Đường sắt Lào Cai – Hà Nội – Hải Phòng: Hơn 66.900 tỷ đồng cho giải phóng mặt bằng, 7.347 hộ dân phải tái định cư

Tiến độ giải phóng mặt bằng (GPMB) đang là một trong những nhiệm vụ trọng tâm đối với Dự án Đầu tư xây dựng tuyến đường sắt Lào Cai – Hà Nội – Hải Phòng. Với quy mô tuyến dài khoảng 426 km, đi qua 69 xã, phường thuộc 6 tỉnh, thành phố, công tác thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ và tái định cư đặt ra khối lượng công việc rất lớn.

Trước tình hình này, Thứ trưởng Bộ Xây dựng Nguyễn Danh Huy yêu cầu các địa phương phải xây dựng biểu đồ tiến độ cụ thể đối với từng loại đất, số hộ dân bị ảnh hưởng, số mộ cần di dời cũng như tiến độ di chuyển các công trình hạ tầng kỹ thuật nằm trong phạm vi dự án.

Yêu cầu được đặt ra nhằm tạo mặt bằng sạch theo từng khu vực, đồng thời bảo đảm công tác GPMB không trở thành điểm nghẽn làm ảnh hưởng đến tiến độ chung của tuyến đường sắt.

Khoảng 2.197 ha đất nằm trong phạm vi dự án

Theo rà soát của các địa phương được Giám đốc Ban Quản lý dự án đường sắt Mai Minh Việt thông tin, dự án dự kiến chiếm dụng khoảng 2.197 ha đất.

Quy mô thu hồi đất lớn kéo theo ảnh hưởng đáng kể đến người dân và các tổ chức đang sử dụng đất trong phạm vi tuyến đường.

Đáng chú ý, có khoảng 7.347 hộ dân thuộc diện phải bố trí tái định cư. Để đáp ứng nhu cầu này, dự kiến sẽ xây dựng 109 khu tái định cư.

Tổng kinh phí dành cho công tác bồi thường, hỗ trợ và tái định cư được dự kiến ở mức hơn 66.900 tỷ đồng. Riêng trong năm 2026, nguồn vốn được phân bổ cho công tác này là hơn 13.800 tỷ đồng.

Những con số trên cho thấy GPMB không chỉ là một phần việc hành chính của dự án mà còn là một hợp phần có quy mô tài chính và xã hội rất lớn.

Bộ Xây dựng yêu cầu lập tiến độ chi tiết đến từng nhóm đất

Theo yêu cầu của Thứ trưởng Nguyễn Danh Huy, các địa phương cần xây dựng biểu đồ tiến độ cụ thể, không chỉ theo tổng thể dự án mà phải phân loại theo từng nhóm công việc.

Trong đó, cần xác định rõ:

• Diện tích và hiện trạng từng loại đất bị ảnh hưởng;
• Số hộ dân thuộc diện bị ảnh hưởng;
• Số hộ phải bố trí tái định cư;
• Số lượng mộ cần di dời;
• Tiến độ di chuyển công trình hạ tầng kỹ thuật;
• Tiến độ xây dựng các khu tái định cư;
• Tiến độ thực hiện bồi thường, hỗ trợ và tái định cư.

Việc lập tiến độ chi tiết nhằm giúp các cơ quan quản lý xác định được từng công việc đang ở giai đoạn nào, địa phương nào có nguy cơ chậm tiến độ và nội dung nào cần tháo gỡ kịp thời.

Đối với một dự án đường sắt có chiều dài hàng trăm kilomet, việc quản lý tiến độ GPMB theo từng địa bàn được xem là yếu tố quan trọng để tránh tình trạng một điểm nghẽn cục bộ ảnh hưởng đến toàn tuyến.

Đất nông nghiệp, đất rừng cần được rà soát kỹ

Bên cạnh đất ở và đất của các hộ dân, phạm vi dự án còn liên quan đến đất nông nghiệp, đất rừng và đất của các cơ quan, đơn vị.

Thứ trưởng Nguyễn Danh Huy yêu cầu các địa phương rà soát, xác định rõ hiện trạng những loại đất này, đồng thời điều chỉnh thông tin phù hợp với thực tế và báo cáo chi tiết.

Việc rà soát có ý nghĩa quan trọng bởi mỗi nhóm đất có đặc điểm quản lý và phương án xử lý khác nhau. Nếu dữ liệu ban đầu chưa chính xác hoặc phạm vi thu hồi có thay đổi, quá trình lập phương án bồi thường và GPMB có thể phát sinh thêm thời gian.

Do đó, yêu cầu cập nhật hiện trạng đất đai cần được thực hiện đồng bộ với công tác đo đạc, kiểm đếm và lập hồ sơ phục vụ thu hồi đất.

GPMB phải thực hiện song song với tái định cư

Một trong những yêu cầu đáng chú ý là công tác GPMB phải được triển khai đồng thời với xây dựng khu tái định cư.

Theo chỉ đạo của Thứ trưởng Nguyễn Danh Huy, quá trình GPMB cần được thực hiện song hành giữa đo đạc, kiểm đếm, lập và phê duyệt phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư, xây dựng khu tái định cư và giải ngân vốn.

Cách làm này nhằm hạn chế tình trạng mặt bằng đã được thu hồi nhưng người dân chưa có nơi ở mới để ổn định cuộc sống.

Đối với 7.347 hộ thuộc diện phải bố trí tái định cư, việc xây dựng 109 khu tái định cư trở thành một nhiệm vụ quan trọng không kém quá trình kiểm đếm và bồi thường.

Các khu tái định cư cần được đẩy nhanh để người dân thuộc diện di dời có thể sớm ổn định nơi ở, từ đó tạo điều kiện để dự án tiếp tục triển khai theo kế hoạch.

“Kiểm đếm đến đâu, bồi thường đến đó”

Ban Quản lý dự án đường sắt kiến nghị thực hiện theo phương châm kiểm đếm đến đâu, tiến hành ngay các thủ tục thẩm định, phê duyệt và chi trả bồi thường, hỗ trợ, tái định cư đến đó.

Đây được xem là cách tiếp cận nhằm rút ngắn thời gian giữa các bước trong quy trình GPMB.

Thay vì chờ hoàn tất kiểm đếm trên toàn bộ phạm vi rồi mới chuyển sang các bước tiếp theo, các địa phương có thể triển khai cuốn chiếu theo từng khu vực đủ điều kiện.

Theo kiến nghị, các địa phương cần đồng thời triển khai đo đạc, lập hồ sơ giải thửa, kê khai, kiểm đếm và lập, phê duyệt phương án bồi thường dựa trên phạm vi cọc GPMB đã được bàn giao.

Nếu thực hiện đồng bộ, phương thức này có thể giúp từng bước hình thành mặt bằng sạch theo từng đoạn tuyến, thay vì phải chờ hoàn thiện toàn bộ công tác GPMB trên phạm vi hàng trăm kilomet.

Hồ sơ nghiên cứu khả thi thay đổi gây khó cho công tác cắm cọc

Quá trình triển khai GPMB dự án vẫn đang đối mặt với một số khó khăn.

Theo thông tin được nêu, hồ sơ Báo cáo nghiên cứu khả thi có nhiều thay đổi, ảnh hưởng đến việc cắm cọc và bàn giao cọc GPMB.

Đây là một vấn đề có thể tác động trực tiếp đến công tác đo đạc, xác định ranh giới thu hồi đất và triển khai kiểm đếm.

Khi phạm vi thu hồi đất được điều chỉnh nhiều lần, thông tin về diện tích bị ảnh hưởng và số hộ dân liên quan cũng có thể thay đổi. Điều này không chỉ làm phát sinh thêm công việc kỹ thuật mà còn có khả năng ảnh hưởng đến sự đồng thuận của người dân tại các khu vực tuyến đường đi qua.

Vì vậy, việc thống nhất phạm vi dự án và bàn giao đầy đủ mốc giới GPMB là cơ sở quan trọng để các địa phương triển khai những bước tiếp theo.

Cần hạn chế việc thay đổi phạm vi thu hồi đất

Đối với người dân nằm trong vùng dự án, phạm vi thu hồi đất là vấn đề đặc biệt quan trọng vì liên quan trực tiếp đến nhà ở, đất sản xuất, sinh kế và phương án tái định cư.

Khi phạm vi thu hồi đất được điều chỉnh nhiều lần, người dân có thể phải tiếp tục chờ đợi để biết chính xác diện tích bị ảnh hưởng và phương án bồi thường, hỗ trợ.

Do đó, việc rà soát kỹ hồ sơ trước khi cắm cọc GPMB và hạn chế những thay đổi không cần thiết có ý nghĩa quan trọng trong việc tạo sự ổn định và đồng thuận.

Cùng với đó, các địa phương cần công khai, minh bạch tiến độ và thực hiện các thủ tục liên quan theo đúng quy định.

Dự án đường sắt dài khoảng 426 km

Dự án tuyến đường sắt Lào Cai – Hà Nội – Hải Phòng có tổng chiều dài khoảng 426 km, trong đó tuyến chính dài khoảng 363 km và tuyến nhánh dài khoảng 63 km.

Tuyến đi qua 69 xã, phường thuộc 6 tỉnh, thành phố, với hệ thống gồm 29 nhà ga và các trạm tác nghiệp kỹ thuật.

Quy mô này cho thấy khối lượng GPMB của dự án rất lớn và trải rộng trên nhiều địa phương.

Không chỉ cần thu hồi đất để hình thành tuyến đường sắt, các địa phương còn phải xử lý các vấn đề liên quan đến công trình hạ tầng kỹ thuật, nhà ở, đất sản xuất, mồ mả và nhu cầu tái định cư.

Vì vậy, tiến độ GPMB sẽ có ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng triển khai các bước xây dựng tiếp theo của dự án.

Hơn 13.800 tỷ đồng vốn GPMB được phân bổ trong năm 2026

Trong tổng kinh phí hơn 66.900 tỷ đồng dành cho bồi thường, hỗ trợ và tái định cư, riêng năm 2026 dự kiến có hơn 13.800 tỷ đồng được phân bổ cho công tác này.

Nguồn vốn này cần được giải ngân gắn với tiến độ thực tế của từng địa phương và từng nhóm công việc.

Theo yêu cầu của Bộ Xây dựng, GPMB và giải ngân phải được triển khai song song. Điều đó có nghĩa là địa phương không chỉ cần hoàn thiện hồ sơ mà còn phải tổ chức thực hiện các bước bồi thường, hỗ trợ và tái định cư ngay khi đủ điều kiện.

Việc giải ngân đúng tiến độ cũng giúp tránh tình trạng vốn đã được bố trí nhưng chưa thể sử dụng do vướng mắc trong kiểm đếm, xác định nguồn gốc đất, lập phương án hoặc xây dựng khu tái định cư.

GPMB là yếu tố then chốt đối với tiến độ tuyến đường sắt

Với chiều dài khoảng 426 km, việc triển khai dự án đường sắt Lào Cai – Hà Nội – Hải Phòng đòi hỏi sự phối hợp liên tục giữa các địa phương và cơ quan quản lý.

Trong đó, GPMB được xem là một trong những nhiệm vụ có tính chất quyết định đối với tiến độ triển khai thực địa.

Nếu từng địa phương hoàn thành công tác đo đạc, kiểm đếm, bồi thường và bàn giao mặt bằng theo đúng kế hoạch, dự án có thể từng bước hình thành mặt bằng sạch theo từng đoạn tuyến.

Ngược lại, nếu một số khu vực kéo dài thời gian xử lý, việc thi công liên tục trên toàn tuyến có thể gặp khó khăn.

Chính vì vậy, yêu cầu của Bộ Xây dựng về việc xây dựng biểu đồ tiến độ cụ thể và thực hiện song song các nhiệm vụ được đặt ra nhằm kiểm soát tốt hơn tiến độ GPMB.

Dự án đường sắt Lào Cai – Hà Nội – Hải Phòng đang bước vào giai đoạn đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan quản lý và địa phương, đặc biệt trong công tác giải phóng mặt bằng.

Với khoảng 2.197 ha đất bị ảnh hưởng, 7.347 hộ dân phải bố trí tái định cư, 109 khu tái định cư dự kiến xây dựng và hơn 66.900 tỷ đồng dành cho bồi thường, hỗ trợ, tái định cư, khối lượng công việc là rất lớn.

Yêu cầu của Bộ Xây dựng là các địa phương phải lập tiến độ cụ thể đến từng loại đất, hộ dân, số mộ cần di dời và công trình hạ tầng kỹ thuật; đồng thời triển khai song song đo đạc, kiểm đếm, lập phương án bồi thường, xây dựng khu tái định cư và giải ngân.

Việc thực hiện theo phương châm “kiểm đếm đến đâu, xử lý thủ tục và chi trả đến đó”, cùng với việc đẩy nhanh xây dựng các khu tái định cư, được kỳ vọng giúp quá trình tạo mặt bằng sạch diễn ra hiệu quả hơn.

Trong thời gian tới, tiến độ cắm cọc GPMB, sự ổn định của phạm vi thu hồi đất, công tác tái định cư và khả năng giải ngân nguồn vốn sẽ là những yếu tố quan trọng cần tiếp tục theo dõi đối với dự án đường sắt Lào Cai – Hà Nội – Hải Phòng.

Câu hỏi về đường sắt Lào Cai – Hà Nội – Hải Phòng

1. Tuyến đường sắt Lào Cai – Hà Nội – Hải Phòng dài bao nhiêu?

Theo thông tin được nêu, tuyến có tổng chiều dài khoảng 426 km, gồm khoảng 363 km tuyến chính và 63 km tuyến nhánh.

2. Dự án đi qua bao nhiêu địa phương?

Tuyến dự án đi qua 69 xã, phường thuộc 6 tỉnh, thành phố.

3. Có bao nhiêu hộ dân phải bố trí tái định cư?

Theo rà soát của các địa phương, khoảng 7.347 hộ dân thuộc diện phải bố trí tái định cư.

4. Dự kiến xây dựng bao nhiêu khu tái định cư?

Dự kiến có 109 khu tái định cư được xây dựng để phục vụ công tác GPMB của dự án.

5. Kinh phí bồi thường, hỗ trợ và tái định cư là bao nhiêu?

Tổng kinh phí dự kiến cho bồi thường, hỗ trợ và tái định cư là hơn 66.900 tỷ đồng. Riêng năm 2026, nguồn vốn phân bổ cho công tác này là hơn 13.800 tỷ đồng.

6. Vì sao công tác GPMB còn gặp khó khăn?

Một trong những nguyên nhân được nêu là hồ sơ Báo cáo nghiên cứu khả thi có nhiều thay đổi, ảnh hưởng đến việc cắm cọc và bàn giao cọc GPMB. Phạm vi thu hồi đất điều chỉnh nhiều lần cũng có thể tác động đến sự đồng thuận của người dân.