Lắp điện mặt trời ở chung cư: Xu hướng mới giữa “bão” giá điện nhưng còn nhiều rào cản

Nhu cầu điện mặt trời tăng mạnh trong bối cảnh nắng nóng và giá điện leo thang

Trong những năm gần đây, tình trạng nắng nóng kéo dài tại Việt Nam khiến nhu cầu sử dụng điện sinh hoạt tăng mạnh, kéo theo chi phí hóa đơn điện của các hộ gia đình ngày càng cao. Điều này thúc đẩy xu hướng tìm kiếm các giải pháp tiết kiệm năng lượng, trong đó điện mặt trời mái nhà trở thành lựa chọn phổ biến tại các khu nhà phố.

Tuy nhiên, một xu hướng mới đang dần hình thành: cư dân sống tại chung cư bắt đầu quan tâm đến việc lắp đặt điện mặt trời, đặc biệt thông qua việc tận dụng không gian ban công.

Câu hỏi đặt ra là: liệu chung cư có thực sự phù hợp để triển khai mô hình này?

Về pháp lý: Không cấm nhưng không dễ thực hiện

Theo chia sẻ của ông Trần Văn Hợi – Giám đốc Công ty TNHH Ánh Dương Power, việc lắp đặt điện mặt trời tại chung cư không bị cấm theo quy định pháp luật hiện hành.

Các chính sách như Nghị định 58/2025/NĐ-CP tiếp tục khuyến khích phát triển năng lượng tái tạo, bao gồm điện mặt trời áp mái, mà không phân biệt loại hình nhà ở.

Tuy nhiên, trên thực tế, việc triển khai tại chung cư lại gặp nhiều rào cản, đặc biệt liên quan đến quyền sử dụng không gian chung.

Vướng mắc lớn nhất: Quyền sử dụng mái nhà chung cư

Khác với nhà riêng lẻ, phần mái của chung cư thường thuộc sở hữu chung của toàn bộ cư dân và do chủ đầu tư hoặc ban quản lý vận hành. Vì vậy, việc lắp đặt hệ thống điện mặt trời trên mái không thể do một cá nhân tự quyết định.

Ngay cả với các căn hộ tầng trên cùng, cư dân cũng phải:

• Xin phép chủ đầu tư hoặc ban quản lý
• Đảm bảo không ảnh hưởng đến kết cấu công trình
• Không làm hỏng hệ thống chống thấm
• Tuân thủ các quy định về phòng cháy chữa cháy

Nếu tự ý lắp đặt, cư dân có thể đối mặt với tranh chấp pháp lý hoặc buộc tháo dỡ hệ thống.

Giải pháp thay thế: Lắp điện mặt trời tại ban công

Trong bối cảnh khó tiếp cận phần mái, nhiều cư dân đã chuyển sang phương án lắp đặt hệ thống điện mặt trời tại ban công căn hộ. Đây là mô hình đang dần xuất hiện tại các đô thị lớn như Hà Nội và TP.HCM.

Ưu điểm của phương án này:

• Không cần sử dụng diện tích chung
• Chủ động triển khai ở quy mô hộ gia đình
• Chi phí đầu tư thấp hơn

Tuy nhiên, hiệu quả của hệ thống ban công vẫn còn hạn chế.

Những hạn chế khi lắp điện mặt trời ở ban công

Dù linh hoạt hơn, mô hình điện mặt trời ban công vẫn tồn tại nhiều bất cập:

1. Công suất thấp

Do diện tích ban công hạn chế, hệ thống thường chỉ đạt công suất từ vài trăm watt đến khoảng 1 kW – đủ cho một số thiết bị cơ bản nhưng không thể thay thế hoàn toàn điện lưới.

2. Phụ thuộc vào hướng nắng

Hiệu suất hoạt động phụ thuộc lớn vào hướng ban công:

• Hướng Nam hoặc Tây Nam: hiệu quả cao
• Hướng Đông: trung bình
• Hướng Bắc: gần như không khả thi

3. Bị che bóng

Các tòa nhà xung quanh có thể che khuất ánh nắng, làm giảm đáng kể hiệu suất hệ thống.

4. Khó hòa lưới điện

Việc kết nối với hệ thống điện chung (hòa lưới) đòi hỏi thiết bị phù hợp và quy trình kỹ thuật phức tạp, không phải hộ gia đình nào cũng có thể thực hiện.

Tiềm năng lớn nhưng chưa được khai thác đúng mức

Trên thực tế, các khu chung cư cao tầng tại Việt Nam vẫn là “mỏ vàng” chưa được khai thác trong lĩnh vực điện mặt trời.

Nếu tận dụng hiệu quả diện tích mái của các tòa nhà:

• Sản lượng điện tạo ra có thể rất lớn
• Giảm tải cho hệ thống điện quốc gia
• Giảm chi phí vận hành cho cư dân

Tuy nhiên, để hiện thực hóa tiềm năng này, cần có cơ chế rõ ràng hơn.

Những rào cản cần tháo gỡ

Hiện nay, việc phát triển điện mặt trời tại chung cư vẫn gặp nhiều khó khăn:

• Quy định về quyền sử dụng diện tích chung chưa cụ thể
• Thiếu cơ chế chia sẻ lợi ích giữa cư dân và chủ đầu tư
• Chưa có hướng dẫn kỹ thuật chi tiết cho mô hình này
• Thiếu chính sách hỗ trợ tài chính hoặc ưu đãi

Nếu các rào cản này được tháo gỡ, điện mặt trời chung cư có thể trở thành xu hướng phổ biến trong tương lai gần.

Điện mặt trời tại chung cư là một xu hướng mới, phản ánh nhu cầu tiết kiệm năng lượng và thích ứng với biến đổi khí hậu. Tuy nhiên, để mô hình này phát triển mạnh mẽ tại Việt Nam, cần có sự hoàn thiện về chính sách, cơ chế quản lý và hướng dẫn kỹ thuật.

Trong bối cảnh đô thị hóa nhanh và áp lực năng lượng ngày càng lớn, việc tận dụng các nguồn năng lượng tái tạo như điện mặt trời sẽ là chìa khóa để hướng tới một tương lai bền vững và thân thiện với môi trường.