Đề xuất bỏ thuế 0,2% với đất lấn chiếm: Vì sao Quốc hội yêu cầu làm rõ để tránh tạo kẽ hở?

Đề xuất bỏ quy định thu thuế đối với đất lấn, chiếm đang thu hút sự quan tâm trong quá trình sửa đổi Luật Thuế sử dụng đất phi nông nghiệp. Chính phủ cho rằng việc thu thuế với nhóm đất này hiện mang lại hiệu quả thấp, trong khi pháp luật đất đai đã có cơ chế xử lý đối với hành vi lấn, chiếm đất.

Tuy nhiên, cơ quan thẩm tra lại lưu ý rằng trong thực tế vẫn có những diện tích đất lấn, chiếm đang được sử dụng nhưng chưa bị xử lý hoặc thu hồi. Nếu bỏ hoàn toàn nghĩa vụ thuế đối với nhóm đất này, ngân sách Nhà nước có thể phát sinh nguy cơ thất thu.

Tại phiên họp chiều 22/9, Ủy ban Thường vụ Quốc hội đề nghị tiếp tục rà soát kỹ mối quan hệ giữa thu thuế, xử lý vi phạm, thu hồi đất và nghĩa vụ tài chính về đất đai, đồng thời tránh tạo ra sự bất hợp lý giữa người sử dụng đất hợp pháp và người có hành vi lấn chiếm.

Chính phủ đề xuất bỏ thuế suất 0,2% với đất lấn, chiếm

Tiếp tục chương trình Phiên họp thứ 6, chiều 22/9, Ủy ban Thường vụ Quốc hội cho ý kiến về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Thuế thu nhập doanh nghiệp, Luật Thuế sử dụng đất phi nông nghiệp và Luật Thuế thu nhập cá nhân.

Đối với Luật Thuế sử dụng đất phi nông nghiệp, một trong những nội dung đáng chú ý là đề xuất liên quan đến diện tích đất lấn, chiếm.

Theo trình bày của Thứ trưởng Bộ Tài chính Lê Tấn Cận, quy định hiện hành áp dụng thuế suất 0,2% đối với đất lấn, chiếm và không áp dụng hạn mức.

Qua tổng kết, đánh giá, Chính phủ cho rằng hiệu quả thu thuế đối với nhóm đất này còn thấp. Số tiền thu được chưa tương xứng với nguồn lực cần bỏ ra cho công tác quản lý, xác định và thu thuế.

Từ thực tế đó, Chính phủ đề xuất bỏ quy định về thuế suất đối với đất lấn, chiếm tại khoản 7 Điều 7 Luật Thuế sử dụng đất phi nông nghiệp.

Điểm đáng chú ý là đề xuất này không có nghĩa Nhà nước công nhận quyền sử dụng hợp pháp đối với phần diện tích đất đã bị lấn, chiếm. Đây là hai vấn đề pháp lý khác nhau và đang được cơ quan lập pháp yêu cầu làm rõ.

Vì sao Chính phủ cho rằng việc thu thuế đất lấn chiếm chưa hiệu quả?

Theo phân tích của cơ quan trình dự án luật, vấn đề nằm ở cả người nộp thuế và công tác quản lý thuế.

Đất lấn, chiếm vốn là nhóm đất có tình trạng pháp lý đặc biệt. Người đang sử dụng phần diện tích này không đương nhiên có quyền sử dụng đất hợp pháp chỉ vì thực hiện nghĩa vụ thuế.

Trong khi đó, pháp luật về đất đai đã có các quy định xử lý hành vi lấn, chiếm đất. Tùy tính chất và mức độ vi phạm, người có hành vi vi phạm có thể bị xử phạt hành chính, buộc khắc phục hậu quả hoặc chịu các biện pháp xử lý khác theo quy định.

Trong một số trường hợp, hành vi vi phạm nghiêm trọng còn có thể bị xem xét trách nhiệm hình sự.

Vì vậy, Chính phủ cho rằng việc đồng thời áp dụng một sắc thuế riêng đối với hành vi bị pháp luật đất đai nghiêm cấm có thể không mang lại hiệu quả quản lý như kỳ vọng.

Quan điểm này đặt ra một câu hỏi quan trọng: nếu Nhà nước đang yêu cầu xử lý hành vi lấn chiếm, việc thu thuế đối với phần đất đó có vô tình tạo ra cách hiểu rằng người sử dụng có thể tiếp tục duy trì diện tích vi phạm hay không?

Đây chính là một trong những vấn đề cần được phân định rõ trong quá trình hoàn thiện dự thảo.

Nộp thuế không đồng nghĩa với được công nhận quyền sử dụng đất

Một nội dung được cơ quan thẩm tra nhấn mạnh là việc nộp thuế đối với đất lấn, chiếm không phải căn cứ để công nhận quyền sử dụng đất hợp pháp.

Nói cách khác, một người đang sử dụng diện tích đất lấn, chiếm và thực hiện nghĩa vụ thuế theo quy định không có nghĩa người đó đương nhiên được cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất hoặc được Nhà nước công nhận quyền sử dụng đối với diện tích vi phạm.

Đây là điểm người dân, đặc biệt những người đang sử dụng đất có nguồn gốc phức tạp, cần lưu ý.

Nghĩa vụ thuế và quyền sử dụng đất là hai quan hệ pháp lý khác nhau.

Một bên liên quan đến nghĩa vụ tài chính với Nhà nước. Bên còn lại liên quan đến việc xác lập, công nhận, quản lý và bảo vệ quyền sử dụng đất.

Do đó, việc nộp thuế không thể được hiểu như một hình thức “hợp thức hóa” đất lấn, chiếm.

Cơ quan thẩm tra đề nghị vẫn thu thuế trong một số trường hợp

Trái với đề xuất bỏ hoàn toàn quy định thu thuế đối với đất lấn, chiếm, đa số ý kiến của Thường trực Ủy ban Kinh tế và Tài chính cho rằng cần tiếp tục cân nhắc việc thu thuế đối với một số trường hợp thực tế.

Cụ thể, nếu thửa đất hoặc diện tích đất lấn, chiếm vẫn đang được sử dụng, chưa bị xử lý và chưa bị thu hồi theo quy định của pháp luật đất đai, việc tiếp tục thu thuế có thể cần thiết để tránh thất thu ngân sách.

Lập luận này xuất phát từ thực tế quản lý đất đai.

Trong quá trình xử lý một trường hợp vi phạm, có thể tồn tại khoảng thời gian từ khi phát sinh hành vi lấn, chiếm đến khi cơ quan có thẩm quyền kiểm tra, lập hồ sơ, xử lý và thực hiện thu hồi.

Nếu trong toàn bộ khoảng thời gian đó không phát sinh nghĩa vụ tài chính nào, ngân sách có thể mất một khoản thu trong khi diện tích đất vẫn đang được một cá nhân hoặc tổ chức sử dụng.

Do đó, cơ quan thẩm tra đặt vấn đề không nên chỉ nhìn vào bản chất “đất lấn, chiếm là hành vi vi phạm”, mà còn phải tính tới thực tế quản lý và sử dụng đất cho đến khi Nhà nước xử lý xong.

Không thu thuế có thể tạo khoảng trống trong quản lý

Đây là một trong những vấn đề quan trọng nhất của đề xuất.

Nếu bỏ hoàn toàn thuế đối với đất lấn, chiếm, chính sách có thể tạo ra sự đơn giản hơn về mặt quản lý thuế. Cơ quan thuế không phải dành nguồn lực đáng kể để theo dõi và thu một khoản thu được đánh giá là thấp.

Nhưng ở chiều ngược lại, nếu đất vẫn đang được sử dụng mà không phát sinh nghĩa vụ tài chính, có thể xuất hiện khoảng trống giữa thời điểm phát hiện vi phạm và thời điểm xử lý đất.

Khoảng trống này càng đáng chú ý đối với những khu vực có tình trạng sử dụng đất phức tạp, ranh giới đất chưa rõ hoặc các trường hợp vi phạm kéo dài.

Vì vậy, việc thiết kế chính sách cần giải quyết đồng thời hai mục tiêu: không khuyến khích hành vi lấn chiếm nhưng cũng không để phát sinh thất thu ngân sách trong thời gian diện tích đất vẫn đang được sử dụng.

Thu thuế không thể thay thế việc xử lý đất lấn chiếm

Một nguyên tắc quan trọng cần được bảo đảm là thuế không thể trở thành công cụ thay thế cho việc xử lý vi phạm đất đai.

Nếu một diện tích đất thuộc trường hợp phải thu hồi theo quy định, việc thu thuế không đồng nghĩa Nhà nước cho phép người vi phạm tiếp tục sử dụng đất.

Ngược lại, việc xử lý vi phạm, xác định quyền sử dụng đất, thu hồi đất hoặc giải quyết các nghĩa vụ tài chính phải được thực hiện theo đúng quy định của pháp luật đất đai.

Luật Đất đai hiện hành cũng phân biệt rõ các căn cứ xác định loại đất và quyền sử dụng đất. Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, các giấy tờ hợp pháp hoặc quyết định giao đất, cho thuê đất, cho phép chuyển mục đích sử dụng đất là những căn cứ quan trọng trong việc xác định loại đất và quyền sử dụng.

Vì vậy, nếu dự thảo sửa luật thuế được thông qua, cách diễn đạt và cơ chế thực hiện cũng cần tránh tạo ra sự nhầm lẫn giữa “đang phải nộp thuế” và “được quyền sử dụng đất”.

Quốc hội yêu cầu làm rõ mối quan hệ giữa thuế và xử lý đất

Kết luận nội dung thảo luận, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Hồng đề nghị tiếp tục rà soát kỹ và làm rõ mối quan hệ giữa việc thu thuế với xử lý, thu hồi đất cũng như thực hiện nghĩa vụ tài chính theo pháp luật đất đai.

Đây là yêu cầu có ý nghĩa quan trọng đối với việc hoàn thiện dự thảo.

Nếu chỉ tập trung vào việc giảm thủ tục thu thuế, chính sách có thể bỏ sót vấn đề quản lý đất đai trên thực tế. Ngược lại, nếu duy trì nghĩa vụ thuế mà không làm rõ bản chất pháp lý của diện tích đất lấn, chiếm, người dân có thể hiểu sai rằng việc đóng thuế là một bước tiến tới hợp pháp hóa quyền sử dụng đất.

Do đó, ranh giới giữa nghĩa vụ tài chính và quyền sử dụng đất hợp pháp cần được thể hiện rõ trong quy định.

Cần tránh tạo lợi thế cho người lấn chiếm đất

Một vấn đề khác được Phó Chủ tịch Quốc hội lưu ý là cần bảo đảm không tạo ra bất hợp lý giữa người sử dụng đất hợp pháp và người có hành vi lấn chiếm.

Đây là yếu tố có tác động trực tiếp tới tính công bằng của chính sách.

Người sử dụng đất hợp pháp phải thực hiện các nghĩa vụ tài chính theo quy định. Trong khi đó, nếu một người lấn chiếm đất lại được miễn hoặc không phải thực hiện nghĩa vụ tương ứng trong thời gian diện tích đất vẫn đang được sử dụng, chính sách có thể tạo ra sự chênh lệch không mong muốn.

Về nguyên tắc, việc sửa luật cần tránh để hành vi vi phạm tạo ra lợi thế về tài chính so với việc sử dụng đất đúng pháp luật.

Đây cũng là lý do nội dung về đất lấn, chiếm được yêu cầu tiếp tục nghiên cứu thay vì chỉ quyết định theo hướng bỏ hoặc giữ một cách đơn giản.

Đề xuất này có ảnh hưởng trực tiếp đến người mua bán nhà đất không?

Đối với thị trường bất động sản, vấn đề đáng quan tâm nhất không nằm ở mức thuế 0,2% mà nằm ở tính pháp lý của quyền sử dụng đất.

Người mua bất động sản cần phân biệt rõ giữa một thửa đất đang có người sử dụng thực tế và một thửa đất có quyền sử dụng hợp pháp được Nhà nước công nhận.

Trong quá trình giao dịch, giấy chứng nhận và hồ sơ pháp lý của đất vẫn là những yếu tố đặc biệt quan trọng.

Nếu một phần diện tích nhà, công trình hoặc đất đang sử dụng có nguồn gốc từ việc lấn, chiếm, người mua không nên mặc định rằng việc phần đất đó từng hoặc đang chịu thuế có nghĩa là diện tích này đã hợp pháp.

Ngược lại, nếu chính sách mới được ban hành, việc thay đổi cách tính hoặc bỏ thuế đối với đất lấn, chiếm cũng không tự động làm thay đổi nguồn gốc pháp lý của thửa đất.

Thị trường bất động sản cần theo dõi gì nếu luật được sửa đổi?

Đối với người dân và nhà đầu tư bất động sản, có thể theo dõi một số vấn đề chính.

Thứ nhất là cách dự thảo cuối cùng quy định về đất lấn, chiếm đang sử dụng nhưng chưa bị xử lý.

Thứ hai là mối quan hệ giữa nghĩa vụ thuế với các khoản nghĩa vụ tài chính khác theo pháp luật đất đai.

Thứ ba là cơ chế xử lý đối với các trường hợp đang sử dụng đất nhưng hồ sơ pháp lý chưa hoàn chỉnh.

Thứ tư là cách cơ quan quản lý phân định giữa đất lấn, chiếm, đất sử dụng sai mục đích và các trường hợp có nguồn gốc sử dụng đất khác.

Những quy định này có thể ảnh hưởng đến việc xác định nghĩa vụ tài chính cũng như quá trình xử lý hồ sơ đất đai trong tương lai.

Chính sách thuế đất cần đi cùng quản lý đất đai

Đề xuất bỏ thuế suất 0,2% đối với đất lấn, chiếm đang đặt ra một bài toán không chỉ về thu ngân sách mà còn về cách thức quản lý đất đai.

Nếu xét riêng về hiệu quả thu thuế, việc duy trì một khoản thu thấp nhưng tốn nhiều nguồn lực quản lý có thể cần được cân nhắc. Tuy nhiên, nếu bỏ thuế mà chưa thiết kế rõ cơ chế xử lý đối với diện tích đất vẫn đang được sử dụng, chính sách có thể phát sinh khoảng trống quản lý.

Vì vậy, vấn đề cốt lõi hiện nay là làm rõ thuế phải được đặt ở đâu trong toàn bộ quy trình quản lý đất lấn, chiếm.

Thuế không thể được xem là công cụ hợp thức hóa vi phạm. Nhưng việc xử lý vi phạm cũng cần tính đến nghĩa vụ tài chính phát sinh trong thời gian diện tích đất vẫn đang được sử dụng.

Đối với người dân, đặc biệt những người đang sở hữu hoặc dự định mua bất động sản có nguồn gốc đất phức tạp, điều quan trọng nhất vẫn là kiểm tra tình trạng pháp lý của quyền sử dụng đất thay vì chỉ dựa vào việc đã hoàn thành nghĩa vụ thuế.

Trong bối cảnh pháp luật đất đai và chính sách thuế tiếp tục được hoàn thiện, các quy định cuối cùng về đất lấn, chiếm sẽ cần được theo dõi sát để tránh cách hiểu rằng nghĩa vụ thuế có thể thay thế cho quyền sử dụng đất hợp pháp.

Những câu hỏi thường gặp về thuế đất lấn, chiếm

Đất lấn, chiếm hiện có thuế suất bao nhiêu?

Theo nội dung được Chính phủ trình tại phiên họp ngày 22/9, quy định hiện hành áp dụng thuế suất 0,2% đối với đất lấn, chiếm và không áp dụng hạn mức. Chính phủ đang đề xuất bỏ quy định này.

Bỏ thuế đất lấn, chiếm có đồng nghĩa với hợp thức hóa đất không?

Không. Việc nộp hoặc không nộp thuế không phải căn cứ để công nhận quyền sử dụng đất hợp pháp. Việc xác lập quyền sử dụng đất vẫn phải căn cứ vào pháp luật đất đai.

Vì sao Chính phủ muốn bỏ thuế đối với đất lấn, chiếm?

Theo Chính phủ, hiệu quả thu thuế đối với nhóm đất này thấp, số thu chưa tương xứng với nguồn lực quản lý. Đồng thời, pháp luật đất đai đã có các cơ chế xử lý hành vi lấn, chiếm đất.

Vì sao cơ quan thẩm tra chưa đồng tình hoàn toàn?

Cơ quan thẩm tra cho rằng vẫn có trường hợp đất lấn, chiếm đang được sử dụng nhưng chưa bị xử lý hoặc thu hồi. Nếu không thu thuế trong thời gian này, có nguy cơ thất thu ngân sách.

Người đang sử dụng đất lấn chiếm có được cấp sổ đỏ vì đã nộp thuế không?

Không thể hiểu như vậy. Việc thực hiện nghĩa vụ thuế không tự động làm phát sinh quyền sử dụng đất hợp pháp.

Đề xuất này đã có hiệu lực chưa?

Chưa. Đây là nội dung đang được xem xét trong quá trình sửa đổi Luật Thuế sử dụng đất phi nông nghiệp. Các quy định cuối cùng còn phụ thuộc vào quá trình thẩm tra, chỉnh lý và quyết định của cơ quan có thẩm quyền.