Quy hoạch Thủ đô 100 năm: Hà Nội đề xuất siêu bể chống ngập và đô thị ngầm 4 tầng

Hà Nội tìm lời giải căn cơ cho bài toán ngập lụt đô thị

Tình trạng ngập lụt sau mỗi trận mưa lớn đã trở thành vấn đề quen thuộc đối với người dân Hà Nội trong nhiều năm qua. Sự gia tăng dân số, quá trình đô thị hóa nhanh cùng với quỹ đất bề mặt ngày càng hạn chế khiến hệ thống thoát nước hiện hữu liên tục rơi vào tình trạng quá tải.

Trong bối cảnh đó, quy hoạch Thủ đô tầm nhìn 100 năm đã đưa ra một giải pháp mang tính đột phá: xây dựng hệ thống siêu bể ngầm chống ngập kết hợp với mạng lưới đô thị ngầm nhiều tầng.

Theo định hướng quy hoạch, các công trình này không chỉ giải quyết bài toán ngập lụt mà còn mở ra một hướng phát triển mới cho không gian đô thị Hà Nội trong tương lai.

Siêu bể ngầm – giải pháp chống ngập quy mô lớn

Một trong những điểm nhấn đáng chú ý của bản quy hoạch là ý tưởng xây dựng các siêu bể chứa nước mưa dưới lòng đất. Đây là mô hình đa chức năng, kết hợp giữa hầm giao thông và hệ thống tích trữ nước mưa quy mô lớn.

Theo thiết kế, các công trình sẽ được phân tầng thông minh. Tầng trên có thể phục vụ các tuyến giao thông hoặc không gian kỹ thuật, trong khi tầng sâu bên dưới được sử dụng làm bể chứa nước khổng lồ.

Khi xảy ra các trận mưa lớn vượt quá khả năng tiêu thoát của hệ thống cống hiện tại, lượng nước dư thừa sẽ được thu gom và dẫn vào các bể chứa này. Sau đó nước sẽ được xử lý hoặc xả dần trở lại hệ thống.

Mô hình này không phải là mới trên thế giới. Những thành phố lớn như Tokyo (Nhật Bản) hay Singapore đã áp dụng hệ thống tương tự và đạt hiệu quả cao trong việc kiểm soát ngập lụt đô thị.

Nếu được triển khai tại Hà Nội, các chuyên gia kỳ vọng hệ thống siêu bể ngầm sẽ giúp giảm đáng kể các điểm ngập trong khu vực nội đô, đặc biệt tại những tuyến phố thường xuyên bị ảnh hưởng bởi mưa lớn.

Thực trạng khai thác không gian ngầm còn manh mún

Dù là một đô thị có mật độ dân số cao, không gian ngầm của Hà Nội hiện vẫn chưa được khai thác đồng bộ. Phần lớn các công trình dưới lòng đất hiện nay mang tính đơn lẻ và thiếu sự kết nối tổng thể.

Một số công trình ngầm nổi bật có thể kể đến như:

• Tầng hầm của các trung tâm thương mại lớn như Royal City hay Lotte Center
• Hầm đi bộ Ngã Tư Sở
• Hầm vượt xe cơ giới Kim Liên và Kim Đồng

Tuy nhiên, những công trình này chủ yếu được phát triển độc lập, chưa hình thành một hệ thống liên hoàn.

Sự phát triển manh mún này dẫn đến tình trạng “ai xây trước thì sử dụng trước”, gây lãng phí tài nguyên không gian ngầm và tạo ra nhiều khó khăn cho việc phát triển hạ tầng kỹ thuật trong tương lai.

Bên cạnh đó, điều kiện địa chất của Hà Nội – với nền đất yếu và mực nước ngầm cao – cũng khiến chi phí xây dựng các công trình ngầm trở nên tốn kém hơn so với nhiều thành phố khác.

Quy hoạch không gian ngầm Hà Nội thành 4 tầng chức năng

Để khắc phục tình trạng thiếu đồng bộ, quy hoạch Thủ đô đã đề xuất phân lớp không gian ngầm thành 4 tầng chức năng rõ ràng.

Tầng B1 (0 – 10m)
Đây là lớp không gian ngầm rất nông, chủ yếu dành cho hệ thống hạ tầng kỹ thuật cơ bản, bãi đỗ xe và kết nối với tầng hầm của các tòa nhà hiện hữu.

Tầng B2 (10 – 20m)
Tầng này được định hướng trở thành hệ thống giao thông ngầm quan trọng, bao gồm các tuyến hầm đi bộ, trung tâm thương mại dưới lòng đất, bãi đỗ xe công cộng và các tuyến Metro đi nông.

Tầng B3 (20 – 40m)
Đây là lớp không gian dành cho các tuyến Metro sâu, hệ thống tuy-nen kỹ thuật tổng hợp, khu kho bãi logistics và các công trình xử lý nước thải quy mô lớn.

Tầng B4 (trên 40m)
Lớp sâu nhất của không gian ngầm được dự trữ cho các hạ tầng chiến lược quốc gia, hệ thống lưu trữ năng lượng và các trung tâm nghiên cứu khoa học công nghệ cao.

Cách phân tầng này giúp quản lý hiệu quả tài nguyên không gian ngầm, đồng thời tạo điều kiện để phát triển hạ tầng kỹ thuật lâu dài.

Metro và mô hình TOD – trục xương sống của đô thị ngầm

Trong chiến lược phát triển đô thị ngầm, hệ thống Metro được xác định là trục xương sống kết nối các khu vực dưới lòng đất.

Quy hoạch áp dụng mô hình TOD (Transit Oriented Development) – phát triển đô thị xoay quanh giao thông công cộng.

Theo mô hình này, trong bán kính khoảng 500m quanh các ga Metro, người dân có thể tiếp cận hàng loạt tiện ích như trung tâm thương mại ngầm, quảng trường dưới lòng đất và bãi đỗ xe liên thông.

Nhờ vậy, nhiều hoạt động sinh hoạt, mua sắm và di chuyển có thể diễn ra dưới lòng đất mà không cần sử dụng không gian mặt đường.

Các “Super Hub” – trung tâm giao thông và thương mại ngầm

Một điểm đáng chú ý khác trong quy hoạch là kế hoạch xây dựng các siêu tổ hợp giao thông – thương mại mang tên “Super Hub”.

Những trung tâm này sẽ xuất hiện tại các nút giao Metro quan trọng như:

• Ngọc Hồi
• Yên Viên
• Tây Thăng Long

Các Super Hub được thiết kế như những “sảnh khách của thành phố”, kết nối nhiều loại hình giao thông khác nhau như đường sắt tốc độ cao, Metro đô thị và các tuyến phố thương mại.

Lộ trình phát triển không gian ngầm trong 100 năm

Quy hoạch Thủ đô cũng đưa ra lộ trình phát triển không gian ngầm theo từng giai đoạn dài hạn.

Giai đoạn đến năm 2045
Hà Nội sẽ tập trung hoàn thiện khung pháp lý và xây dựng hệ thống bản đồ địa chính 3D cho toàn bộ không gian ngầm. Đồng thời khởi động các dự án bãi đỗ xe ngầm và ga Metro tại khu vực nội đô.

Giai đoạn đến năm 2065
Thành phố dự kiến có khoảng 50 – 60 bãi đỗ xe ngầm quy mô lớn và 30 – 40 khu phố thương mại ngầm gắn liền với các tuyến Metro.

Tầm nhìn đến năm 2125
Khoảng 30 – 40% diện tích sàn xây dựng đô thị sẽ nằm dưới lòng đất. Khi đó, các hệ thống logistics ngầm tự động, công nghệ bản sao số (Digital Twin) và trí tuệ nhân tạo (AI) sẽ được sử dụng để quản lý toàn bộ hệ thống hạ tầng.

Không gian ngầm – chìa khóa cho đô thị bền vững

Theo các chuyên gia quy hoạch, phát triển không gian ngầm không chỉ nhằm giải quyết tình trạng ngập lụt hay ùn tắc giao thông.

Quan trọng hơn, đây còn là cách giúp giảm áp lực cho bề mặt đô thị, bảo tồn các di sản kiến trúc và mở rộng không gian sống cho thành phố.

Nếu được triển khai thành công, mô hình đô thị ngầm nhiều tầng cùng hệ thống siêu bể chống ngập có thể trở thành bước ngoặt giúp Hà Nội phát triển theo hướng xanh, thông minh và bền vững trong thế kỷ tới.