hành lang bảo vệ công trình hạ tầng.

Đối với doanh nghiệp, việc sử dụng đất đúng diện tích, đúng mục đích và thực hiện đầy đủ thủ tục trước khi xây dựng công trình là yêu cầu quan trọng để hạn chế rủi ro pháp lý.

Đối với cơ quan quản lý, việc kiểm tra hiện trạng, cấp giấy chứng nhận, giám sát sau cấp phép và theo dõi thực hiện kết luận thanh tra cũng cần được thực hiện đồng bộ.

Bài học từ vụ việc trong quản lý và sử dụng đất

Vụ việc Công ty Hoa Cương cho thấy quản lý đất đai không chỉ nằm ở khâu giao đất, cho thuê đất hay cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất. Một quy trình quản lý hiệu quả cần bao gồm cả việc kiểm tra hiện trạng, giám sát quá trình sử dụng và xử lý kịp thời khi phát hiện sai phạm.

Đối với doanh nghiệp, việc mở rộng mặt bằng hoặc thay đổi công năng sử dụng đất dù xuất phát từ nhu cầu sản xuất kinh doanh vẫn phải đi kèm với thủ tục pháp lý tương ứng.

Đối với người dân và nhà đầu tư bất động sản, vụ việc cũng là lời nhắc về tầm quan trọng của việc kiểm tra nguồn gốc, ranh giới, mục đích sử dụng và tình trạng pháp lý của một khu đất trước khi giao dịch hoặc đầu tư.

Đặc biệt, những khu đất nằm gần đường giao thông, trạm cấp nước, công trình hạ tầng hoặc khu vực đất công cần được kiểm tra kỹ hơn về chỉ giới, hành lang bảo vệ và quyền sử dụng thực tế.

Khi thị trường bất động sản ngày càng đề cao tính minh bạch, thông tin pháp lý của đất đai trở thành một trong những yếu tố quan trọng quyết định giá trị và mức độ an toàn của một giao dịch.

Những câu hỏi về vụ việc ngang nhiên chiếm dụng đất hành lang giao thông

1. Doanh nghiệp có được tự ý sử dụng đất hành lang giao thông không?

Không. Việc sử dụng đất thuộc hành lang an toàn giao thông phải tuân thủ các quy định pháp luật có liên quan và không thể tự ý xây dựng công trình, mở rộng mặt bằng hoặc sử dụng vào mục đích sản xuất kinh doanh khi chưa được phép.

2. Tự ý xây dựng nhà xưởng trên đất nông nghiệp có vấn đề gì?

Đất nông nghiệp có mục đích sử dụng riêng. Khi muốn chuyển sang mục đích khác, người sử dụng đất phải thực hiện thủ tục theo quy định. Việc tự ý xây dựng nhà xưởng, bãi sản xuất trên đất nông nghiệp khi chưa được phép có thể dẫn đến xử lý vi phạm và yêu cầu khôi phục hiện trạng.

3. Nếu doanh nghiệp sử dụng đất vượt diện tích được thuê thì xử lý thế nào?

Cơ quan quản lý cần xác định rõ nguồn gốc, ranh giới và tình trạng pháp lý của phần diện tích sử dụng vượt. Tùy từng trường hợp cụ thể, cơ quan có thẩm quyền có thể yêu cầu trả lại đất, xử lý vi phạm hoặc thực hiện các thủ tục pháp lý cần thiết theo quy định.

4. Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất có thể bị ảnh hưởng nếu thông tin không phù hợp thực tế không?

Có thể phát sinh yêu cầu kiểm tra, xác minh và xử lý nếu thông tin trên giấy chứng nhận không phù hợp với hồ sơ pháp lý hoặc hiện trạng sử dụng đất. Việc xử lý cụ thể phụ thuộc vào nguyên nhân, mức độ sai lệch và quy định pháp luật tại thời điểm giải quyết.

5. Vì sao cần giám sát việc thực hiện kết luận thanh tra?

Kết luận thanh tra không chỉ nhằm xác định sai phạm mà còn đưa ra yêu cầu khắc phục. Việc giám sát sau thanh tra giúp bảo đảm các yêu cầu như tháo dỡ công trình, trả lại đất, khắc phục hậu quả và kiểm điểm trách nhiệm được thực hiện đầy đủ.