Công nhân xây dựng khó mua nhà ở xã hội: “Nút thắt” nằm ở vốn vay và hợp đồng lao động

Thực trạng: Đủ điều kiện nhưng vẫn “khó chạm” nhà ở xã hội

Trong bối cảnh nhu cầu nhà ở ngày càng gia tăng tại các đô thị lớn như TP.HCM, chính sách phát triển nhà ở xã hội được xem là “phao cứu sinh” cho người thu nhập trung bình và thấp. Tuy nhiên, một nghịch lý đang diễn ra: công nhân ngành xây dựng – đối tượng đủ điều kiện – lại gặp rất nhiều khó khăn khi tiếp cận.

Tại tọa đàm khoa học về chính sách hỗ trợ công nhân xây dựng, Đỗ Phú Trần Tình – Viện trưởng Viện Phát triển chính sách, Đại học Quốc gia TP.HCM – đã chỉ ra rằng rào cản lớn nhất không nằm ở tiêu chí, mà ở khả năng tiếp cận vốn vay ngân hàng.

Chính sách đã “mở”, nhưng chưa đủ để đi vào thực tế

Một điểm sáng đáng chú ý là Nghị định 136/2026 đã nâng mức trần thu nhập cho người mua nhà ở xã hội lên 25 triệu đồng/tháng, tăng từ 5–10 triệu đồng so với trước.

Điều này giúp:

• Mở rộng đối tượng được hưởng chính sách
• Tăng khả năng tiếp cận nhà ở cho công nhân
• Phù hợp hơn với mặt bằng thu nhập hiện tại

Tuy nhiên, theo các chuyên gia, việc “nới trần thu nhập” mới chỉ là điều kiện cần, chưa phải điều kiện đủ để người lao động có thể sở hữu nhà.

Rào cản lớn nhất: Không có hợp đồng lao động dài hạn

Ngành xây dựng có đặc thù rất riêng:

• Lao động mang tính thời vụ cao
• Làm việc theo công trình
• Thu nhập thường trả theo tuần hoặc theo sản phẩm
• Di chuyển liên tục giữa các dự án

Chính vì vậy, đa số công nhân không có hợp đồng lao động dài hạn – yếu tố then chốt để ngân hàng xét duyệt hồ sơ vay mua nhà.

Theo Đỗ Phú Trần Tình:

“Công nhân xây dựng thường không muốn bị ràng buộc bởi hợp đồng dài hạn, nhưng điều này lại khiến họ khó tiếp cận các chính sách tín dụng nhà ở.”

Đây là “vòng luẩn quẩn”:

• Không có hợp đồng → Không vay được vốn
• Không vay được vốn → Không mua được nhà
• Không có nhà → Tiếp tục sống tạm bợ

Bài toán từ cả hai phía: Người lao động và doanh nghiệp

1. Từ phía người lao động

• Ưa chuộng sự linh hoạt
• Sẵn sàng chuyển việc để có thu nhập tốt hơn
• Không ưu tiên ký hợp đồng dài hạn

2. Từ phía doanh nghiệp

• Sử dụng nhiều lao động thời vụ
• Thông qua hệ thống thầu phụ
• Chưa tuân thủ chặt chẽ quy định về hợp đồng

Kết quả là công nhân bị “đứng ngoài” các chính sách an sinh, dù họ là lực lượng đông đảo và đóng vai trò quan trọng trong nền kinh tế.

Nghiên cứu và đề xuất giải pháp từ mô hình “ba nhà”

Hiện nay, Trường Đại học Kinh tế – Luật đang phối hợp với Coteccons triển khai đề án nghiên cứu chính sách hỗ trợ công nhân xây dựng.

Mô hình này kết hợp:

• Nhà nước: Ban hành chính sách
• Nhà trường: Nghiên cứu, đề xuất giải pháp
• Doanh nghiệp: Triển khai thực tế

Các giải pháp được đề xuất:

1. Thay đổi tư duy người lao động

• Khuyến khích ký hợp đồng dài hạn
• Tăng tính ổn định nghề nghiệp
• Đảm bảo điều kiện vay vốn

2. Siết chặt quản lý doanh nghiệp

• Kiểm tra việc sử dụng lao động
• Yêu cầu ký hợp đồng đúng quy định
• Minh bạch thu nhập và bảo hiểm

3. Nới điều kiện tín dụng

• Thiết kế gói vay phù hợp lao động thời vụ
• Đa dạng hóa tiêu chí xét duyệt
• Kết hợp dữ liệu thu nhập thực tế

Tác động đến thị trường bất động sản

Việc tháo gỡ các rào cản cho công nhân xây dựng sẽ mang lại nhiều lợi ích:

1. Tăng cầu thực cho nhà ở xã hội

Đây là nhóm khách hàng có nhu cầu thật, giúp thị trường phát triển bền vững.

2. Giảm áp lực nhà ở đô thị

Hạn chế tình trạng ở trọ, khu nhà tạm bợ.

3. Ổn định lực lượng lao động

Giúp công nhân yên tâm làm việc lâu dài, tăng năng suất.

Triển vọng: Khi chính sách đi vào thực chất

Trong giai đoạn 2026–2030, nếu các nút thắt về hợp đồng lao động và tín dụng được tháo gỡ, thị trường nhà ở xã hội sẽ bước vào chu kỳ phát triển mới.

Công nhân xây dựng – lực lượng đang góp phần tạo nên diện mạo đô thị – cũng sẽ có cơ hội an cư thực sự, thay vì chỉ “xây nhà cho người khác”.