Phá dỡ sân vận động 100.000 chỗ ngồi, lớn gấp 2,5 lần Mỹ Đình: Siêu công trình mới được xây ngay bên trong để tổ chức World Cup

Một trong những dự án sân vận động đặc biệt nhất châu Âu từng được thực hiện tại Leipzig, Đức, khi công trình có sức chứa khoảng 100.000 người được tái cấu trúc để xây dựng một đấu trường bóng đá hiện đại ngay bên trong khuôn viên cũ. Thay vì tiếp tục duy trì những khán đài khổng lồ đã xuống cấp, thành phố lựa chọn phương án tận dụng lòng chảo lịch sử, kết hợp với kiến trúc mới để hình thành sân vận động hiện đại phục vụ các giải đấu quốc tế.

Công trình mới sau này được biết đến với tên gọi Red Bull Arena, trở thành sân nhà của RB Leipzig và là một trong những địa điểm tổ chức World Cup 2006 cũng như EURO 2024. Câu chuyện của sân vận động này không chỉ phản ánh sự phát triển của bóng đá Đức mà còn cho thấy cách một thành phố có thể tái sử dụng di sản kiến trúc để giải quyết bài toán kinh tế, hạ tầng và quy hoạch đô thị.

Zentralstadion từng là sân vận động khổng lồ của nước Đức

Zentralstadion tọa lạc tại Leipzig, thuộc bang Sachsen, Đức. Công trình được khánh thành ngày 4/8/1956, sau khoảng 15 tháng xây dựng, với sức chứa chính thức vào khoảng 100.000 khán giả. Ở thời điểm đó, đây là một trong những sân vận động có quy mô lớn nhất nước Đức, đủ khả năng tổ chức các sự kiện thể thao và hoạt động tập trung đông người.

Để hình dung quy mô của công trình, có thể so sánh với sân vận động quốc gia Mỹ Đình tại Hà Nội, nơi có sức chứa khoảng 40.000 chỗ ngồi. Như vậy, Zentralstadion thời kỳ đầu có quy mô tương đương khoảng 2,5 lần Mỹ Đình.

Điểm đáng chú ý nằm ở nguồn vật liệu xây dựng. Khoảng 1,5 triệu m³ gạch đá và phế liệu còn lại sau những đợt không kích Leipzig trong Chiến tranh thế giới thứ hai đã được tận dụng để tạo nên lòng chảo sân vận động. Những vật liệu từng gắn với sự tàn phá của chiến tranh được chuyển đổi công năng, trở thành nền móng cho một công trình thể thao có quy mô đặc biệt lớn.

Trong nhiều thập niên, Zentralstadion không chỉ phục vụ bóng đá mà còn tổ chức các sự kiện điền kinh, đại hội thể thao và những hoạt động quy mô lớn khác. Sân cũng từng được các câu lạc bộ bóng đá tại Leipzig sử dụng, trong đó có những đội bóng tiền thân của Lokomotive Leipzig.

Với sức chứa lên tới hàng trăm nghìn khán giả, Zentralstadion từng là biểu tượng về năng lực tổ chức sự kiện thể thao của thành phố. Tuy nhiên, chính quy mô đồ sộ này lại trở thành thách thức khi điều kiện kinh tế, nhu cầu sử dụng và tiêu chuẩn vận hành sân vận động thay đổi.

Vì sao sân vận động 100.000 chỗ ngồi phải tái cấu trúc?

Sau khi nước Đức thống nhất, Zentralstadion dần đối mặt với tình trạng xuống cấp. Những khán đài rộng lớn đòi hỏi nguồn lực đáng kể để duy tu, sửa chữa và bảo đảm an toàn. Trong khi đó, nhu cầu về một sân bóng đá hiện đại với cơ sở vật chất đáp ứng tiêu chuẩn thi đấu quốc tế ngày càng tăng.

Việc duy trì một công trình có sức chứa khoảng 100.000 người nhưng không được khai thác thường xuyên đặt ra bài toán tài chính đối với thành phố Leipzig. Một sân vận động lớn không đồng nghĩa với hiệu quả kinh tế cao nếu lượng khán giả không đủ để bù đắp chi phí vận hành.

Năm 1997, thành phố quyết định xây dựng một sân vận động mới ngay trong khuôn viên Zentralstadion cũ. Thay vì phá bỏ hoàn toàn mọi dấu tích lịch sử rồi xây dựng từ đầu, phương án được lựa chọn là tái cấu trúc không gian thi đấu, tận dụng lòng chảo và địa hình hiện hữu để hình thành một đấu trường bóng đá phù hợp hơn với nhu cầu thực tế.

Đây là hướng tiếp cận đáng chú ý trong quy hoạch hạ tầng thể thao. Thay vì chỉ tập trung vào việc mở rộng quy mô, dự án hướng đến cân bằng giữa khả năng khai thác, chi phí đầu tư, chất lượng trải nghiệm của khán giả và cơ hội đăng cai những sự kiện lớn.

Siêu công trình mới được xây ngay bên trong sân vận động cũ

Dự án xây dựng sân vận động mới được triển khai từ tháng 12/2000 đến tháng 3/2004. Trong quá trình thi công, nhiều hạng mục của công trình cũ được tháo dỡ hoặc thay thế, trong khi lòng chảo và một phần địa hình bao quanh được giữ lại đáng kể.

Những cây cầu mới được xây dựng để kết nối sân vận động bên trong với khu vực bên ngoài. Nhờ đó, công trình mới có thể vận hành theo mô hình riêng mà vẫn duy trì mối liên hệ về không gian với sân vận động lịch sử.

Kết quả là một cấu trúc kiến trúc khác biệt: nhìn từ bên ngoài, dấu tích của Zentralstadion cũ vẫn hiện diện trong cảnh quan; nhưng bên trong là một đấu trường bóng đá mới với khán đài, mái che và hệ thống hạ tầng phục vụ khán giả hiện đại hơn.

Cách làm này thường được đặt cạnh mô hình sân Soldier Field tại Chicago, Mỹ, nơi công trình thể thao hiện đại được phát triển trong phạm vi một địa điểm có cấu trúc sân vận động lịch sử. Dù mỗi dự án có phương án kiến trúc riêng, cả hai đều cho thấy khả năng kết hợp giữa bảo tồn một phần di sản và đáp ứng nhu cầu sử dụng mới.

Sân vận động mới được khánh thành năm 2004, ban đầu vẫn mang tên Zentralstadion. Tuy nhiên, sức chứa chỉ còn khoảng 44.000 chỗ ngồi, giảm hơn một nửa so với sân cũ.

Đổi lại, công trình được thiết kế chuyên biệt hơn cho bóng đá, với mặt sân tiêu chuẩn 105 x 68 m, mái che tích hợp hệ thống chiếu sáng và các khu vực phục vụ khán giả được cải thiện. Đây là sự thay đổi từ tư duy xây dựng sân vận động thật lớn sang thiết kế một địa điểm thi đấu có hiệu quả khai thác cao hơn.

Từ Zentralstadion đến Red Bull Arena: Bước ngoặt mang tên RB Leipzig

Việc tái cấu trúc sân vận động mở ra cơ hội để Leipzig trở thành địa điểm tổ chức các giải đấu quốc tế. Năm 2005, Zentralstadion là một trong những sân đăng cai FIFA Confederations Cup, giải đấu tiền World Cup có sự tham gia của các đội tuyển quốc gia hàng đầu.

Một năm sau, sân tiếp tục được lựa chọn phục vụ World Cup 2006 tổ chức tại Đức. Tại giải đấu này, Leipzig đón các đội tuyển và người hâm mộ quốc tế đến theo dõi những trận cầu đỉnh cao. Sân tổ chức tổng cộng năm trận đấu, gồm bốn trận vòng bảng và một trận vòng 16 đội.

Đây là dấu mốc quan trọng đối với một thành phố nằm ngoài những trung tâm bóng đá lớn quen thuộc của Đức. Việc có sân vận động đáp ứng yêu cầu của FIFA giúp Leipzig tham gia sâu hơn vào mạng lưới tổ chức sự kiện thể thao quốc tế, đồng thời tạo cơ hội quảng bá hình ảnh thành phố.

Dẫu vậy, sau những giải đấu lớn, bài toán khai thác lâu dài vẫn cần được giải quyết. Một sân vận động hơn 40.000 chỗ ngồi cần có đội bóng làm sân nhà, lịch thi đấu ổn định và các sự kiện bổ sung để duy trì hiệu quả vận hành.

Năm 2004, FC Sachsen Leipzig bắt đầu sử dụng sân làm sân nhà trước khi trở lại sân truyền thống Alfred-Kunze-Sportpark. Bước ngoặt tiếp theo đến vào năm 2009, khi Red Bull tham gia xây dựng dự án bóng đá RB Leipzig trên cơ sở tiếp quản quyền thi đấu của SSV Markranstädt.

RB Leipzig nhanh chóng nổi lên và có nhu cầu sử dụng một sân vận động đủ tiêu chuẩn cho tham vọng thi đấu ở các hạng đấu cao hơn của bóng đá Đức.

Ngày 25/3/2010, quyền đặt tên sân được cấp cho Red Bull. Từ ngày 1/7 cùng năm, công trình chính thức mang tên Red Bull Arena. Trong các trận đấu thuộc hệ thống giải đấu châu Âu, sân sử dụng tên RB Arena theo những quy định liên quan đến tên gọi thương mại của UEFA.

Từ một sân vận động lịch sử được xây dựng trong thập niên 1950, địa điểm này dần trở thành trung tâm bóng đá gắn liền với sự phát triển của RB Leipzig.

World Cup 2006 và EURO 2024 tiếp tục nâng tầm Red Bull Arena

World Cup 2006 là cột mốc quốc tế đầu tiên đặc biệt quan trọng đối với sân vận động mới. Sau giải đấu, Red Bull Arena tiếp tục tổ chức nhiều sự kiện thể thao và giải trí. Trong giai đoạn 2005–2007, sân còn là địa điểm diễn ra các trận chung kết Cúp Liên đoàn Đức.

Sự phát triển của RB Leipzig tạo thêm động lực nâng cấp cơ sở vật chất. Những phương án mở rộng từng được xem xét bao gồm tăng sức chứa lên khoảng 53.840 chỗ, đồng thời cải thiện khu vực ghế ngồi, khu VIP và hệ thống màn hình phục vụ khán giả. Sức chứa thực tế có thể thay đổi tùy giai đoạn nâng cấp và cách bố trí cho từng sự kiện.

Trong những năm tiếp theo, Red Bull Arena tiếp tục góp mặt trong lịch tổ chức các giải đấu bóng đá quốc tế. Tại EURO 2024, sân đăng cai bốn trận đấu, bao gồm các trận vòng bảng và một trận vòng 16 đội.

Việc liên tiếp được lựa chọn cho các giải đấu lớn cho thấy vai trò của cơ sở hạ tầng thể thao hiện đại đối với chiến lược phát triển hình ảnh thành phố. Một sân vận động không chỉ là nơi diễn ra các trận đấu mà còn có thể tạo ra dòng khách du lịch, thúc đẩy dịch vụ lưu trú, ăn uống, vận tải và các hoạt động kinh doanh liên quan.

Sân vận động còn là địa điểm tổ chức hòa nhạc quy mô lớn

Bên cạnh bóng đá, Red Bull Arena còn được sử dụng cho những chương trình âm nhạc và giải trí có lượng khán giả đông đảo. Nhiều nghệ sĩ và ban nhạc quốc tế nổi tiếng như Tina Turner, Paul McCartney, AC/DC, Coldplay và Rammstein từng gắn với các sự kiện âm nhạc tại địa điểm này.

Việc khai thác đa mục đích giúp sân vận động có thêm nguồn hoạt động ngoài lịch thi đấu bóng đá. Đây là yếu tố quan trọng đối với các công trình thể thao lớn, bởi doanh thu không nhất thiết chỉ đến từ vé xem bóng đá mà còn có thể đến từ tổ chức sự kiện, dịch vụ khách hàng và các hoạt động thương mại.

Tuy nhiên, tổ chức hòa nhạc tại sân vận động cũng đòi hỏi phương án vận hành riêng, từ kiểm soát đám đông, giao thông, an ninh đến bảo vệ mặt sân. Việc cân bằng giữa lịch thi đấu và lịch giải trí vì vậy đóng vai trò đáng kể trong hiệu quả khai thác tổng thể.

Từ Zentralstadion có sức chứa khoảng 100.000 khán giả đến Red Bull Arena hiện đại, sân vận động tại Leipzig là ví dụ đáng chú ý về sự chuyển đổi của hạ tầng thể thao qua nhiều giai đoạn lịch sử. Công trình cũ từng phản ánh quy mô xây dựng đồ sộ của nước Đức thời hậu chiến, trong khi sân vận động mới cho thấy hướng tiếp cận linh hoạt hơn đối với nhu cầu thi đấu và tổ chức sự kiện.

Điều làm nên sự đặc biệt của dự án không chỉ là việc xây dựng một sân vận động mới ngay bên trong khuôn viên cũ, mà còn là cách thành phố Leipzig chuyển đổi một tài sản xuống cấp thành địa điểm có khả năng phục vụ những sự kiện thể thao quốc tế hàng đầu. Đây cũng là bài học đáng tham khảo khi các đô thị cân nhắc đầu tư, nâng cấp và tái sử dụng những công trình hạ tầng quy mô lớn.

Bài học từ Red Bull Arena đối với quy hoạch và đầu tư hạ tầng

Câu chuyện Zentralstadion cho thấy một công trình quy mô lớn không nhất thiết phải bị xóa bỏ hoàn toàn khi không còn đáp ứng nhu cầu sử dụng ban đầu. Trong một số trường hợp, tái cấu trúc và tích hợp công trình mới có thể là lựa chọn phù hợp hơn so với phá bỏ toàn bộ để xây dựng lại.

Thứ nhất, thiết kế cần xuất phát từ nhu cầu khai thác thực tế. Sức chứa lớn có thể tạo lợi thế khi tổ chức sự kiện quốc tế, nhưng cũng làm tăng chi phí xây dựng, bảo trì và vận hành. Quy mô phù hợp với nhu cầu thường xuyên có thể đem lại hiệu quả dài hạn tốt hơn.

Thứ hai, hạ tầng cần được tính toán theo vòng đời sử dụng. Sân vận động không chỉ cần đáp ứng tiêu chuẩn tại thời điểm khánh thành mà còn phải có khả năng thích ứng với những thay đổi của thể thao, công nghệ và nhu cầu giải trí.

Thứ ba, việc kết hợp nhiều chức năng có thể cải thiện hiệu quả sử dụng tài sản. Một sân vận động được khai thác cho bóng đá, hòa nhạc và những sự kiện phù hợp khác có cơ hội duy trì hoạt động thường xuyên hơn so với công trình chỉ mở cửa vào những ngày thi đấu.

Cuối cùng, dự án tại Leipzig cho thấy giá trị của việc cân bằng giữa di sản và đổi mới. Dấu tích sân vận động cũ vẫn góp phần tạo nên bản sắc của địa điểm, trong khi công trình mới đáp ứng những yêu cầu hiện đại về thi đấu và trải nghiệm của khán giả.

Câu hỏi thường gặp về Zentralstadion và Red Bull Arena

1. Zentralstadion trước đây có sức chứa bao nhiêu người?

Zentralstadion cũ tại Leipzig được khánh thành năm 1956, có sức chứa khoảng 100.000 khán giả. Quy mô này tương đương khoảng 2,5 lần sức chứa khoảng 40.000 chỗ của sân vận động quốc gia Mỹ Đình.

2. Vì sao sân vận động cũ được xây dựng lại ngay bên trong khuôn viên?

Sau khi nước Đức thống nhất, công trình cũ xuống cấp và việc duy trì một sân vận động quá lớn trở nên tốn kém. Thành phố Leipzig lựa chọn xây dựng đấu trường mới, tận dụng một phần lòng chảo và địa hình hiện hữu để đáp ứng tiêu chuẩn thi đấu hiện đại.

3. Red Bull Arena được khánh thành khi nào?

Sân vận động mới được khánh thành năm 2004 với tên gọi Zentralstadion. Đến năm 2010, công trình chính thức mang tên Red Bull Arena sau khi quyền đặt tên được cấp cho Red Bull.

4. Red Bull Arena từng tổ chức những giải đấu lớn nào?

Sân từng đăng cai FIFA Confederations Cup 2005, World Cup 2006 và EURO 2024. Tại World Cup 2006, địa điểm này tổ chức năm trận đấu; tại EURO 2024, sân tổ chức bốn trận.

5. Red Bull Arena có được sử dụng ngoài bóng đá không?

Có. Bên cạnh các trận đấu bóng đá, sân còn tổ chức hòa nhạc và những sự kiện giải trí quy mô lớn. Việc khai thác đa mục đích giúp mở rộng công năng và tăng cơ hội sử dụng công trình trong suốt năm.

6. Bài học lớn nhất từ dự án Red Bull Arena là gì?

Dự án cho thấy việc đầu tư hạ tầng cần gắn với nhu cầu khai thác thực tế, chi phí vận hành và khả năng thích ứng dài hạn. Trong một số trường hợp, tái cấu trúc công trình cũ để tích hợp một không gian hiện đại có thể tạo ra giá trị sử dụng mới mà vẫn duy trì dấu ấn lịch sử.