Cả nước còn gần 12.000 cơ sở nhà, đất công dôi dư: Bộ Tài chính đề xuất cơ chế cho thuê tối đa 5 năm

Gần 12.000 cơ sở nhà, đất công dôi dư chưa được khai thác

Bộ Tài chính đang lấy ý kiến về dự thảo nghị quyết của Chính phủ nhằm bổ sung một số cơ chế, chính sách đặc thù, tháo gỡ vướng mắc và đẩy nhanh tiến độ xử lý, khai thác nhà, đất dôi dư sau quá trình sắp xếp, tinh gọn tổ chức bộ máy và đơn vị hành chính.

Theo số liệu được Bộ Tài chính công bố, tính đến ngày 15/10, cả nước còn 11.909 cơ sở nhà, đất dôi dư chưa hoàn thành việc xử lý, khai thác. Trong số này, có 14 cơ sở chưa có phương án xử lý, trong khi 11.895 cơ sở đã có phương án nhưng chưa được đưa vào sử dụng.

Những con số trên cho thấy việc xử lý tài sản công sau sắp xếp tổ chức bộ máy vẫn là vấn đề cần được giải quyết. Nhiều trụ sở, cơ sở nhà đất không còn phù hợp với nhu cầu sử dụng của cơ quan, đơn vị sau khi sáp nhập hoặc điều chỉnh địa giới hành chính. Nếu không sớm có phương án khai thác phù hợp, các tài sản này có thể tiếp tục bị bỏ trống, gây lãng phí nguồn lực đất đai và cơ sở vật chất thuộc sở hữu Nhà nước.

Đáng chú ý, không ít cơ sở nhà, đất công nằm tại các khu vực trung tâm, có vị trí thuận lợi cho hoạt động thương mại, dịch vụ hoặc cung cấp tiện ích công cộng. Tuy nhiên, việc chuyển đổi công năng, tổ chức khai thác hay cho thuê không thể thực hiện ngay nếu các thủ tục pháp lý liên quan chưa hoàn tất.

Trước thực trạng này, Bộ Tài chính đề xuất bổ sung cơ chế cho phép khai thác tạm thời một số cơ sở nhà, đất dôi dư trong thời gian hoàn thiện thủ tục giao đất, cho thuê đất. Mục tiêu là hạn chế tình trạng tài sản công bị bỏ không kéo dài, đồng thời tạo điều kiện đưa nguồn lực đất đai vào sử dụng theo đúng quy định.

Vì sao nhiều nhà, đất công vẫn chưa được đưa vào sử dụng?

Theo Bộ Tài chính, quá trình xử lý nhà, đất dôi dư tại một số địa phương còn gặp nhiều vướng mắc, chủ yếu liên quan đến thủ tục pháp lý và công tác quản lý đất đai.

Một trong những vấn đề đáng chú ý là việc hoàn thiện quy hoạch và xác định mục đích sử dụng đất. Khi một trụ sở cũ không còn được sử dụng theo chức năng ban đầu, cơ quan quản lý cần xác định phương án khai thác tiếp theo có phù hợp với quy hoạch và quy định pháp luật hay không. Việc chuyển đổi công năng hoặc tổ chức cho thuê có thể cần thêm thời gian để hoàn tất các thủ tục cần thiết.

Bên cạnh đó, một số cơ sở còn phải thực hiện đo đạc, xác định lại diện tích hoặc hoàn thiện hồ sơ liên quan đến giá đất. Đây là những bước quan trọng để bảo đảm việc quản lý, khai thác tài sản công được thực hiện minh bạch, có căn cứ và hạn chế nguy cơ thất thoát ngân sách Nhà nước.

Trong bối cảnh sắp xếp tổ chức bộ máy và đơn vị hành chính, số lượng cơ sở cần rà soát có thể lớn, trong khi mỗi địa điểm có hiện trạng, hồ sơ pháp lý và mục đích sử dụng khác nhau. Vì vậy, việc xây dựng phương án xử lý đồng bộ trên diện rộng đòi hỏi sự phối hợp giữa các cơ quan quản lý tài sản công, cơ quan tài nguyên và môi trường cùng chính quyền địa phương.

Thực tế này đặt ra yêu cầu phải có cơ chế linh hoạt hơn để tài sản không bị bỏ trống trong suốt thời gian chờ hoàn tất thủ tục. Tuy nhiên, giải pháp khai thác tạm thời vẫn phải bảo đảm nguyên tắc quản lý tài sản công, tuân thủ quy hoạch và không làm ảnh hưởng đến kế hoạch sử dụng đất của Nhà nước.

Đề xuất cho thuê nhà, đất dôi dư tối đa 5 năm

Một nội dung đáng chú ý trong dự thảo nghị quyết là đề xuất cho phép tổ chức phát triển quỹ đất được cho thuê nhà, đất dôi dư đã tiếp nhận từ ngày 1/3/2025 trong thời gian chưa hoàn tất thủ tục giao đất hoặc cho thuê đất.

Theo phương án được Bộ Tài chính đề xuất, việc cho thuê phải xuất phát từ đề nghị của tổ chức phát triển quỹ đất và được Chủ tịch UBND cấp tỉnh chấp thuận. Thời hạn cho thuê tối đa là 5 năm.

Cơ chế này hướng đến việc khai thác tạm thời các tài sản công trong khoảng thời gian cần thiết để hoàn thiện thủ tục pháp lý. Thay vì để nhà, đất tiếp tục đóng cửa và không tạo ra giá trị sử dụng, cơ quan quản lý có thể xem xét cho thuê theo điều kiện được quy định trong dự thảo.

Tuy nhiên, cần lưu ý rằng đây là nội dung đang được đề xuất lấy ý kiến, không đồng nghĩa cơ chế đã chính thức có hiệu lực. Việc áp dụng trên thực tế còn phụ thuộc vào kết quả hoàn thiện và ban hành văn bản của cơ quan có thẩm quyền.

Nếu được thông qua, cơ chế cho thuê tạm thời có thể giúp các địa phương có thêm phương án xử lý đối với những tài sản chưa thể hoàn tất thủ tục giao đất hoặc cho thuê đất ngay lập tức. Đồng thời, việc xác định rõ thẩm quyền chấp thuận và thời hạn thuê cũng nhằm tạo cơ sở pháp lý cho quá trình quản lý.

Đối với bên thuê, thời hạn tối đa 5 năm cần được hiểu là giới hạn theo đề xuất, không phải cam kết mọi hợp đồng đều có thời hạn đầy đủ 5 năm. Thời gian thuê cụ thể và những điều kiện liên quan sẽ phải căn cứ vào quy định được ban hành và hồ sơ của từng cơ sở nhà, đất.

Nhà, đất dôi dư do cấp xã tiếp nhận cũng có thể được cho thuê

Dự thảo cũng đề xuất cơ chế xử lý đối với nhà, đất dôi dư do UBND cấp xã tiếp nhận sau quá trình sắp xếp tổ chức bộ máy và đơn vị hành chính.

Theo đó, Chủ tịch UBND cấp xã có thể giao đơn vị sự nghiệp công lập trong lĩnh vực kinh tế trực thuộc thực hiện việc cho thuê nhà, đất. Thời hạn cho thuê theo đề xuất cũng tối đa 5 năm.

Quy định này nhằm xác định đầu mối tổ chức khai thác tài sản tại cấp xã, qua đó hỗ trợ quá trình quản lý những cơ sở không còn được sử dụng cho mục đích hành chính như trước đây.

Việc phân công đơn vị thực hiện cho thuê có thể giúp địa phương chủ động hơn trong quá trình quản lý tài sản, nhưng cũng đặt ra yêu cầu về trách nhiệm giám sát, công khai thông tin và bảo đảm việc sử dụng đúng mục đích.

Đối với mỗi cơ sở, cơ quan có thẩm quyền vẫn cần xem xét hiện trạng công trình, hồ sơ đất đai, quy hoạch và nhu cầu sử dụng trong tương lai. Những tài sản nằm trong khu vực có kế hoạch xây dựng công trình công cộng hoặc phục vụ nhiệm vụ phát triển kinh tế – xã hội cần được quản lý phù hợp với định hướng đã xác định.

Do đó, cơ chế cho thuê tạm thời không có nghĩa các cơ sở nhà, đất dôi dư sẽ được chuyển sang khai thác thương mại lâu dài. Đây là giải pháp được đề xuất nhằm sử dụng tài sản trong giai đoạn chờ hoàn thiện các thủ tục cần thiết.

Nhà nước triển khai kế hoạch sử dụng đất, hợp đồng thuê phải chấm dứt trước hạn

Dự thảo nêu rõ một điều kiện quan trọng đối với việc cho thuê tạm thời: nếu Nhà nước thực hiện kế hoạch sử dụng đất trong thời gian thuê, hợp đồng phải chấm dứt trước thời hạn.

Quy định này nhằm bảo đảm việc cho thuê không làm cản trở quá trình thực hiện các kế hoạch sử dụng đất của Nhà nước. Khi một khu đất hoặc công trình cần được đưa vào sử dụng theo phương án đã được cơ quan có thẩm quyền xác định, việc khai thác tạm thời phải nhường chỗ cho mục tiêu sử dụng đất theo quy định.

Đối với tổ chức, cá nhân có nhu cầu thuê, đây là yếu tố cần đặc biệt lưu ý khi cân nhắc phương án kinh doanh hoặc đầu tư vào tài sản công dôi dư.

Chẳng hạn, nếu thuê một cơ sở để tổ chức hoạt động dịch vụ, bên thuê cần đánh giá khả năng thu hồi chi phí sửa chữa, cải tạo và đầu tư trang thiết bị trong thời gian sử dụng. Trường hợp hợp đồng phải kết thúc sớm do Nhà nước thực hiện kế hoạch sử dụng đất, phương án tài chính có thể chịu ảnh hưởng.

Vì vậy, việc nghiên cứu kỹ hợp đồng, điều kiện chấm dứt thuê, trách nhiệm của các bên và phương án xử lý tài sản đầu tư thêm là cần thiết. Các nội dung cụ thể phải căn cứ vào văn bản chính thức và thỏa thuận được phép áp dụng đối với từng trường hợp.

Về phía cơ quan quản lý, quy định này cũng cho thấy việc khai thác tạm thời phải gắn với kế hoạch sử dụng đất, thay vì chỉ tập trung vào mục tiêu tạo nguồn thu từ tài sản công.

Ưu tiên cho thuê nhà, đất phục vụ giáo dục, y tế và các lĩnh vực xã hội hóa

Ngoài cơ chế cho thuê tạm thời, Bộ Tài chính còn đề xuất làm rõ điều kiện ưu tiên thuê nhà đối với các cơ sở thực hiện xã hội hóa trong những lĩnh vực như giáo dục, y tế, văn hóa, thể thao và môi trường.

Theo nội dung dự thảo, các cơ sở muốn được hưởng chính sách ưu tiên phải thuộc danh mục loại hình xã hội hóa theo quy định, đồng thời đáp ứng hoặc đăng ký đáp ứng những tiêu chí liên quan và sử dụng nhà thuê đúng mục đích.

Định hướng này nhằm tạo điều kiện cho tài sản công dôi dư được sử dụng để phục vụ các hoạt động có ý nghĩa xã hội, thay vì chỉ tập trung vào mục tiêu khai thác thương mại.

Chẳng hạn, một cơ sở nhà, đất phù hợp có thể được xem xét phục vụ hoạt động giáo dục, chăm sóc sức khỏe, văn hóa hoặc thể thao nếu đáp ứng các điều kiện theo quy định. Việc tận dụng những địa điểm sẵn có có thể góp phần bổ sung cơ sở vật chất phục vụ cộng đồng, tùy thuộc vào vị trí, hiện trạng công trình và nhu cầu thực tế.

Tuy nhiên, ưu tiên thuê không đồng nghĩa mọi tổ chức hoạt động trong các lĩnh vực trên đều tự động được hưởng chính sách. Đơn vị có nhu cầu phải đáp ứng những tiêu chí cụ thể và sử dụng tài sản đúng mục đích được chấp thuận.

Điều kiện này có ý nghĩa quan trọng trong việc bảo đảm chính sách hỗ trợ được áp dụng đúng đối tượng, hạn chế tình trạng lợi dụng ưu đãi hoặc sử dụng tài sản công sai mục đích.

Không đáp ứng điều kiện ưu tiên có thể phải hoàn trả khoản tiền được miễn, giảm

Dự thảo cũng đề cập đến cơ chế xử lý đối với trường hợp bên thuê không đáp ứng các điều kiện ưu tiên.

Theo đề xuất, bên thuê phải hoàn trả khoản tiền thuê đã được miễn hoặc giảm, đồng thời nộp khoản tiền tương đương tiền chậm nộp và không tiếp tục được hưởng chính sách ưu tiên trong thời gian còn lại của hợp đồng.

Nội dung này đặt ra yêu cầu rõ ràng về trách nhiệm của tổ chức, đơn vị được hưởng chính sách hỗ trợ. Việc miễn, giảm tiền thuê không chỉ gắn với điều kiện ban đầu mà còn phụ thuộc vào quá trình sử dụng tài sản và khả năng đáp ứng các tiêu chí theo quy định.

Đối với các tổ chức có nhu cầu thuê nhà, đất công để thực hiện hoạt động xã hội hóa, việc xây dựng phương án sử dụng phù hợp ngay từ đầu sẽ rất quan trọng. Đơn vị cần xác định rõ mục tiêu hoạt động, các tiêu chí phải đáp ứng, hồ sơ chứng minh và nghĩa vụ duy trì điều kiện trong thời gian thuê.

Nếu không đáp ứng yêu cầu, chi phí phát sinh từ việc hoàn trả tiền thuê được miễn, giảm và khoản tiền tương đương tiền chậm nộp có thể ảnh hưởng đáng kể đến hiệu quả hoạt động.

Vì vậy, chính sách ưu tiên cần được xem xét cùng với trách nhiệm tuân thủ, thay vì chỉ nhìn nhận dưới góc độ giảm chi phí thuê tài sản.

Tác động đối với thị trường bất động sản và quản lý tài sản công

Việc đề xuất cơ chế cho thuê nhà, đất dôi dư có thể tạo ra những thay đổi đáng chú ý trong cách khai thác tài sản công sau quá trình sắp xếp đơn vị hành chính.

Trước hết, những cơ sở đang bỏ trống có thể được xem xét đưa vào sử dụng trong thời gian chờ hoàn thiện thủ tục pháp lý. Điều này giúp hạn chế tình trạng tài sản xuống cấp do không được sử dụng, đồng thời mở ra khả năng phục vụ các nhu cầu dân sinh hoặc hoạt động kinh tế phù hợp.

Thứ hai, các cơ sở có vị trí thuận lợi tại khu vực trung tâm có thể thu hút sự quan tâm của tổ chức, doanh nghiệp có nhu cầu thuê địa điểm. Tuy nhiên, khả năng khai thác còn phụ thuộc vào quy hoạch, hiện trạng công trình, mục đích sử dụng đất và các điều kiện cho thuê được cơ quan có thẩm quyền chấp thuận.

Thứ ba, việc đưa tài sản công vào sử dụng cần đi kèm với cơ chế giám sát chặt chẽ. Giá thuê, quy trình lựa chọn bên thuê, thời hạn hợp đồng và trách nhiệm bảo quản tài sản là những nội dung cần được thực hiện minh bạch theo quy định áp dụng.

Đặc biệt, đối với thị trường bất động sản, không nên hiểu đề xuất này là việc toàn bộ nhà, đất công dôi dư sẽ được đưa ra thị trường cho thuê hoặc chuyển nhượng. Dự thảo tập trung vào cơ chế khai thác trong những điều kiện nhất định, trong khi phương án xử lý cuối cùng của từng tài sản vẫn phụ thuộc vào hồ sơ pháp lý và quyết định của cơ quan có thẩm quyền.

Nếu được hoàn thiện và triển khai hiệu quả, cơ chế mới có thể góp phần nâng cao hiệu quả sử dụng tài sản công, giảm lãng phí và tạo thêm cơ sở vật chất phục vụ các hoạt động kinh tế – xã hội.

Cần theo dõi gì khi dự thảo nghị quyết được hoàn thiện?

Hiện nội dung được đề cập là đề xuất trong quá trình lấy ý kiến của Bộ Tài chính. Vì vậy, các tổ chức, doanh nghiệp và cá nhân quan tâm cần theo dõi văn bản chính thức để xác định phạm vi áp dụng, điều kiện thuê và trách nhiệm của các bên.

Một số nội dung đáng chú ý gồm danh mục nhà, đất đủ điều kiện cho thuê tạm thời; thẩm quyền phê duyệt; cách xác định thời hạn thuê; điều kiện chấm dứt hợp đồng trước hạn; cũng như cơ chế ưu tiên đối với các hoạt động xã hội hóa.

Ngoài ra, việc xác định giá thuê, phương thức lựa chọn đơn vị thuê và nghĩa vụ tài chính cũng là những vấn đề cần được làm rõ trong quá trình hoàn thiện cơ chế thực hiện.

Đối với doanh nghiệp đang tìm kiếm địa điểm hoạt động, chính sách này có thể mở ra thêm lựa chọn trong tương lai nếu tài sản phù hợp với nhu cầu và đáp ứng đầy đủ các điều kiện pháp lý. Tuy nhiên, doanh nghiệp không nên đưa ra quyết định đầu tư dựa trên giả định rằng mọi cơ sở nhà, đất công dôi dư đều có thể thuê trong thời hạn 5 năm.

Với cơ quan quản lý, yêu cầu đặt ra là vừa đẩy nhanh tiến độ khai thác tài sản, vừa bảo đảm sử dụng đúng mục đích, đúng thẩm quyền và không làm phát sinh rủi ro thất thoát tài sản Nhà nước.

Nguồn tham khảo: Thông tin từ Bộ Tài chính về dự thảo nghị quyết bổ sung cơ chế, chính sách đặc thù nhằm đẩy nhanh tiến độ xử lý, khai thác nhà, đất dôi dư sau sắp xếp tổ chức bộ máy và đơn vị hành chính.

Lưu ý: Bài viết cung cấp thông tin tham khảo, không phải tư vấn pháp lý hoặc khuyến nghị đầu tư. Các tổ chức, doanh nghiệp và cá nhân cần đối chiếu văn bản chính thức, quy hoạch và hồ sơ của từng tài sản với cơ quan có thẩm quyền trước khi thực hiện giao dịch.

Câu hỏi thường gặp về đề xuất cho thuê nhà, đất công dôi dư

1. Cả nước còn bao nhiêu cơ sở nhà, đất công dôi dư chưa được xử lý?

Theo số liệu Bộ Tài chính công bố, tính đến ngày 15/10, cả nước còn 11.909 cơ sở nhà, đất dôi dư chưa hoàn thành xử lý, khai thác. Trong đó, 14 cơ sở chưa có phương án xử lý và 11.895 cơ sở đã có phương án nhưng chưa được đưa vào sử dụng.

2. Nhà, đất công dôi dư có thể được cho thuê trong bao lâu theo đề xuất?

Dự thảo đề xuất thời hạn cho thuê tối đa 5 năm đối với các trường hợp thuộc phạm vi áp dụng. Thời hạn cụ thể phải căn cứ vào quy định chính thức và điều kiện của từng hợp đồng.

3. Ai có thẩm quyền chấp thuận việc cho thuê nhà, đất dôi dư?

Theo đề xuất, đối với tài sản do tổ chức phát triển quỹ đất tiếp nhận từ ngày 1/3/2025, việc cho thuê phải có đề nghị của tổ chức này và được Chủ tịch UBND cấp tỉnh đồng ý. Đối với nhà, đất do UBND cấp xã tiếp nhận, dự thảo đề xuất Chủ tịch UBND cấp xã giao đơn vị sự nghiệp công lập trong lĩnh vực kinh tế trực thuộc thực hiện việc cho thuê.

4. Hợp đồng thuê có thể chấm dứt trước thời hạn không?

Có. Theo nội dung dự thảo, nếu Nhà nước thực hiện kế hoạch sử dụng đất trong thời gian thuê, hợp đồng phải chấm dứt trước hạn.

5. Những lĩnh vực nào được đề xuất ưu tiên thuê nhà, đất công?

Các cơ sở thực hiện xã hội hóa trong lĩnh vực giáo dục, y tế, văn hóa, thể thao, môi trường và những loại hình thuộc danh mục theo quy định có thể được xem xét ưu tiên nếu đáp ứng các điều kiện liên quan và sử dụng tài sản đúng mục đích.

6. Nếu không đáp ứng điều kiện ưu tiên, bên thuê phải chịu trách nhiệm gì?

Theo đề xuất, bên thuê phải hoàn trả khoản tiền thuê đã được miễn, giảm, nộp khoản tương đương tiền chậm nộp và không tiếp tục được hưởng ưu tiên trong thời gian còn lại của hợp đồng.

7. Cơ chế này đã chính thức có hiệu lực chưa?

Nội dung nêu trên là đề xuất trong dự thảo nghị quyết đang được Bộ Tài chính lấy ý kiến. Người dân và doanh nghiệp cần theo dõi văn bản được ban hành chính thức để xác định quy định có hiệu lực và điều kiện áp dụng cụ thể.