Cần Thơ tính di dời trung tâm hành chính, nghiên cứu sân bay mới: Chuyên gia cảnh báo cần thận trọng

Cần Thơ đang tổ chức lấy ý kiến góp ý cho Dự thảo Quy hoạch chung thành phố đến năm 2050, tầm nhìn đến năm 2075. Trong số những nội dung đáng chú ý, phương án nghiên cứu xây dựng thêm sân bay và đề xuất đưa trung tâm hành chính thành phố về khu vực Ngã Bảy đang nhận được sự quan tâm lớn.

Những đề xuất này nếu được triển khai sẽ có tác động rất lớn đến cấu trúc không gian đô thị, hệ thống giao thông, phân bổ dân cư và thị trường bất động sản trong nhiều thập kỷ tới.

Tuy nhiên, kiến trúc sư Châu Minh Khải, giảng viên Đại học Cần Thơ, cho rằng cả hai vấn đề đều cần được nghiên cứu dựa trên dữ liệu thực tế, thay vì chỉ nhìn từ mục tiêu mở rộng không gian phát triển.

Sân bay Cần Thơ mới khai thác khoảng 37% công suất thiết kế

Một trong những nội dung được quan tâm là đề xuất nghiên cứu thêm sân bay cho Cần Thơ.

Theo kiến trúc sư Châu Minh Khải, phương án này hiện chưa có đủ cơ sở thuyết phục nếu xét trên năng lực khai thác của sân bay hiện hữu.

Năm 2025, Cảng hàng không quốc tế Cần Thơ phục vụ khoảng 1,1 triệu hành khách, trong khi công suất thiết kế của sân bay khoảng 3 triệu hành khách mỗi năm.

Như vậy, sân bay hiện tại mới khai thác khoảng 37% công suất thiết kế.

Đáng chú ý hơn, dù được xác định là sân bay quốc tế, nhiều năm qua sân bay Cần Thơ chưa có đường bay quốc tế thường lệ, ổn định.

Điều này đặt ra câu hỏi về việc liệu Cần Thơ đã thực sự cần thêm một sân bay mới hay trước hết cần tập trung khai thác hiệu quả hạ tầng hàng không hiện hữu.

Theo quan điểm của ông Khải, việc đầu tư sân bay mới chỉ thực sự có cơ sở khi năng lực sân bay hiện tại được khai thác ở mức cao, nhu cầu thị trường tăng rõ rệt và mạng đường bay đủ lớn để bảo đảm hiệu quả đầu tư.

Quy hoạch hàng không quốc gia đang đặt mục tiêu thấp hơn

Một điểm đáng chú ý khác được chuyên gia đề cập là sự khác biệt giữa các mục tiêu dự báo.

Theo quy hoạch ngành hàng không, sân bay Cần Thơ được xác định đạt khoảng 7 triệu hành khách/năm vào năm 2030 và khoảng 12 triệu hành khách/năm vào năm 2050.

Trong khi đó, phương án tư vấn quy hoạch đưa ra kịch bản sân bay có thể đạt khoảng 18-20 triệu hành khách vào năm 2050.

Khoảng cách giữa các kịch bản này khá lớn.

Theo kiến trúc sư Châu Minh Khải, kịch bản tăng trưởng lên 18-20 triệu hành khách cần được chứng minh bằng những dữ liệu cụ thể hơn, chẳng hạn dự báo thị trường hàng không, mạng đường bay, nguồn khách, khả năng kết nối với các địa phương lân cận, nguồn vốn đầu tư và phương án phân kỳ.

Nếu không có những cơ sở này, việc xây dựng một sân bay mới với quy mô lớn có thể dẫn đến nguy cơ đầu tư vượt nhu cầu thực tế.

Trần Đề: Lợi thế gần cảng biển nhưng nhiều thách thức

Một trong những vị trí được xem xét cho sân bay mới là khu vực Trần Đề.

Lợi thế rõ nhất của phương án này là khả năng kết nối với khu vực cảng biển và hệ thống logistics trong tương lai.

Nếu kết hợp được vận tải hàng không với vận tải biển, đường bộ và logistics, sân bay tại Trần Đề về lý thuyết có thể tạo ra một trung tâm giao thương đa phương thức.

Tuy nhiên, theo ông Châu Minh Khải, vị trí này cũng đặt ra nhiều thách thức.

Chi phí xây dựng, kết nối và bảo trì có thể rất lớn. Khu vực ven biển còn phải đối mặt với những vấn đề như nước biển dâng, mưa bão, điều kiện nền đất và yêu cầu bảo đảm an toàn hàng không.

Do đó, chuyên gia cho rằng Trần Đề phù hợp hơn với việc tiếp tục nghiên cứu như một ý tưởng dài hạn thay vì nhanh chóng xác định đây là vị trí xây dựng sân bay mới.

Phương án Vĩnh Tường có nguy cơ chồng lấn với sân bay hiện hữu

Một phương án khác được đưa ra là khu vực xã Vĩnh Tường, nằm gần các tuyến cao tốc và cách sân bay Cần Thơ hiện nay khoảng 30 km.

Lợi thế của phương án này là khả năng tiếp cận hệ thống giao thông đường bộ.

Tuy nhiên, khoảng cách tương đối gần với sân bay hiện hữu có thể dẫn đến những vấn đề cần được nghiên cứu kỹ về vùng trời, thị trường hành khách và phạm vi phục vụ.

Nếu hai sân bay cùng tồn tại trong khoảng cách không quá lớn nhưng không có sự phân công chức năng rõ ràng, nguy cơ phân tán nguồn khách và nguồn lực đầu tư có thể xảy ra.

Vì vậy, theo chuyên gia, phương án này chưa nên được ưu tiên khi chưa có đánh giá đầy đủ.

Phía Nam Sóc Trăng cũ là phương án có thể nghiên cứu sâu hơn

Trong các phương án được xem xét, khu vực phía Nam Sóc Trăng cũ được đánh giá có một số lợi thế về kết nối.

Vị trí này có khả năng kết nối với hệ thống cao tốc, khu vực cảng Trần Đề và mạng lưới logistics biển – hàng không.

Nếu được nghiên cứu bài bản, mô hình kết hợp giữa cảng biển, sân bay và logistics có thể tạo thành một cực giao thương mới của vùng Đồng bằng sông Cửu Long.

Tuy nhiên, điều đó không có nghĩa phương án này chắc chắn phù hợp.

Theo chuyên gia, vẫn cần kiểm chứng hàng loạt yếu tố như địa chất nền đất, nguy cơ ngập, xâm nhập mặn, nhu cầu thị trường, khả năng kết nối giao thông và hiệu quả tài chính.

Đặc biệt, sân bay là công trình hạ tầng có vốn đầu tư rất lớn và thời gian khai thác kéo dài hàng chục năm. Vì vậy, sai số trong dự báo nhu cầu có thể dẫn đến chi phí cơ hội rất lớn.

Không thể quyết định vị trí sân bay chỉ dựa trên quỹ đất

Theo kiến trúc sư Châu Minh Khải, lựa chọn vị trí sân bay cần được đánh giá đồng thời nhiều yếu tố.

Trong đó bao gồm:

• Nhu cầu hành khách và hàng hóa thực tế.
• Khả năng hình thành mạng đường bay.
• Vùng trời và khả năng phối hợp với sân bay hiện hữu.
• Kết nối đường bộ và đường sắt nếu có.
• Điều kiện địa chất và thủy văn.
• An toàn hàng không.
• Tác động môi trường.
• Khả năng giải phóng mặt bằng.
• Nguồn vốn đầu tư.
• Hiệu quả kinh tế – xã hội.
• Khả năng vận hành trong dài hạn.

Do đó, việc một khu vực có quỹ đất rộng hoặc nằm gần một tuyến giao thông lớn chưa đủ để trở thành cơ sở lựa chọn vị trí sân bay.

Chuyên gia cho rằng chỉ nên xem xét sân bay mới khi có nhu cầu thực tế, dự báo độc lập, phương án tài chính khả thi, đánh giá môi trường đầy đủ và quan trọng nhất là được bổ sung vào quy hoạch ngành hàng không quốc gia.

Cần Thơ đề xuất di dời trung tâm hành chính về Ngã Bảy

Bên cạnh câu chuyện sân bay, một nội dung khác trong dự thảo quy hoạch cũng thu hút sự chú ý là đề xuất di dời trung tâm hành chính TP. Cần Thơ về khu vực Ngã Bảy.

Theo phương án của đơn vị tư vấn lập quy hoạch, Ngã Bảy được xem xét bởi vị trí tương đối trung tâm về mặt địa lý trong không gian thành phố sau quá trình mở rộng địa giới.

Khu vực này cũng có khả năng tiếp cận Quốc lộ 1 và hành lang giao thông dự kiến kết nối với Trần Đề.

Tuy nhiên, kiến trúc sư Châu Minh Khải cho rằng mở rộng địa giới không đồng nghĩa với việc phải di dời trung tâm hành chính.

Cần Thơ hiện đã hình thành một hệ thống cơ quan nhà nước, nhân lực, trường đại học, bệnh viện, dịch vụ đô thị và hạ tầng giao thông tập trung tại khu vực trung tâm hiện hữu.

Việc di chuyển toàn bộ hệ thống này sẽ tạo ra chi phí rất lớn.

Di dời trung tâm hành chính không chỉ là xây một trụ sở mới

Một trong những vấn đề thường bị đánh giá thấp khi nói đến việc di dời trung tâm hành chính là chi phí không chỉ nằm ở việc xây dựng trụ sở.

Nếu chuyển trung tâm hành chính, thành phố có thể phải đồng thời đầu tư hoặc nâng cấp:

• Trụ sở các cơ quan.
• Hệ thống giao thông kết nối.
• Giao thông công cộng.
• Bãi đỗ xe.
• Nhà ở cho cán bộ và người lao động.
• Trường học.
• Bệnh viện.
• Trung tâm thương mại và dịch vụ.
• Hạ tầng kỹ thuật.
• Hệ thống cấp thoát nước.
• Hạ tầng số.

Ngoài ra còn có chi phí di chuyển cán bộ, xử lý tài sản công tại khu vực cũ và tổ chức lại các dịch vụ hành chính.

Theo chuyên gia, việc di dời chỉ hợp lý nếu chứng minh được rằng vị trí hiện tại không còn đáp ứng yêu cầu quản trị và lợi ích mang lại lớn hơn tổng chi phí kinh tế, xã hội trong dài hạn.

Ngã Bảy có thực sự là vị trí tối ưu?

Ngã Bảy có một lợi thế quan trọng là vị trí tương đối trung tâm về mặt địa lý trong không gian Cần Thơ mới.

Khu vực này cũng có khả năng tiếp cận các tuyến giao thông quan trọng.

Tuy nhiên, trung tâm về địa lý không đồng nghĩa với trung tâm về khả năng tiếp cận của người dân.

Đây là điểm cần được đặc biệt quan tâm khi đánh giá vị trí trung tâm hành chính.

Một địa điểm nằm giữa bản đồ nhưng nếu người dân từ các khu vực xa phải mất nhiều thời gian di chuyển, thiếu phương tiện giao thông công cộng hoặc phải vượt qua nhiều tuyến sông, kênh rạch thì lợi thế về mặt địa lý có thể không chuyển thành lợi thế về quản trị.

Theo ông Châu Minh Khải, Ngã Bảy hiện vẫn chưa có đầy đủ cơ sở để xác định là vị trí tối ưu.

Những thách thức về địa chất và ngập tại Ngã Bảy

Ngã Bảy là khu vực có hệ thống sông rạch dày đặc.

Do đó, nếu phát triển một trung tâm hành chính quy mô lớn, các vấn đề về ngập, sụt lún, địa chất và chi phí xử lý nền móng cần được đánh giá kỹ.

Đây là những yếu tố đặc biệt quan trọng tại Đồng bằng sông Cửu Long.

Ngoài chi phí xây dựng trụ sở, thành phố còn phải tính đến chi phí xây dựng hạ tầng giao thông và các công trình dịch vụ đi kèm.

Nếu trung tâm hành chính mới hình thành một cách độc lập nhưng thiếu hệ sinh thái đô thị xung quanh, hiệu quả đầu tư có thể không đạt như kỳ vọng.

Có thể giữ trung tâm hiện hữu và phát triển mô hình hành chính đa trung tâm?

Thay vì lập tức di dời toàn bộ trung tâm hành chính, kiến trúc sư Châu Minh Khải đề xuất trước mắt có thể giữ trung tâm hành chính tại khu vực hiện nay.

Đồng thời, thành phố có thể tổ chức các điểm phục vụ hành chính tại những khu vực xa trung tâm như Vị Thanh, Sóc Trăng, Ngã Bảy và các địa bàn khác.

Cách tiếp cận này kết hợp với chính quyền số và dịch vụ công phi địa giới có thể giúp giảm nhu cầu người dân phải di chuyển quãng đường dài để giải quyết thủ tục.

Trong bối cảnh chuyển đổi số, nhiều thủ tục hành chính có thể thực hiện trực tuyến. Vì vậy, bài toán trung tâm hành chính trong tương lai có thể không nhất thiết phải phụ thuộc hoàn toàn vào việc tập trung tất cả cơ quan tại một địa điểm.

Quy hoạch mới có thể tác động thế nào đến bất động sản Cần Thơ?

Những thông tin liên quan đến sân bay mới, trung tâm hành chính và các tuyến giao thông lớn thường có tác động mạnh đến tâm lý thị trường bất động sản.

Tuy nhiên, đây cũng là lĩnh vực dễ xuất hiện tình trạng đầu cơ theo thông tin quy hoạch.

Nếu Ngã Bảy hoặc một khu vực khác được xác định là trung tâm hành chính trong tương lai, kỳ vọng về giá đất có thể tăng trước khi dự án thực tế được triển khai.

Tương tự, thông tin về sân bay mới có thể tạo ra sự quan tâm đối với các khu vực xung quanh vị trí dự kiến.

Nhưng ở giai đoạn hiện tại, các đề xuất này vẫn cần được nghiên cứu, đánh giá và hoàn thiện. Vì vậy, người mua bất động sản không nên coi thông tin trong dự thảo quy hoạch là căn cứ chắc chắn để mua đất hoặc đầu tư.

Đặc biệt, khu vực được nghiên cứu dài hạn chưa đồng nghĩa với việc sẽ có dự án được phê duyệt trong thời gian ngắn.

Dự thảo Quy hoạch chung Cần Thơ đến năm 2050, tầm nhìn đến năm 2075 đang đặt ra nhiều định hướng có thể tác động sâu rộng đến cấu trúc đô thị của thành phố trong nhiều thập kỷ tới.

Trong đó, hai vấn đề được quan tâm nhất là nghiên cứu sân bay mới và khả năng di dời trung tâm hành chính về Ngã Bảy.

Cả hai đều có thể tạo ra động lực phát triển mới nếu được chứng minh bằng nhu cầu thực tế, quy hoạch đồng bộ và phương án tài chính khả thi. Ngược lại, nếu quyết định đầu tư được đưa ra khi các điều kiện chưa đủ rõ ràng, chi phí xây dựng, vận hành và cơ hội sử dụng nguồn lực có thể rất lớn.

Đối với sân bay, ưu tiên trước mắt được đặt ra là khai thác hiệu quả sân bay Cần Thơ hiện hữu, mở rộng mạng đường bay và đánh giá chính xác nhu cầu hành khách, hàng hóa trước khi quyết định xây dựng một sân bay mới.

Đối với trung tâm hành chính, Ngã Bảy có lợi thế về vị trí địa lý và khả năng kết nối với một số hành lang giao thông quan trọng, nhưng vẫn cần đánh giá kỹ về giao thông, địa chất, ngập lụt, dịch vụ đô thị và tổng chi phí di dời.

Quan trọng hơn, quy hoạch dài hạn cần đặt lợi ích của người dân và hiệu quả sử dụng nguồn lực lên hàng đầu. Những công trình như sân bay và trung tâm hành chính có vòng đời hàng chục, thậm chí hàng trăm năm. Vì vậy, mọi quyết định cần dựa trên dữ liệu kiểm chứng, đánh giá kinh tế – xã hội, an toàn môi trường và khả năng vận hành thực tế trong dài hạn.

Những câu hỏi về sự bất cập về sân bay cần thơ

Cần Thơ có dự kiến xây sân bay mới không?

Dự thảo Quy hoạch chung thành phố đang xem xét các phương án nghiên cứu sân bay mới. Tuy nhiên, đây chưa đồng nghĩa với việc dự án sân bay mới đã được quyết định đầu tư.

Sân bay Cần Thơ hiện khai thác bao nhiêu công suất?

Theo thông tin được nêu trong nội dung góp ý, năm 2025 sân bay Cần Thơ phục vụ khoảng 1,1 triệu hành khách, tương đương khoảng 37% công suất thiết kế 3 triệu khách/năm.

Vì sao chuyên gia cho rằng chưa nên vội xây sân bay mới?

Lý do chính là sân bay hiện hữu vẫn còn dư công suất đáng kể, trong khi nhu cầu thị trường, mạng đường bay, nguồn vốn và hiệu quả tài chính của sân bay mới chưa được chứng minh đầy đủ.

Ngã Bảy có được chọn làm trung tâm hành chính mới của Cần Thơ chưa?

Chưa. Ngã Bảy mới là khu vực được đơn vị tư vấn đề xuất nghiên cứu trong dự thảo quy hoạch. Phương án còn phải được lấy ý kiến, đánh giá và thực hiện các bước theo quy định trước khi có quyết định chính thức.

Nếu trung tâm hành chính chuyển về Ngã Bảy, bất động sản khu vực này có tăng giá không?

Không thể khẳng định. Giá bất động sản còn phụ thuộc vào quyết định quy hoạch chính thức, tiến độ thực hiện, hạ tầng thực tế, nhu cầu ở và khả năng phát triển kinh tế. Nhà đầu tư không nên chỉ dựa vào thông tin đề xuất để quyết định mua đất.

Có nên mua đất tại khu vực được quy hoạch sân bay hoặc trung tâm hành chính mới?

Cần hết sức thận trọng. Người mua nên kiểm tra quy hoạch sử dụng đất, pháp lý, khả năng thực hiện dự án và các hạn chế xây dựng trước khi giao dịch. Thông tin trong dự thảo quy hoạch không đồng nghĩa với việc dự án chắc chắn được triển khai.