Quy Hoạch TP.HCM Tầm Nhìn 100 Năm: Tham Vọng GRDP 800 Tỷ USD Và Bài Toán Xây Dựng Siêu Đô Thị Toàn Cầu

Trong bối cảnh Việt Nam bước vào giai đoạn phát triển mới, TP.HCM đang xây dựng bản quy hoạch tổng thể với tầm nhìn kéo dài tới 100 năm. Đây được xem là một trong những bản quy hoạch có quy mô và tham vọng lớn nhất từ trước đến nay, với mục tiêu đưa TP.HCM trở thành siêu đô thị quốc tế, trung tâm kinh tế – tài chính hàng đầu khu vực và đạt quy mô GRDP khoảng 800 tỷ USD vào năm 2050.

Bản quy hoạch đề xuất mô hình phát triển theo cấu trúc “5 cực – 5 trục – 10 vùng quản trị”, đồng thời hướng tới xây dựng đô thị biển hiện đại, phát triển xanh và lấy con người làm trung tâm.

Tuy nhiên, theo nhiều chuyên gia quy hoạch đô thị, điều quan trọng nhất không phải là những mục tiêu đầy tham vọng, mà là phương pháp tiếp cận và nền tảng khoa học được sử dụng để xây dựng quy hoạch.

Tầm nhìn lớn nhưng cần cơ sở kiểm chứng

Trao đổi về định hướng quy hoạch TP.HCM trong thế kỷ tới, TS Phó Đức Tùng, chuyên gia độc lập về quy hoạch đô thị cho rằng những định hướng như phát triển siêu đô thị quốc tế, đô thị biển hay tăng trưởng xanh đều là những mục tiêu đúng đắn.

Tuy nhiên, theo ông, một bản quy hoạch dài hạn không thể chỉ dừng lại ở các tuyên bố tầm nhìn.

Điều cần thiết hơn là phải xây dựng được hệ thống cơ sở dữ liệu và phương pháp đánh giá để xác định:

• Mục tiêu có khả thi hay không.
• Có phù hợp với điều kiện tự nhiên và xã hội hay không.
• Có bảo đảm tính bền vững trong nhiều thập kỷ tới hay không.

Theo vị chuyên gia, nếu chỉ dựa trên hiện trạng kinh tế hiện nay để dự báo tương lai thì chưa thực sự là quy hoạch chiến lược.

Hiện tại, các trung tâm thương mại dịch vụ vẫn tập trung ở lõi TP.HCM, công nghiệp phát triển mạnh tại Bình Dương, còn hệ thống cảng biển chủ yếu nằm ở khu vực Bà Rịa – Vũng Tàu.

Nếu tiếp tục mở rộng các cấu trúc hiện hữu mà không đánh giá lại toàn bộ lợi thế tự nhiên của vùng thì quy hoạch sẽ chỉ mang tính mô tả hiện trạng thay vì định hình tương lai.

Tài nguyên tự nhiên phải là điểm xuất phát của quy hoạch

Theo TS Phó Đức Tùng, quy hoạch 100 năm cần bắt đầu từ câu hỏi căn bản nhất: vùng đất này thực sự sở hữu những tài nguyên chiến lược nào?

Đó không chỉ là đất đai mà còn bao gồm:

• Địa hình.
• Địa chất.
• Hệ thống sông ngòi và lưu vực nước.
• Khí hậu.
• Hướng gió.
• Điều kiện biển.
• Vị trí địa chiến lược.
• Tác động của biến đổi khí hậu trong dài hạn.

Đây là những yếu tố không thể tạo ra bằng vốn đầu tư hay chính sách hành chính.

Theo ông, nhiệm vụ đầu tiên của quy hoạch là bảo vệ và phát huy các giá trị tự nhiên đó thay vì khai thác quá mức để phục vụ các mục tiêu ngắn hạn.

Vùng Đông Nam Bộ sau sáp nhập mở ra không gian phát triển mới

Một trong những điểm đáng chú ý của quy hoạch mới là việc xem xét TP.HCM trong một không gian phát triển mở rộng, trải dài từ Tây Ninh đến Đồng Nai và khu vực ven biển Bà Rịa – Vũng Tàu.

Theo chuyên gia, điều này làm thay đổi hoàn toàn cách tiếp cận quy hoạch.

Trước đây, TP.HCM được xem là trung tâm của vùng Đông Nam Bộ theo mô hình hướng tâm, nơi mọi nguồn lực đều tập trung về khu vực lõi đô thị.

Tuy nhiên, mô hình này đang bộc lộ nhiều hạn chế khi khu vực trung tâm ngày càng quá tải về dân số, giao thông và hạ tầng kỹ thuật.

Trong khi đó, các địa phương lân cận đã phát triển mạnh mẽ và hình thành những cực tăng trưởng riêng.

Việc mở rộng không gian phát triển giúp hình thành một cấu trúc vùng mới, trong đó TP.HCM không còn là “trung tâm duy nhất” mà trở thành hạt nhân điều phối của một hệ sinh thái đô thị rộng lớn.

Mô hình “con bướm hai cánh” thay cho cấu trúc đồng tâm

Theo phân tích của TS Phó Đức Tùng, trong tương lai TP.HCM nên được nhìn nhận như một “con bướm với hai cánh”.

Trong đó:

• Tây Ninh là một cực phát triển phía Tây Bắc.
• Đồng Nai là cực phát triển phía Đông.
• TP.HCM đóng vai trò trung tâm kết nối.

Thay vì tiếp tục phát triển theo các vòng tròn đồng tâm và các tuyến vành đai bao quanh, thành phố cần xây dựng một hệ thống hạ tầng dạng trục chính kết hợp các nhánh xương cá lan tỏa sang hai bên.

Mô hình này được cho là phù hợp hơn với thực tế địa lý và sự phát triển của khu vực Đông Nam Bộ trong nhiều thập kỷ tới.

Cần đánh giá lại vai trò của các trung tâm công nghệ và công nghiệp

Một vấn đề khác được chuyên gia đặt ra là việc phân bổ chức năng phát triển trong tương lai.

Chẳng hạn, câu hỏi về việc tiếp tục tập trung các khu công nghệ cao tại Thủ Đức hay mở rộng về các khu vực có quỹ đất lớn hơn như phía Bắc TP.HCM, giáp Bình Dương, Bình Phước, Tây Ninh và Đồng Nai.

Theo ông, quy hoạch dài hạn cần xuất phát từ điều kiện địa lý thực tế, khả năng kết nối hạ tầng và nguồn lực đất đai thay vì chỉ dựa trên các thương hiệu hoặc mô hình phát triển đã tồn tại.

Điều này giúp bảo đảm hiệu quả sử dụng nguồn lực và tránh tạo ra những điểm nghẽn trong tương lai.

Bất động sản sẽ hưởng lợi nếu quy hoạch được triển khai hiệu quả

Giới chuyên gia nhận định, nếu quy hoạch TP.HCM tầm nhìn 100 năm được xây dựng trên nền tảng khoa học và triển khai hiệu quả, thị trường bất động sản sẽ là một trong những lĩnh vực hưởng lợi lớn nhất.

Các khu vực cửa ngõ như:

• Củ Chi.
• Hóc Môn.
• Tây Ninh.
• Đồng Nai.
• Bà Rịa – Vũng Tàu.

Có thể trở thành những cực tăng trưởng mới về công nghiệp, logistics, đô thị và dịch vụ.

Bên cạnh đó, các dự án hạ tầng liên vùng sẽ giúp mở rộng không gian phát triển, giảm áp lực cho khu vực trung tâm và tạo ra nhiều cơ hội đầu tư mới.

Quy hoạch 100 năm cần tạo giá trị cho nhiều thế hệ

Theo TS Phó Đức Tùng, cơ hội xây dựng một bản quy hoạch thế kỷ là điều không phải địa phương nào cũng có được.

Tuy nhiên, thành công của quy hoạch không nằm ở số lượng dự án hay những con số tăng trưởng ấn tượng.

Một bản quy hoạch tốt cần tạo ra những giá trị cốt lõi có thể tồn tại và phát huy hiệu quả trong 50 đến 100 năm tới.

Đó phải là nền tảng giúp thành phố phát triển bền vững, thích ứng với biến đổi khí hậu, bảo vệ tài nguyên và duy trì năng lực cạnh tranh lâu dài trong bối cảnh toàn cầu hóa ngày càng mạnh mẽ.